Tham vấn đóng vai trò rất lớn trong quá trình xây dựng luật

- Thời gian qua, việc ban hành luật của chúng ta cơ bản kịp thời, đáp ứng yêu cầu của cuộc sống. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, ở một số dự án luật chất lượng chưa cao. Là thành viên của Ủy ban Pháp luật - Ủy ban thẩm tra rất nhiều dự thảo luật, quan điểm của Phó chủ nhiệm về vấn đề này như thế nào?

PCN Lê Minh Thông: Qua các nhiệm kỳ vừa qua, công tác xây dựng pháp luật của QH có nhiều đổi mới và đạt được nhiều thành tựu. Nhiều dự án luật được thông qua đã đáp ứng được yêu cầu phát triển KT–XH góp phần thiết thực vào việc điều hành và quản trị quốc gia trong điều kiện mới. Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, trong những đạo luật được thông qua, một số đạo luật chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu chất lượng. Việc một số đạo luật chưa đáp ứng được chất lượng hoặc chưa giải quyết tốt các nhu cầu điều chỉnh xã hội trong thực tiễn có nhiều nguyên nhân. Một trong những nguyên nhân quan trọng đó là công tác soạn thảo văn bản chưa được đầu tư chú ý đúng mức. Việc xây dựng các dự thảo luật có lúc còn thực hiện theo ý kiến chủ quan của cơ quan soạn thảo mà ít dựa trên những chính sách pháp luật đã được trao đổi, hoạch định một cách cụ thể, được thảo luận rộng rãi. Vì thế, một số nội dung trong dự thảo luật không đáp ứng được yêu cầu và không sát với thực tiễn điều chỉnh. Việc thu hút các yếu tố, các lực lượng tham gia vào xây dựng VBPL cũng chưa được đẩy mạnh như yêu cầu của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL). Việc phối hợp giữa cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra cũng chưa được chặt chẽ. Một số dự luật soạn thảo chưa đáp ứng yêu cầu nhưng cơ quan thẩm tra vẫn chưa thực sự cương quyết trong việc yêu cầu chỉnh sửa, bổ sung để đáp ứng nhu cầu của thực tiễn. Bên cạnh đó, việc lấy ý kiến nhân dân, lấy ý kiến chuyên gia còn nhiều hạn chế. Một điều quan trọng nữa là công tác thảo luận về dự án luật trong một số dự án luật chưa đáp ứng được yêu cầu. Việc thảo luận quá ít ở hội trường, ở tổ cũng chưa mang lại kết quả như mong muốn. Nhưng nhìn chung, công tác xây dựng pháp luật trong những năm qua tuy đã có nhiều tiến bộ và đổi mới nhưng vẫn còn nhiều điều cần phải tiếp tục nghiên cứu, rút kinh nghiệm để nâng cao chất lượng hoạt động xây dựng pháp luật.

- Tham vấn trong quá trình xây dựng luật đã góp phần rất lớn vào việc nâng cao chất lượng các dự án luật. Nhưng dường như công tác này ở một số dự án luật vẫn chưa thực sự hiệu quả. Và điều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới “sức sống” của văn bản luật sau khi đã được ban hành, thưa Phó chủ nhiệm?

PCN Lê Minh Thông: Tham vấn là một trong những yêu cầu mà Luật Ban hành VBQPPL đã đề ra. Việc tham vấn góp phần rất tích cực trong việc nâng cao chất lượng các dự thảo luật và làm cho các dự thảo luật đáp ứng được yêu cầu điều chỉnh pháp luật trong thực tiễn. Tuy nhiên, trong một số dự án luật do việc tham vấn chưa thực sự tốt nên chưa tạo được hiệu ứng tích cực cho các VBPL. Nguyên nhân không phải là ở chỗ chúng ta không làm mà là do cách làm chưa thực sự đổi mới. Đôi lúc, trong một số trường hợp việc tham vấn vẫn còn mang tính hình thức. Ở một số dự luật, đối tượng chịu sự tác động của dự luật khi tiến hành tham vấn chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu, đặc biệt là đối tượng chịu sự tác động trực tiếp, lợi ích của họ có thể bị ảnh hưởng do dự án luật. Việc lấy ý kiến những đối tượng chịu ảnh hưởng làm chưa thật sự sát sao, vì thế, tiếng nói của những đối tượng chịu sự tác động ấy chưa được cập nhật kịp thời trong việc sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh của các VBPL mà chúng ta cần phải ban hành. Việc tham vấn các chuyên gia cũng đã được đẩy mạnh. Tuy nhiên, chất lượng tham vấn vẫn chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu, đặc biệt là các hình thức lấy ý kiến tham vấn.

Hiện nay, QH đã có nhiều đổi mới, đặc biệt là việc tổ chức Hội nghị trực tuyến để cử tri, các tầng lớp nhân dân, các chủ thể tham gia thảo luận ngày càng nhiều vào các dự án luật, trình bày những ý kiến, những đánh giá về dự thảo luật. Điều này đã góp phần tích cực trong việc nâng cao chất lượng của các dự án luật. Bên cạnh việc tổ chức Hội nghị trực tuyến, các cơ quan soạn thảo cũng đã tích cực tổ chức các hội thảo, hội nghị, các tọa đàm khoa học, chuyên đề nhằm lấy ý kiến các chuyên gia, lấy ý kiến các nhà quản lý, lấy ý kiến các tầng lớp nhân dân đối với những vấn đề mà dự luật dự kiến điều chỉnh.

Có thể nói tham vấn pháp luật đang ngày càng tích cực đưa vào thực tiễn áp dụng. Tuy nhiên, không phải ở đâu, không phải lúc nào, không phải dự án luật nào cũng làm tốt điều này. Và khi chưa làm tốt tham vấn pháp luật đối với việc xây dựng các dự thảo pháp luật thì ảnh hưởng rất lớn đến công tác dự thảo. Một trong những đổi mới trong công tác xây dựng pháp luật là phải  nâng cao chất lượng công tác tham vấn đối với quá trình xây dựng luật đặc biệt là đổi mới các hình thức tham vấn. Tập trung tham vấn đúng đối tượng, đúng phương pháp, lắng nghe đối thoại, và tiếp thu một cách hết sức cầu thị những ý kiến đã tham vấn. Điều quan trọng là ý kiến tham vấn được thể hiện trong quá trình dự thảo luật như thế nào. Nếu tham vấn xong, cơ quan soạn thảo không chú ý chắt lọc để đưa vào dự thảo luật thì khó mà phản ánh thực tiễn, điều chỉnh đúng như yêu cầu của việc xây dựng pháp luật.
 
- Thưa Phó chủ nhiệm, báo chí  cũng là một kênh  đóng góp cho công tác làm luật không? Nếu có đóng góp thì bằng cách nào? Phó chủ nhiệm đánh giá như thế nào về vai trò của Báo ĐBND trong lĩnh vực này?

PCN Lê Minh Thông: Rõ ràng là báo chí ngày càng có vai trò rất quan trọng. Có thể nói báo chí đóng vai trò rất tích cực trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và trong đó có lĩnh vực xây dựng pháp luật. Theo tôi, báo chí có rất nhiều cách để tham gia xây dựng pháp luật. Trước hết, báo chí là kênh thông tin phản ánh rất đa dạng ý kiến, ý chí, nguyện vọng của đông đảo cử tri và đông đảo tầng lớp nhân dân trong việc xây dựng pháp luật. Và chính thông qua những phản ánh của báo chí mà những nhà làm luật có những ý tưởng để đề xuất sáng kiến pháp luật. Có thể nói báo chí là kênh tạo ra nguồn sáng tạo mới cho việc đề xuất các sáng kiến pháp luật. Nếu không có báo chí thì khó biết được đầy đủ, tường tận nhu cầu của xã hội, ý chí, mong muốn của nhân dân trong lĩnh vực xây dựng pháp luật. Thứ hai, khi xây dựng pháp luật rồi thì báo chí góp phần truyền tải những nội dung mà các cơ quan dự thảo đang tiến hành tham khảo dư luận xã hội, truyền tải những ý kiến, những nội dung đó đến với tầng lớp nhân dân, với bạn đọc. Thông qua đó, để bạn đọc góp ý kiến đánh giá vào quá trình xây dựng luật. Báo chí là kênh rất quan trọng, phổ biến những ý tưởng, phổ biến những chủ trương chưa thành luật đến với đông đảo độc giả. Thông qua việc phổ biến ấy báo chí phản ánh trở lại những ý kiến của các tầng lớp nhân dân, của độc giả đối với cơ quan soạn thảo. Nhờ đó, cơ quan soạn thảo biết được nhu cầu thực tế để có những điều chỉnh kịp thời trong quá trình xây dựng dự thảo văn bản luật. Phần lớn các nhà làm luật đều xem báo chí là một kênh rất quan trọng không chỉ để nắm bắt kịp thời nhu cầu xây dựng pháp luật, nắm bắt kịp thời những mong muốn, nguyện vọng của đông đảo quần chúng nhân dân, các doanh nghiệp, các đối tượng được điều chỉnh pháp luật mà còn thông qua đó, truyền tải ý tưởng của mình. Nhưng để báo chí thật sự đóng vai trò tích cực thì phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Một là, các cơ quan soạn thảo phải hết sức chú ý lắng nghe báo chí, tôn trọng ý kiến báo chí, đối thoại với báo chí. Nhưng mặt khác, các cơ quan báo chí phải có trách nhiệm đưa thông tin cho đúng, đầy đủ, chính xác, đặc biệt là những bình luận về các dự thảo cho đúng, cho trúng. Vì nếu bình luận không chính xác thì dẫn đến trích dẫn sai lệch dư luận xã hội. Khi ấy không những không đóng góp tích cực mà còn làm chệch hướng sự điều chỉnh, gây ra hậu quả bất lợi cho công tác xây dựng pháp luật.

Vì vậy, đòi hỏi cả hai bên, một là cơ quan soạn thảo phải hợp tác chặt chẽ với báo chí. Hai là, các cơ quan báo chí phải hết sức nâng cao tinh thần trách nhiệm của mình, trách nhiệm trước độc giả, trách nhiệm trước nhà nước, trước xã hội trong việc phản ánh nhu cầu điều chỉnh, tâm tư nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân và phản ánh trở lại những ý kiến, những chủ trương mà đang dự kiến đưa vào các dự thảo luật. Có như vậy, báo chí mới ngày càng đóng góp tích cực hơn trong xây dựng pháp luật.

Về Báo ĐBND, đây không chỉ là cơ quan ngôn luận của QH mà Báo còn bám rất sát những yêu cầu, chủ trương của công tác xây dựng pháp luật và phản ánh rất kịp thời công tác xây dựng pháp luật đến độc giả và cũng thể hiện rất rõ những ý kiến của các tầng lớp nhân dân đặc biệt là ý kiến các chuyên gia trong việc xây dựng pháp luật. Tôi rất thích nhiều bài viết của Báo Đại biểu nhân dân đăng tải ý kiến các chuyên gia vì ý kiến chuyên gia là những người thể hiện sự am hiểu sâu sắc, toàn diện về các lĩnh vực mà pháp luật đang điều chỉnh. Có thể nói, trong những năm qua, đối với chúng tôi với tư cách là những người tham gia xây dựng pháp luật thì Báo ĐBND thực sự là một người bạn đồng hành, rất đáng tin cậy. Tôi mong muốn rằng, Báo ĐBND tiếp tục phát huy vai trò của mình, tiếp tục trở thành người bạn tin cậy hơn nữa cho chúng tôi – những đại biểu có thể xem Báo ĐBND như là nguồn tư liệu phong phú trong quá trình xây dựng pháp luật của mình…
 
- Trong mạch nguồn đổi mới hoạt động của QH Khóa XIII, là thành viên của Ủy ban Pháp luật, xin Phó chủ nhiệm cho biết, Uỷ ban sẽ có những cải tiến hoạt động gì trong năm 2012?

PCN Lê Minh Thông: Có thể nói, UBPL là ủy ban giữ vai trò rất lớn trong công tác xây dựng pháp luật. Hiện, UBPL đang có nhiều đổi mới. Trước hết, đổi mới công tác xây dựng kế hoạch làm luật. Việc xây dựng kế hoạch làm luật, trách nhiệm của UBPL là giúp cho QH tập hợp được các nhu cầu, sáng kiến, các đề xuất xây dựng pháp luật. Để làm được tốt điều này, chúng tôi đang tiến hành kết hợp chặt chẽ với các cơ quan hữu quan có trách nhiệm xây dựng kế hoạch làm luật của QH đánh giá thực tiễn, tìm hiểu nhu cầu và đặc biệt là tham mưu hình thành những chính sách, những chủ trương pháp luật làm cơ sở cho việc xây dựng soạn thảo. Bởi vì, các đạo luật chỉ có thể được xây dựng trên cơ sở một chính sách pháp luật được xác định. Vì thế, chúng tôi sẽ đẩy mạnh việc hợp tác với cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc xây dựng định hướng các chính sách pháp luật, làm cơ sở để các cơ quan soạn thảo đề xuất dự thảo. Thứ hai, tích cực phối hợp với cơ quan soạn thảo đổi mới cách tiến hành thẩm tra các dự án luật. Trước đây, thông thường các dự án luật sau khi ban soạn thảo chuyển đến thì các Ủy ban mới tiến hành thẩm tra nhưng chủ trương hiện nay là Ủy ban vào cuộc ngay từ đầu khi dự thảo được khởi động. Đương nhiên UBPL không tham gia vào ban soạn thảo mà tham gia với vai trò là cơ quan thẩm tra. Nhưng để thẩm tra tốt thì phải đồng hành với ban dự thảo để kịp thời nắm bắt quá trình diễn biến của dự thảo luật, cùng với cơ quan soạn thảo tháo gỡ, trao đổi thống nhất những vấn đề cơ bản. Để khi dự thảo hoàn thành, quan điểm giữa cơ quan soạn thảo với ủy ban ít có sự khác biệt. Khi có sự khác biệt, chúng tôi tổ chức đối thoại để làm sao các dự thảo cơ bản phản ánh được ý chí thống nhất giữa cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra để nâng cao nhất lượng soạn thảo VBPL. Đồng thời, tiết kiệm được thời gian thảo luận của QH làm cho dự thảo được chuẩn bị một cách chu đáo hơn, toàn diện hơn, để khi trình ra cơ quan hữu quan dự thảo nhanh chóng được chấp thuận.

Điều quan trọng nữa mà UBPL đang cố gắng cải tiến đó là việc tham gia vào việc thẩm tra các dự thảo luật do các Ủy ban khác tiến hành. Khi tham gia với các ủy ban khác để tiến hành thẩm tra các dự án luật, tất cả các báo cáo tham gia thẩm tra đều phải có ý kiến thống nhất của toàn bộ tập thể lãnh đạo Ủy ban chứ không phải ý kiến riêng của cá nhân trực tiếp phụ trách. Điều này góp phần nâng cao chất lượng của các báo cáo thẩm tra, đồng thời nâng cao trách nhiệm của từng thành viên của UBPL trong việc tham gia thẩm tra các dự án luật khác.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đang nghiên cứu tiến hành đổi mới công tác giám sát, công tác điều trần… để làm sao thực sự có được đổi mới tích cực trong hoạt động theo tinh thần đổi mới hoạt động của QH.

Xin cám ơn Phó chủ nhiệm!

Hà An (thực hiện)