Làng đá Kandovan ở Iran
Kandovan là một làng cổ nằm khuất ở góc phía Tây Bắc của Iran dưới chân núi Sahand và cách thành phố Tabriz 50km về phía Nam, Iran. Nó là một trong ba ngôi làng đá nổi tiếng thế giới (hai làng đá còn lại một ở Bắc Dakota ở Mỹ và ở Thổ Nhĩ Kỳ). Tuy nhiên, Kandovan là làng đá duy nhất trên hành tinh xanh có người sinh sống từ hàng trăm năm về trước. Nơi đây cũng là một minh chứng sống động về khả năng thích nghi kỳ diệu của con người đối với môi trường tự nhiên xung quanh.
Những ngôi nhà trong làng đều có kiểu kiến trúc hết sức độc đáo, trông giống như tổ ong “mọc lên” tại giữa các ngọn núi. Điều lý thú là, tên làng Kandovan bắt nguồn từ tiếng địa phương là Karan, hình thái số nhiều từ kando, nghĩa là tổ ong. Cấu trúc vật lý đặc biệt này khiến người ta liên tưởng đến những ngôi nhà trong các câu chuyện cổ tích. Các cá thể hình nón tự nhiên hoặc do con người chạm khắc, phân bố không đồng đều trên một vùng diện tích rộng lớn.
Tiếp cận gần hơn tới các căn nhà độc đáo này, có thể nhìn thấy hai hoặc ba khối hình nón rỗng liên kết chặt chẽ với nhau với các tính năng như những hốc đóng vai trò là các cửa sổ. Những hình nón thấp nhất được sử dụng làm bàn và những hình nón trên cùng là khu nhà ở. Hầu hết các ngôi nhà có khoảng 2 - 4 tầng. Trong một ngôi nhà điển hình bốn tầng, tầng trệt thường được sử dụng làm chuồng cho động vật, hai tầng tiếp theo được sử dụng làm khu vực sinh hoạt của gia chủ, và tầng trên cùng được sử dụng để làm kho lưu trữ lương thực hay những vật dụng khác của gia đình.
Theo các nhà khoa học, những hình nón lạ thường của làng được hình thành từ tàn tro núi lửa và các mảnh đá vỡ phun trào của núi lửa Sahand trải qua hàng ngàn năm, chúng bị cứng lại và có hình dạng như bây giờ. Sự định hình này chỉ có ở Kandovan bởi những nơi khác núi lửa phun trào chỉ có tro nham thạch bao phủ đất. Sự tồn tại của một khối lượng lớn tro và đá vụn cách xa từ miệng núi lửa chứng tỏ rằng núi lửa Sahand đã từng vận động và phun trào vô cùng mãnh liệt, tạo ra nhiều khối đá cứng lớn, là nơi trú ngụ của cư dân Kandovan ngày nay.
Có nhiều giả thiết về lịch sử của làng đá này, trong đó có truyền thuyết kể rằng, cư dân đầu tiên đặt chân đến Kandovan vào thế kỷ XIII để thoát khỏi quân xâm lược Mông Cổ. Họ đào nơi ẩn náu trong các đá núi lửa nhưng cuối cùng quyết định ở lại những hang động đó, dần dần phát triển và chuyển đổi thành nhiều tầng, nhà kiên cố. Kể từ đó, nhiều thế hệ con cháu của họ tiếp tục sống trong cùng một nhà.
Làng Kandovan không chỉ cuốn hút bởi những ngôi nhà như tổ ong độc nhất vô nhị mà còn bởi khung cảnh đẹp và bình yên xung quanh. Ngôi làng đặc biệt này nằm trong một thung lũng xanh nơi có nhiều thực vật hoang dại. Ngoài ra, nơi đây còn có cả những dòng suối chảy tự nhiên có công dụng làm lành cách vết thương và thường được người dân dùng để điều trị những căn bệnh liên quan đến thận. Hơn nữa, một số loài thực vật cũng được dùng để chữa bệnh. Cư dân thường trú của ngôi làng chỉ có vẻn vẹn 670 người. Hàng năm có khoảng 300.000 du khách đến thăm, nghỉ ngơi tại làng. Đây cũng là nguồn thu nhập chính của người dân bản địa thay vì làm nông nghiệp và chăn nuôi truyền thống.