Kỳ họp thứ Hai, QH Khóa XIII

Sáng 17.11, dưới sự điều khiển của Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu, QH đã thảo luận tại hội trường về dự kiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH nhiệm kỳ Khóa XIII.

Các ĐBQH nhất trí với đánh giá của UBTVQH về tình hình thực hiện Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của QH nhiệm kỳ Khóa XII. Đặc biệt là, QH, UBTVQH đã ban hành được một số lượng lớn văn bản luật, pháp lệnh, nghị quyết, góp phần thiết lập khung pháp luật quản lý nhà nước, quản lý xã hội, xây dựng nhà nước pháp quyền, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo đảm an sinh xã hội. Nhưng có thể thấy, việc thực hiện chương trình chưa đạt mục tiêu đã đề ra, vì chỉ có 67/83 dự án Luật, 14 Pháp lệnh, 7 Nghị quyết được thông qua và vẫn còn 53 Nghị định hướng dẫn thi hành chưa được Chính phủ ban hành. ĐB Chu Sơn Hà (Hà Nội) cho rằng, một số Bộ, ngành được giao làm cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm trong quá trình tham gia xây dựng dự án luật, pháp lệnh. Nhiều thành viên Ban soạn thảo vắng mặt trong các phiên góp ý xây dựng dự thảo Luật. ĐB Chu Sơn Hà đề nghị, cần chấm dứt tình trạng hữu danh, vô thực của những thành viên Ban soạn thảo. Chính phủ cần báo cáo rõ trước QH kết quả bao nhiêu luật, pháp lệnh được hoàn tất công tác hướng dẫn; chỉ ra những tồn tại, nguyên nhân tồn tại và giải pháp thời gian tới. Và chỉ đạo kiểm điểm trách nhiệm của những cơ quan thực hiện không nghiêm, Nghị quyết của QH về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh trong thời gian qua...

Một hạn chế khác trong công tác xây dựng luật, pháp lệnh được nhiều ĐBQH chỉ ra là tình trạng gửi hồ sơ dự án đến cơ quan thẩm tra của QH, Đoàn ĐBQH, ĐBQH quá chậm. ĐB Trần Thị Hoa Sinh (Lạng Sơn) nhấn mạnh: các Đoàn ĐBQH, ĐBQH đều mong muốn nhận hồ sơ dự án luật đúng với thời hạn được quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Khi cơ quan chủ trì soạn thảo gửi tài liệu đúng thời hạn, thì Đoàn ĐBQH, ĐBQH mới có thể tổ chức lấy ý kiến nhân dân, tham vấn ý kiến các chuyên gia trước khi tham gia tại mỗi kỳ họp. Nhưng ngay tại Kỳ họp thứ Hai, các dự án luật chủ yếu được gửi trong thời gian diễn ra kỳ họp. UBTVQH cần kiên quyết trong việc chỉ đạo đôn đốc các cơ quan thực hiện nghiêm quy định về thời gian gửi tài liệu, bảo đảm Nghị quyết của QH được thực thi trên thực tế.

Nhiều ĐBQH cho rằng, lập pháp là chức năng quan trọng của QH, và thường chiếm 2/3 tổng thời gian của mỗi kỳ họp QH, cho nên, cần sớm phân tích, đánh giá chính xác những khâu nào trong quy trình xây dựng luật, pháp lệnh chưa làm tốt. Bởi thực tế, nhiều dự thảo luật khi trình ra QH cho ý kiến lần đầu có chất lượng chưa tốt, thậm chí chỉ dừng lại ở việc dịch lại luật của nước ngoài. Chỉ sau khi tiếp thu ý kiến của ĐBQH, UBTVQH thì chất lượng dự thảo luật mới được bảo đảm. ĐB Trần Thị Hoa Sinh đề nghị, các cơ quan chủ trì soạn thảo cần làm việc nghiêm túc để hoàn thiện cơ bản mỗi dự án luật ngay từ lần cho ý kiến đầu tiên. Khi thảo luận, ĐBQH chỉ đóng góp ý kiến về một số vấn đề lớn còn chưa thống nhất quan điểm.

Các ĐBQH cơ bản nhất trí với đề xuất của UBTVQH, cũng như dự thảo Nghị quyết về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh nhiệm kỳ Khóa XIII. ĐB Nguyễn Văn Phúc (Hà Tĩnh) cho rằng, hoạt động lập pháp của QH nhiệm kỳ Khóa XIII cần gắn với thực hiện Cương lĩnh bổ sung phát triển năm 2011; Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 10 năm và kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm. Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh toàn khóa, cũng như từng năm cần bám sát nhu cầu của quá trình tái cơ cấu nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, và thực hiện ba đột phá chiến lược gồm: phát triển nguồn nhân lực, cải cách thể chế, phát triển cơ sở hạ tầng. Ngoài ra, trong chương trình cần phải xác định tính chất định hướng hoặc tính chất khung của kế hoạch xây dựng pháp luật trong nhiệm kỳ và tính chất bắt buộc của kế hoạch hàng năm. Như vậy, trong chương trình hàng năm có thể bổ sung hợp lý, kể cả bổ sung những dự án luật mới ngoài chương trình toàn nhiệm kỳ theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nhiều ĐBQH đề nghị, cần xem xét đưa vào Chương trình các dự án luật, pháp lệnh liên quan trực tiếp đến việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992; ưu tiên những dự án để lại từ nhiệm kỳ trước; chỉ đưa vào chương trình chính thức các dự án luật, pháp lệnh được thuyết minh rõ ràng về sự cần thiết ban hành, phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, các nội dung cơ bản; kiên quyết không đưa vào những dự án chưa đáp ứng các điều kiện cần thiết.

Đối với một số giải pháp bảo đảm thực hiện Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh nhiệm kỳ này, ĐB Bùi Sỹ Lợi (Thanh Hóa) nhấn mạnh, Chính phủ cần có đề cương sơ bộ về khung pháp luật, làm rõ sự cần thiết, quan điểm, cũng như đề xuất các cơ chế, chính sách mới. Đồng thời những dự án luật về nội dung nên có các dự báo về đối tượng áp dụng ngân sách thực hiện để bảo đảm ngân sách đi liền với chính sách. Đây là căn cứ cần thiết để chúng ta cân đối tài chính khi thông qua luật. Mỗi dự án luật, pháp lệnh khi được đề nghị đưa vào chương trình phải đưa ra được kết quả điều tra, khảo sát hoặc tổng kết, bằng chứng khoa học để khẳng định sự cần thiết, tránh đề xuất cảm tính và chưa có tính toán cụ thể cũng đưa vào chương trình. Đặc biệt là các bộ, ngành phải có khung chiến lược xây dựng pháp luật trong từng lĩnh vực với số lượng bao nhiêu, sắp xếp theo thứ tự ưu tiên và lộ trình cụ thể, tránh sự bị động chưa đủ căn cứ cũng trình.

Buổi chiều, dưới sự điều khiển của Phó chủ tịch QH Uông Chu Lưu, QH đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật.

Đa số ĐBQH đều nhất trí với sự cần thiết sớm ban hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật trong việc thực thi pháp luật; đồng thời, nâng cao hiểu biết và nhận thức của người dân trong việc thực thi pháp luật. Theo ĐB Bùi Văn Xuyền (Thái Bình), hiện nay nhận thức của một số bộ, ngành, đoàn thể, địa phương về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chưa thực sự đầy đủ và chưa tương xứng với vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công tác này. Tuy nhiên, phổ biến, giáo dục pháp luật là hoạt động không có thu nên rất khó thu hút sự tham gia của xã hội. Nhà nước cần chú trọng và quan tâm đầu tư nhiều hơn cho phổ biến, giáo dục pháp luật. Giáo dục pháp luật trong nhà trường cần phù hợp với từng cấp bậc và trình độ đào tạo. Nước ta đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế - ĐB Tôn Thị Ngọc Hạnh (Đăk Nông) - do đó, việc phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ cần thiết trong việc nâng cao hiểu biết pháp luật của người dân. Tuy nhiên, hiện nay chúng ta còn nặng về ý kiến chủ quan của cơ quan làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật mà chưa thật sự xuất phát từ nguyện vọng của người dân. Và để xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thì Nhà nước chỉ tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng toàn diện và đồng bộ thì chưa đủ; cần phải đầu tư hợp lý và huy động tối đa sự tham gia của toàn hệ thống chính trị để đưa pháp luật vào cuộc sống.

Về chính sách của Nhà nước trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật, dự thảo Luật nêu rõ: phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị, trong đó Nhà nước giữ vai trò nòng cốt; Nhà nước luôn bảo đảm nguồn lực cần thiết cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; ưu tiên hỗ trợ công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho một số đối tượng đặc thù, bao gồm: người dân ở miền núi, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn và những người gặp khó khăn trong việc tiếp nhận thông tin, tìm hiểu, học tập pháp luật. Giáo dục pháp luật trong nhà trường là một nội dung trong chương trình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo. Đa số ĐBQH cho rằng, phổ biến pháp luật và giáo dục pháp luật có sự đan xen, kết hợp chặt chẽ; phổ biến pháp luật hướng tới giáo dục pháp luật, trong giáo dục pháp luật có phổ biến pháp luật và đều có mục tiêu chung là nâng cao hiểu biết pháp luật và ý thức chấp hành pháp luật của người dân. ĐB Vũ Xuân Trường (Hải Phòng) cho rằng, cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc phổ biến pháp luật như thế nào, đối với người dân thì trách nhiệm ra sao và phải hiểu luật như thế nào cho chính xác? Ngoài ra, cần đưa chương trình phổ biến giáo dục trong nhà trường phù hợp với nội dung, tránh trình trạng đưa vào một cách ồ ạt. ĐB Huỳnh Thành Đạt  (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, có thể phổ biến giáo dục pháp luật dưới hình thức giáo dục ngoại khóa, để học sinh dễ tiếp thu; không nên quy định cứng nhắc phải đưa chương trình vào chính khóa.

P. Thủy - Q. Khánh