Nếu định tính như giải trình của Chính phủ, chúng tôi chưa yên tâm biểu quyết thông qua

ĐBQH Trịnh Ngọc Phương (Tây Ninh): Phải có tiếng nói chung của các bộ, ngành khi xây dựng quy hoạch đất đai

Những tồn tại, yếu kém trong cơ chế quản lý đất đai hiện nay đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự vận hành của quy hoạch, công cụ quan trọng nhất trong quản lý đất đai, nhưng Báo cáo của Chính phủ lại chưa nêu rõ được vấn đề này. Hiện nay, có ít nhất 3 bộ quản lý nhà nước thực hiện 3 loại quy hoạch trên cùng một mặt bằng đất đai. Quy hoạch KT-XH do Bộ kế hoạch và Đầu tư; quy hoạch sử dụng đất do Bộ Tài nguyên và Môi trường; quy định về xây dựng do Bộ Xây dựng. Trong khi đó, quy hoạch sử dụng đất của Bộ Tài nguyên và Môi trường, trong quá trình xây dựng, việc tham vấn các ngành KT-XH còn hạn chế nên quy hoạch sử dụng đất chưa bảo đảm sự thống nhất cũng như chưa bao đảm sự tương thích với quy hoạch phát triển các ngành trong quy hoạch phát triển  KT-XH tổng thể. Ví dụ, Quy hoạch định hướng phát triển không gian của Bộ Xây dựng và quy hoạch sử dụng đất của Bộ Tài nguyên và Môi trường hiện nay không khớp nhau. Quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng cùng được tiến hành trên một mặt bằng đất đai và đều phải sắp xếp mặt bằng này sao cho thực hiện được mục tiêu cuối cùng là phát triển KT-XH, bảo vệ môi trường. Hai quy hoạch này có mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ, nhịp nhàng, đồng thời phải được điều hành quản lý đồng bộ từ việc thiết lập đến việc thực thi. Tuy nhiên, do cơ chế quản lý các cấp thuộc hai bộ quản lý nhà nước khác nhau với hệ thống ngành dọc khác nhau nên hai loại quy hoạch này chưa gắn kết được với nhau. Thực tế, đã có sự trùng lắp về nội dung quy hoạch, không rõ quy hoạch nào phát triển trước và là căn cứ để quy hoạch kia phối hợp. Mặt khác, quy hoạch chi tiết sử dụng đất do ngành tài nguyên và môi trường giúp UBND các cấp thiết lập, nếu là đất phi nông nghiệp ở trung tâm đô thị sẽ trùng lắp với nhiệm vụ quy hoạch xây dựng, nếu là đất nông nghiệp sẽ trùng với nhiệm vụ quy hoạch của ngành nông nghiệp. Cơ chế quản lý này đã tạo ra sự mâu thuẫn chồng chéo và đôi khi dẫn đến bế tắc trong vận hành các công cụ quản lý. Việc các cơ quan khác nhau cùng lập quy hoạch cho một mặt bằng trong cùng thời điểm không những gây lãng phí, tốn kém ngân sách nhà nước, lãng phí nguồn lực  mà còn tạo ra sự thiếu đồng bộ, chưa kể đến bản thân các số liệu, cơ sở, tiêu chí cũng không trùng khớp.

Tôi đề nghị QH yêu cầu Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành Trung ương rà soát chấn chỉnh lại các quy hoạch sao cho đồng bộ; giữa các Bộ, ngành phải có tiếng nói chung trong quy hoạch, nghiên cứu áp dụng quy hoạch chiến lược để từng bước dần thay thế phương pháp quy hoạch tổng thể mang tính truyền thống và đang thịnh hành trên toàn quốc hiện nay. Trước mắt, có thể cho phép UBND các địa phương có cơ chế thành lập cơ quan chuyên trách về quy hoạch, cơ quan này có chức năng quản lý và rà soát các quy hoạch sao cho thống nhất và xuyên suốt, đồng thời có quyền quyết định những vấn đề liên quan đến quy hoạch, ban hành những quy định mới cho phép khắc phục những tồn tại và tạo được cơ chế tương thích để tổ chức chuyên trách về quy hoạch có cơ sở để thực thi. Luật hóa sự tham gia của cộng đồng vào các quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, quy hoạch KT-XH. Thay đổi cơ chế nhằm giải bài toán hài hòa về đất giữa các bên trong việc giải phóng mặt bằng, tái định cư cũng như hiệu quả sử dụng đất. Mặt khác, đề nghị QH nhanh chóng sửa đổi Luật Đất đai năm 2003, sửa đổi bổ sung các Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch đô thị và một số luật có liên quan đến đất đai nhằm giải quyết đồng bộ và hiệu quả những vướng mắc hiện nay trong công tác quy hoạch sử dụng đất.

ĐBQH Trần Du Lịch (TP Hồ Chí Minh): Định lượng chứ không áng chừng được

Tôi tán thành việc giữ diện tích đất trồng lúa ở mức 3,8 triệu ha. Tuy nhiên, để bảo đảm được 3,8 triệu ha này ổn định lâu dài như mục tiêu đề ra cần quy hoạch sâu, chi tiết chân ruộng của đất lúa 2 vụ, 3 vụ trên bản đồ đất đai một cách rõ ràng, không du di ở địa bàn nào để bảo đảm rằng miếng đất đó, chân ruộng đó được quy hoạch lâu dài, không xâm phạm tới nó. Đồng thời, cần nghiên cứu để áp dụng hai nhóm chính sách bảo vệ đất trồng lúa gồm: chính sách bảo đảm nâng mức thu nhập, nâng mức sống cho người nông dân trồng lúa và có chính sách rất rõ cho những tỉnh giữ ruộng để làm lúa, từ việc trợ cấp ngân sách, giải quyết các chính sách để địa phương không phải lo chuyện xóa đất nông nghiệp, lấy đất trồng lúa để làm công nghiệp. Phải thực hiện được hai nhóm chính sách này thì chúng ta mới bảo đảm được tính khả thi của quy hoạch đất trồng lúa.

Tôi rất băn khoăn khi đọc Báo cáo giải trình của Chính phủ về diện tích đất quy hoạch cho khu công nghiệp. Năm 2015, Chính phủ đề nghị nâng diện tích đất cho các khu công nghiệp lên 150.000ha, năm 2020 là 200.000 ha. Đây là vấn đề cần xem kỹ. Bởi vì, tới nay, cũng theo Báo cáo của Chính phủ thì trong số 277 khu công nghiệp vẫn còn tới 90 khu đang trong giai đoạn đền bù giải tỏa; trong số 100.000ha đã quy hoạch cho các khu công nghiệp thì đến nay mới sử dụng được khoảng 46%. Cần giải trình rõ 64% diện tích các khu công nghiệp đã được quy hoạch rồi thì bao giờ lấp đầy? Đến năm 2015 đã lấp đầy được chưa? Ở TP Hồ Chí Minh, sản lượng công nghiệp chiếm khoảng 28% sản lượng công nghiệp cả nước nhưng tới nay khu công nghiệp mới lấp đầy 2,5 nghìn ha trong khi đó, quy hoạch là 4.000 ha, tổng quy hoạch đến năm 2020 cũng chỉ có 5,4 nghìn ha. Tôi đề nghị để có thể biểu quyết chỉ tiêu 150.000 ha đất công nghiệp đến năm 2015 và 200.000ha đến năm 2020, Chính phủ cụ thể là Bộ Tài nguyên và Môi trường phải làm rõ một số nội dung sau đây, giải trình rõ và phải định lượng chứ không áng chừng được. Thứ nhất, tới nay, với diện tích đất công nghiệp đã sử dụng trong số 100.000ha đã được quy hoạch thì tổng đầu tư cho các ngành công nghiệp bao nhiêu, kế hoạch trên 1ha cần bao nhiêu vốn. Sắp tới, chúng ta đi vào hiện đại hơn, tiết kiệm sử dụng đất hơn, đi vào giá trị gia tăng cao hơn theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng thì phải xác định rõ, cứ 1 ha đất, xã hội sẽ đầu tư vào đó bao nhiêu tiền. Thứ hai, đến năm 2015 nếu như mở thêm 50.000ha nữa thì dự kiến bao giờ lấp đầy 50.000ha mới này? Năm 2020 lấp đầy hay lâu hơn nữa? Tôi đồng tình có quy hoạch để giao đất, chuẩn bị các điều kiện hạ tầng, nhưng nếu cứ thế này mà giao đất sẽ dẫn đến tình trạng lợi dụng để chiếm đất, giữ đất, chiếm dự án bỏ hoang - tình trạng này gây tác hại rất lớn. Nếu lấy đất nông nghiệp để đi làm công nghiệp mà lấp đầy được, công nghiệp phát triển đấy là điều kiện để giải quyết việc làm cho người nông dân mất đất. Còn nếu lấy đất mà bỏ hoang, người nông dân mất đất, công nghiệp không thu hút lao động thì tác hại xã hội rất lớn. Từ nay đến lúc QH thông qua Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất vẫn còn thời gian. Đề nghị phải giải trình rõ, mở rộng như vậy dự kiến bao giờ lấp đầy, ngành công nghiệp gì, căn cứ vào đường hướng chiến lược 10 năm và cần bao nhiêu tiền, ngành gì – những vấn đề này hoàn toàn có thể định lượng được. Nếu định tính như giải trình của Chính phủ, chúng tôi không yên tâm biểu quyết thông qua quy hoạch một cách rộng rãi như vậy về đất công nghiệp trong điều kiện tình trạng bỏ hoang còn nặng nề như hiện nay.

ĐBQH Trương Văn Vở (Đồng Nai): Không để tư duy nhiệm kỳ và lợi ích nhóm chi phối

Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2001 – 2010, tôi đề nghị cần lưu ý thêm nguyên nhân là: trong điều hành thực hiện quy hoạch của Chính phủ chưa coi trọng việc gắn quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội với quy hoạch sử dụng đất theo vùng và kết nối liên vùng. Cho nên xảy ra tình trạng các khu công nghiệp hiện nay chưa thể hiện rõ ở các vùng kinh tế đã được xác định, diện tích thì lớn nhưng diện tích lấp đầy còn hạn chế dưới 50%. Đề nghị QH và Chính phủ lưu ý vấn đề này.

Tôi thống nhất với 6 quan điểm và 3 mục tiêu theo Tờ trình của Chính phủ về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đến năm 2020, tuy nhiên, đề nghị nên thể hiện rõ trong dự thảo Nghị quyết của QH. Cụ thể, cần quan tâm 3 vấn đề. Thứ nhất, tôi đề nghị sớm xây dựng Luật Quy hoạch. Tôi rất mừng trong dự kiến chương trình xây dựng pháp luật của QH nhiệm kỳ Khóa XIII trình QH xem xét, thông qua có dự án Luật này. Kiểm tra, giám sát thực hiện quy hoạch nói chung và quy hoạch sử dụng đất nói riêng phải được điều chỉnh bằng luật. Đây là cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện chiến lược quy hoạch, kế hoạch và chính sách đầu tư không bị tư duy nhiệm kỳ và lợi ích nhóm chi phối. Trong khi chưa ban hành luật, đề nghị QH, Chính phủ quan tâm ban hành tiêu chí điều hành quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất làm cơ sở để thực hiện kiểm tra, giám sát. Không để tình trạng kế hoạch, quy hoạch đã được xác định, nhưng cứ điều chỉnh.

Thứ hai, tôi đề nghị quan tâm việc rà soát quy hoạch ngành, quy hoạch vùng kinh tế phù hợp, đồng bộ với quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020. Định rõ về phân cấp giữa bộ, ngành, địa phương về thanh, kiểm tra theo hướng Chính phủ chỉ đạo thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo vùng kinh tế, kết nối liên vùng và các địa phương trong vùng nhằm khắc phục những tồn tại vừa qua.

Thứ ba, đề nghị thể hiện rõ trong nội dung dự thảo Nghị quyết của QH là định kỳ hàng năm nên có đánh giá thực hiện Nghị quyết của QH về thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để báo cáo với QH.

ĐBQH Lê Thị Công (Bà Rịa - Vũng Tàu): Việc điều chỉnh lại quy hoạch sử dụng đất phải dựa trên nguyên tắc đối thoại giữa các bên có liên quan

Nhìn lại cách lập quy hoạch sử dụng đất có nhiều lãng phí và bất cập. Quy hoạch được hiểu như việc khoanh định các loại đất với tầm nhìn 10 năm, cụ thể hóa việc khoanh định ấy qua kế hoạch 5 năm, nhưng quy hoạch theo tổng diện tích đất như hiện nay chưa tác động gì nhiều đến cân đối nguồn lực đất đai cho nhu cầu phát triển bền vững.

Thực tế hiện nay, có một số địa phương giao đất mà không quan tâm đến quy hoạch sử dụng đất đã phê duyệt như thế nào. Dự án nào có tên trong danh sách đã được chấp thuận được coi là phù hợp và tiến hành lập dự án, sau đó tới kỳ điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất thì bổ sung cho phù hợp. Do sự phát triển KT-XH quá nhanh, việc chờ đợi quy hoạch sử dụng đất để tiến hành đầu tư là rất khó nên hầu hết các địa phương đều tiến hành lập quy hoạch xây dựng, quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH và các quy hoạch này không đồng bộ dẫn đến chồng chéo, vướng mắc, khó triển khai thực hiện. Khi tới kỳ lập quy hoạch sử dụng đất cộng tất cả các loại đất ở những nơi quy hoạch đã được phê duyệt làm quy hoạch sử dụng đất quả là lãng phí. Quy hoạch sử dụng đất chỉ tập trung vào diện tích loại đất là không đủ. Cần phân vùng sử dụng đất cho phù hợp với yêu cầu phát triển KT-XH. Từ phân vùng này có thể quản lý chặt chẽ việc thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất. Dựa trên phân vùng được duyệt quy hoạch xây dựng tiếp tục chi tiết hóa việc quy hoạch cho từng vùng.

Cần đánh giá lại tính khả thi trong quy hoạch sử dụng đất thời gian qua để rút kinh nghiệm và định hướng cho cách lập quy hoạch trên đất kỳ tiếp theo. Bên cạnh đó, cần hoàn thiện chủ trương, chính sách liên quan đến quy hoạch sử dụng đất theo hướng gắn quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH, quy hoạch xây dựng, quy hoạch phát triển rừng và lồng ghép quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch tổng thể bảo vệ môi trường theo định hướng cho 3 cấp: quốc gia, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và cấp huyện, thị xã. Không nên bố trí kế hoạch sử dụng đất mới cho các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, diện tích đất làm mặt bằng sản xuất kinh doanh, khu kinh tế, khu du lịch khi diện tích lấp đầy hiện nay mới đạt không quá 60%. Việc điều chỉnh lại quy hoạch sử dụng đất phải dựa trên nguyên tắc đối thoại giữa các bên có liên quan tới sử dụng đất, lấy nội dung lợi ích kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường làm nền tảng đối thoại để đi đến đồng thuận cao. Đây cũng là một trong những cách làm giảm nguy cơ tham nhũng trong việc sử dụng đất.

ĐBQH Phùng Đức Tiến (Hà Nam): Sử dụng linh hoạt và quyết định chuyển đổi đúng thời cơ, đúng thời điểm để sử dụng đất có hiệu quả hơn

Cha ông ta thường nói là nước ta tam sơn tứ hải, nhất phần điền. Do vậy, sử dụng tài nguyên đất được coi là tư liệu sản xuất đặc biệt để tiết kiệm và có hiệu quả. Trong Báo cáo của Bộ tài nguyên và Môi trường đã đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thời kỳ 2001-2010 về cơ bản đạt được các chỉ tiêu QH quyết định, trong đó có 3 chỉ tiêu đạt trên 90%, 5 chỉ tiêu đạt từ 70-90%, 4 chỉ tiêu đạt 60-70% và 2 chỉ tiêu đạt dưới 60% (là đất ở nông thôn 59,46% và đất chợ 57,14%). Theo tôi, để đạt được con số này là sự cố gắng rất lớn, song đây chỉ là con số hành chính thống kê đơn thuần. Phải phân tích, đánh giá đúng thực trạng và bản chất vấn đề trên cơ sở phân tích các chỉ tiêu chất lượng, thấy rõ sự ảnh hưởng rất lớn của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đến phát triển kinh tế-xã hội. Chẳng hạn trong 10 năm qua, chuyển 270.000 ha đất lúa sang đất khác là đất đô thị, đất công nghiệp. Đất lúa được coi là bờ xôi, ruộng mật và theo Ủy ban Kinh tế thì có thể chuyển đất khác, thay vì chuyển đất lúa. Nếu chỉ tính 1/4 diện tích đất lúa được chuyển đổi trong thời gian chờ hoàn thiện các thủ tục, hoặc thủ tục chưa xong hoặc thiếu vốn, trong 2 năm 4 vụ, mỗi năm 1 hecta tính cho 40 triệu đồng, thì đã giảm thu khoảng 5.400 tỷ đồng, chưa kể số lao động nông nghiệp không có việc làm. Về đất khu kinh tế 72.000 ha, theo Ủy ban Kinh tế thẩm định thì tỷ lệ lấp đầy là 45,63%. Như vậy, còn lại 39.000 ha trên tổng diện tích trong thời gian dài chưa được sử dụng. Đây là sự lãng phí lớn. Đất đô thị đổ cát hoặc đền bù xong chưa có tiền để thi công, khi gió bấc thổi làm ảnh hưởng cả vùng nông dân, nông thôn xung quanh. Đất sân golf 15,6 ngàn hecta như đánh giá của Ủy ban Kinh tế là lãng phí.

Từ thực trạng này, chúng ta thấy, việc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư phải có thực lực, phải có tiêu chí, thủ tục lập dự án, thẩm định, phê duyệt, cấp phép đầu tư, đền bù giải phóng mặt bằng; phải cải cách thủ tục để rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, không để nhiều hecta đất không không canh tác hoặc đổ cát để đấy hoặc đền bù dở dang không triển khai được. Đây là giải pháp tăng hiệu quả đầu tư, hiệu quả sử dụng đất, giảm thất thu, là giải pháp để rút ngắn khoảng cách về công nghệ giữa nước ta với các nước trên thế giới.

Trong cơ cấu đất nông nghiệp đến năm 2020, đất lúa giảm 308.000ha còn lại 3.812.000ha, trong đó 10 năm tới giảm 114% so với 10 năm trước. Đề nghị Chính phủ sử dụng đến đâu thì cắt đến đó, không thể cắt một loạt sau đó để không như giai đoạn vừa qua. Không để lãng phí đất hoặc có điều kiện thì mới cắt đất để chuyển, vì những năm tới với số lượng dân số thế giới khoảng 7 tỷ người, với biến đổi khí hậu như thế này thì lương thực là vấn đề hết sức quan trọng và là lợi thế của nước ta.

Về đất công nghiệp, dự kiến đến năm 2015 từ 72.000ha lên 150.000 ha và đến năm 2020 là 200.000ha. Với tỷ lệ đất này thì trong bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay cũng như dự báo những năm tiếp theo, tôi đề nghị phải sử dụng rất linh hoạt và quyết định chuyển đổi phải đúng thời cơ, đúng thời điểm để sử dụng đất có hiệu quả hơn.

Nguyễn Vũ <i>ghi; ảnh: T.Bình, M.Dũng, Q.Khánh</i>