Lợi bất cập hại

Hungary hiện đang áp dụng một hệ thống bầu cử lập pháp hỗn hợp hai vòng. Trong tổng số 386 nghị sỹ Quốc hội, 176 nghị sỹ được bầu trực tiếp tại 176 đơn vị bầu cử (mỗi đơn vị bầu 1 đại biểu); 152 nghị sỹ sẽ được bầu theo danh sách các đảng; 58 nghị sỹ sẽ do Văn phòng bầu cử căn cứ vào số phiếu lẻ bầu cho các cá nhân nhưng không trúng cử để tính vào cho các đảng. Hệ thống bầu cử này khá phức tạp và chứa đựng những kết quả bất ngờ cho đến phút cuối.

Tỷ phần chia ghế tại Quốc hội Hungary

Đạo luật Bầu cử mới - được thông qua với 260 phiếu thuận (từ đảng cầm quyền Liên đoàn Thanh niên Dân chủ Fidesz của Thủ tướng Viktor Orban) và 38 phiếu chống- đã thay đổi phương thức bầu cử, theo đó bầu cử chỉ diễn ra trong một vòng và giảm một nửa số ghế nghị sỹ xuống còn 199 ghế. Điều đáng chú ý là luật mới đã “vẽ lại” bản đồ các khu vực bầu cử theo hướng có lợi nhất cho liên minh cầm quyền cánh hữu. Cụ thể, 106 đơn vị bầu cử được xác định tại Thủ đô Budapest và các tỉnh thành khác sao cho những đơn vị vốn là nơi liên minh cầm quyền nổi trội vẫn được giữ nguyên, còn những đơn vị mà phe đối lập mạnh lại bị cắt giảm hoặc sáp nhập vào nhau. Ngoài ra, để đảm bảo việc duy trì luật trong tương lai, liên minh cầm quyền đã đưa việc vẽ lại bản đồ các đơn vị bầu cử này thành một phụ lục trong đạo luật và phụ lục này cũng chỉ có thể thay đổi nếu được đa số 2/3 nghị sỹ Quốc hội thông qua.

Một số điều khoản có lợi cho phe cầm quyền cũng được đưa vào luật, ví dụ như quy định đảng nào giành chiến thắng với đa số phiếu tương đối trong cuộc bầu cử lập pháp cũng đủ để giành ghế hoặc thậm chí có thể được thêm ghế do những tính toán phức tạp. Ngoài ra, người gốc Hungary sống ở nước ngoài, trong đó một bộ phận chủ yếu được liên minh cầm quyền cấp quốc tịch, cũng sẽ được bỏ phiếu và đây có thể là một nguồn ủng hộ đáng kể mới cho phe cầm quyền. Đạo luật Bầu cử mới của Hungary có hiệu lực từ ngày 1.1.2012, song trên thực tế sẽ chỉ được áp dụng tại cuộc tổng tuyển cử tới vào năm 2014.

Giới bình luận chính trị cho rằng với việc khoanh vùng lại các khu vực bầu cử và đưa vào cách tính mới, liên minh cầm quyền và nhất là đảng cánh hữu Fidesz, có thể dễ dàng hơn trong việc chiếm thế thượng phong trong bầu cử. Tính toán sơ bộ cho thấy nếu đạo luật này được áp dụng tại các kỳ bầu cử gần đây nhất, đảng Fidesz đã có thể giành thắng lợi trước liên minh Xã hội trong các cuộc bầu cử 2002 và 2006 (trên thực tế họ đã thất bại), và đã có thể chiến thắng với 3/4 số ghế (chứ không chỉ là 2/3) trong kỳ bầu cử năm 2010.

Thủ tướng Hungary Orban Viktor cũng không che giấu dụng ý của phe cầm quyền khi ông bày tỏ quan điểm cần một chính quyền ổn định, bền vững để vượt qua khủng hoảng kinh tế. Lãnh đạo Fidesz tại Quốc hội, ông Lazar Janos, người đệ trình dự luật trên lên Quốc hội, giải thích rõ hơn: “Nếu không muốn rơi vào hỗn loạn chính trị, xã hội và kinh tế như một số nước châu âu trong bối cảnh khủng hoảng chung hiện nay, đất nước cần một chính quyền bền vững và những mối quan hệ rõ ràng”. Nói là làm, liên minh cầm quyền ở Hungary đã thực hiện quyết tâm này qua đạo luật Bầu cử mới.

Ngay sau khi dự luật được trình Quốc hội hồi cuối tháng 11.2011, báo chí Hungary đã đăng nhiều bài phân tích, cho rằng ý tưởng đưa ra dự luật này chứa đựng hàng loạt sai lầm về mặt logic, chỉ phục vụ lợi ích phe cầm quyền. Không ít ý kiến nhận định tại các nước đang gặp khó khăn nhất do khủng hoảng tài chính, liều thuốc về mặt chính trị hoàn toàn khác với những gì Fidesz hình dung. Chẳng hạn, Hy Lạp và Italy chủ trương đoàn kết các đảng phái, tạm bỏ qua những bất đồng, mâu thuẫn để tạo thành một liên minh toàn diện trong chính phủ để cùng nhau vượt qua khó khăn kinh tế. Trong khi đó, tại Hungary, dù nắm đa số ghế tại Quốc hội gần hai năm nay, liên minh cầm quyền của Thủ tướng Viktor vẫn bất lực trong việc ổn định và chấn hưng nền kinh tế, nâng cao đời sống cho người dân.

Đạo luật Bầu cử mới chỉ là một trong những nỗ lực của liên minh cầm quyền nhằm giữ vững và gia tăng quyền lực trên vũ đài chính trị Hungary sau khi họ giành đa số tuyệt đối trong Quốc hội tại cuộc bầu cử hồi tháng 4.2010. Kể từ thời điểm đó, Quốc hội do liên minh cầm quyền kiểm soát liên tiếp phê chuẩn những đạo luật mất lòng dân, với dụng ý làm giảm uy tín của phe tả và trung tả trong giới cử tri. Song những chính sách và đạo luật đó lại khiến uy tín của Chính phủ Orban giảm sút nghiêm trọng. Liệu đạo luật mới nhất này có giúp liên minh cầm quyền củng cố quyền lực, hay nó lại trở thành gậy ông đập lưng ông. Đã có dấu hiệu cảnh báo đầu tiên, khi các cuộc biểu tình bắt đầu xuất hiện trên đường phố Hungary những ngày qua.

Chưa kể, với đạo luật Bầu cử mới, chắc chắn Hungary sẽ gặp không ít khó khăn nếu muốn nhận sự ủng hộ và hỗ trợ về mặt tài chính từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế hay Liên minh châu âu để có thể vượt qua cơn khủng hoảng trầm trọng kéo dài từ nhiều năm nay.

Thu Minh