Trên đường thiên lý
Đi trên con đường này, nghe hành khách bàn tán về dự án vay mấy chục tỷ đô la để xây đường sắt cao tốc Bắc - Nam đã bị QH từ chối. Có người ao ước giá mà nước ta xây con đường như thế, tui cố sống đến lúc đó để đi một chuyến cho biết, cho sướng. Người khác lại bảo, ai mà đi tàu đó, lấy tiền đâu mà đi? Người thứ ba hỏi, mấy chục tỷ đô la ai sẽ trả, lấy đâu trả. Lại có người cắc cớ: sao không lấy một phần nhỏ trong số tiền đó mà nâng cấp đường sắt hiện nay, mở rộng đường 1A này?…
Quốc lộ 1A của nước ta là con đường thiên lý, nằm dọc theo chiều dài đất nước. Có dịp vi vu trên đó, là biết được khối chuyện các vùng quê vô cùng thân thuộc mà cũng lạ lẫm. Vi vu xe buýt ký, bạn sẽ được chứng kiến những câu chuyện, tạm gọi là những câu chuyện quản lý trên đường thiên lý.
Xe buýt ngày Tết
Trên những chuyến xe ngày Tết xuôi về Nam hiếm khi vắng bóng những cành đào Nhật Tân, người mang về chơi Tết và làm quà. Nhìn những cành đào đó, người đi xe lại nhớ Tết đại phá quân Thanh, Nguyễn Huệ trên đường vào Thăng Long trong áo bào sạm đen thuốc súng đã gửi ngay một cành đào miền Bắc về làm quà cho công chúa Ngọc Hân. Kỵ sĩ phi ngựa trên đường thiên lý, bất kể ngày đêm, đổi ngựa từng trạm, đem cành đào đẹp về Phú Xuân trong niềm vui mừng đón “báo tiệp thì” của cô công chúa đã nhiều năm xa kinh thành yêu dấu. Theo chiều ngược lại, những chuyến xe từ Nam ra Bắc lại điểm xuyết sắc vàng của những cành mai.
Mấy năm gần đây có loại xe tự phong cho mình là xe chất lượng cao. Quả thật, có những chiếc xe sạch sẽ ngăn nắp, chạy trên đường rất đúng tốc độ, ăn dọc đường rất ngon tính vào vé. Gần đây còn có xe giường nằm, được phát nước uống, khăn lạnh, lại còn được đọc báo, phục vụ chu đáo. Các đồng chí cảnh sát giao thông thấy xe chạy qua chỉ... đứng chào, vì biết nó không có việc gì phải thổi lại cả.
Đi mới thấy, tiêu cực chỉ xảy ra chủ yếu ở các xe cũ, xe chạy dù, xe chở khách thu nhập thấp. Ngày thường, đã không thiếu cảnh nhà xe nhồi nhét khách để bù lại chi phí, 54 chỗ, xếp 120 người, 20 chỗ xếp 40 người. Xếp cả người vào hầm chứa hàng dưới gầm xe, người nằm xếp lớp như cá mòi muối. Lại còn xếp người lên... mui xe, rồi cột dây phủ bạt như xếp xe máy, xếp củi, xếp gạo, xếp gà vịt lợn... Ngày Tết, khách về càng đông, càng không thể thoát cảnh này. Nhưng như thế là... phạm luật. Phạm luật thì... làm luật. Ngày Tết, mong ngóng từng phút về đến nhà, không ai còn tâm trí đâu mà đặt câu hỏi, những chiếc xe buýt to như con voi mà vẫn lọt qua bao chốt chặn của các cơ quan quản lý, từ kiểm định, cấp giấy phép lái xe, chống buôn lậu, đến cảnh sát giao thông.
Mà cũng lạ, hình như chưa bao giờ các cơ quan dân cử như QH hay HĐND đưa chuyện này ra chất vấn, giám sát, hay tại phiên thảo luận về KT-XH. Giả sử như đại biểu HĐND ở những tỉnh có nhiều chuyện CSGT làm luật với lái xe đường dài mà chất vấn quyết liệt trách nhiệm của Giám đốc Sở Công an thì sao nhỉ? Chắc là ít nhất thì ông ấy cũng “nhột”, nhắc nhở, kiểm điểm, kiểm tra quân của mình gắt gao hơn chăng?
Những “anh hùng núp”
Ai ngồi trên những loại xe nhồi nhét cũng thấy lái xe thường xuyên nói chuyện... bằng tay với những xe chạy ngược chiều. Ngón tay cái chỉ xuống là có CSGT, chỉ lên hoặc xòe ngang là không có. Có những đoạn, ngón tay cái luôn chỉ xuống, xe bò chậm hơn rùa nhưng vẫn bị thổi vì với loại xe này không có lỗi này thì lỗi kia. Thế là lơ xe kẹp tiền vào giấy tờ xe, đến đoạn có các anh CSGT là nhảy xuống, rồi nhảy lên, hô: xong rồi, đi thôi! Nhưng để “đi thôi” thì phải... gỡ. Lại hốt thêm khách, cứ thế cái vòng luẩn quẩn tiếp diễn...
Cũng phải thấy là những quy định “quản” mà không có “lý” cũng làm sinh ra tiêu cực. Trước đây, xe tốt, đường tốt mà cứ bắt “bò” bốn năm chục cây thì quả là vô lý. Xe nhanh già máy, người trên xe ức chế, người dưới đường hứng bụi, và đường cũng nhanh hỏng. Lái xe có cách đối phó của họ: đoạn nào có CSGT bắn tốc độ thì chạy đúng, thậm chí dưới tốc độ cho phép. Cả đoàn xe như bò trên đường. Đoạn nào không có CSGT thì họ... chạy bù lên đến 120km/h. Mặc dù các ngón tay, bàn tay đã trao tín hiệu cho nhau, nhưng thỉnh thoảng vẫn dính. Vì CSGT “núp” khá tài tình.
Thế mới có chuyện, một người Việt đã sống ở Úc gần chục năm đưa bạn mới ở Việt Nam sang đi chơi bằng xe riêng. Người bạn hỏi: Ở đây có “anh hùng núp” không? Mặc dù đã về thăm nhà vài lần, nhưng anh này vẫn ngớ người, không hiểu bạn mình hỏi gì. Sau khi đã được giải thích, anh cười nghiêng ngả vì cái từ mới này “ngộ” quá.
Dĩ nhiên cảnh sát Úc không có cái cảnh rình bắn tốc độ hoặc rình bắt lỗi lái xe để ăn tiền. Họ vẫn đứng đón ở các nút xa lộ và tuần tra trên các con phố để phát hiện các lỗi vi phạm giao thông. Nhưng họ rất nghiêm và không bao giờ ăn tiền, vì hình như trong đầu họ không hề có ý nghĩ đó. Ngoài CSGT, các lỗi vi phạm còn bị phát hiện bởi các camera tự động lắp trên các tuyến đường. Thỉnh thoảng các chủ xe vẫn nhận được giấy báo gửi đến nhà và cứ thế ngoan ngoãn đi nộp tiền phạt. Có chi tiết thú vị là nơi nào có lắp camera đều đặt biển báo ghi rõ: đoạn đường này có lắp camera theo dõi an toàn giao thông. Sự “minh bạch hóa” này nhằm cảnh báo lái xe cẩn trọng, không sa vào vi phạm luật giao thông.
Con phố dài nhất thế giới
Đố bạn biết con phố dài nhất thế giới nằm ở đâu? Trả lời: nó nằm trải theo gần hết chiều dài nước ta, nó là quốc lộ 1A. Nhìn hai bên con đường thiên lý trên 1750 cây số này như đang ngắm một đường phố mới mở nào đó ở Hà Nội. Sát sạt hai bên đường là những ngôi nhà ống, mái có chóp nhọn hoặc lợp tôn hay đổ bê tông gắn ngói hồng, được quây kín như bưng thành một khối đen sì, có những nhà đúng như cái lô cốt.
Trên con phố đó, như những con phố khác, vẫn có những vui buồn lẫn lộn, tất bật ngược xuôi sự đời. Trên con đường đó vẫn còn những lọn rơm vàng do người dân phơi, thỉnh thoảng vài cậu bé nghịch ngợm lại đội rơm lên hù dọa các bác tài; những chú trâu, chú bò đủng đỉnh qua đường, mặc cho đoàn xe bóp còi inh ỏi... Có cả những xế hộp đời mới coóng, từ trong đó những cánh tay thò vội qua cửa số để vứt rác ra đường. Cũng như những con phố khác, rồi đây, khi người ta muốn mở mang, sửa sang, lại phải di dời, giải tỏa, đền bù, lại sinh ra khiếu kiện. Vẫn là những bài toán muôn thuở đã có lời giải nhưng chẳng ai chịu làm theo. Và ở đây, nhiều khách đi đường cũng không biết được rằng, các vị đại biểu dân cử có thể làm được nhiều hơn cho con đường thiên lý này đẹp hơn, gọn gàng hơn, đúng là con đường thiên lý, chứ không phải con phố dài nhất thế giới.
Đi trên con đường này, nghe hành khách bàn tán về dự án vay mấy chục tỷ đô la để xây đường sắt cao tốc Bắc - Nam đã bị QH từ chối. Có người ao ước giá mà nước ta xây con đường như thế, tui cố sống đến lúc đó để đi một chuyến cho biết, cho sướng. Người khác lại bảo, ai mà đi tàu đó, lấy tiền đâu mà đi. Người thứ ba hỏi, mấy chục tỷ đô la ai sẽ trả, lấy đâu trả. Lại có người cắc cớ: sao không lấy một phần nhỏ trong số tiền đó mà nâng cấp đường sắt hiện nay, mở rộng đường 1A này...
Mải hóng chuyện và nhìn ngó hai bên đường, chợt nghe tiếng chú lơ xe: “Bến xe Vinh rồi, xuống thôi”. Đến nơi rồi, về nhà rồi. Về nhà! Chú về mô, tui chở cho. Đường Ngư Hải, hết mấy bác? Xin chú 20 ngàn. Trời, tui toàn đi 10 ngàn đã là đắt rồi. Chú coi, ngày Tết kiếm thêm đồng cho cháu, xăng lại lên, tui lại phải mua mũ bảo hiểm cho khách nữa, đi nha? Thôi, vẽ chuyện, đi mau lên tui còn về nhà.