Quy hoạch sử dụng đất phải là quá trình tối đa hóa các giá trị về đất

ĐBQH Đinh Thị Phương Lan (Quảng Ngãi): Tổ chức thực hiện quy hoạch, sử dụng đất là khâu quyết định...
 
Để có một bản sử dụng đất khả thi, hiệu quả, giảm thiểu quá trình rủi ro trong quá trình tổ chức thực hiện, ngoài việc đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật về mặt kinh tế thì quy hoạch sử dụng đất phải là quá trình tối đa hóa các giá trị về đất và không gây ra sự giảm giá đồng loạt cho các thửa đất còn lại, đặc biệt về mặt xã hội quy hoạch phải đảm bảo cho sự phát triển KT - XH nhưng đồng thời phải giải quyết hài hòa các mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình một cách tương đối về các nhóm lợi ích và phải tính đến việc giải quyết mâu thuẫn khó khăn nảy sinh trong quá trình tổ chức thực hiện quy hoạch. Về nội dung này, theo tôi quy hoạch của Chính phủ có đề cập nhưng chưa đầy đủ, báo cáo chưa đánh giá được tình trạng quy hoạch đất công nghiệp trong thời gian qua với tỷ lệ lấp đầy chưa cao đã gây thiệt hại như thế nào, vì chuyển đổi mục đích sử dụng sẽ tác động đến tình hình KT - XH, đến cá nhân, cộng đồng có quyền lợi với đất bị chuyển đổi ra sao. Bản quy hoạch mặc dù đã đưa ra khá đầy đủ các giải pháp nhưng chủ yếu là ở các giải pháp mang tính định hướng, vẫn thiếu những giải pháp có thể giải quyết vấn đề rất bản chất nảy sinh từ quá trình sử dụng đất và chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Ngoài những việc thu hồi đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng thì nhất thiết phải hoàn thiện cơ chế bồi thường, đền bù, quy định về tái định cư theo cơ chế thị trường có lộ trình và có sự quản lý của Nhà nước, tránh việc áp giá đền bù quá thấp đối với người dân. Đề nghị bổ sung các giải pháp hoàn thiện các quy định về pháp luật, về quyền và nghĩa vụ của Nhà nước trong quản lý về đất đai, hoàn thiện hệ thống quản lý về đất đai, hoàn thiện hệ thống quản lý tài chính về đất đai, đặc biệt là các quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.

Tổ chức thực hiện quy hoạch, sử dụng đất là khâu quyết định thực hiện mục tiêu phát triển chuyên nghiệp hóa, tiêu chuẩn hóa công tác lập, xét duyệt quy hoạch đảm bảo với nâng cao chất lượng, tính toán hiệu quả, làm tăng tính khả thi của các mục tiêu. Phải đảm bảo sự đồng thuận của xã hội bằng một hệ thống các giải pháp, chính sách được thảo luận một cách rộng rãi. Có hệ thống kiểm tra, giám sát chặt chẽ hiệu quả việc thực hiện quy hoạch và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và điều chỉnh kịp thời những bất cập trong quá trình thực hiện quy hoạch. Đặc biệt không để chính sách vì quản lý không đồng bộ, thiếu gắn kết để thực thi một nội dung thì cần phải có những chính sách phụ trợ đi kèm.
 
ĐBQH Trần Du Lịch (TP Hồ Chí Minh): Phải giải trình rõ về định lượng, không áng chừng
 
Về đất lúa, tôi đồng tình là quy hoạch giữ diện tích 3,8 triệu/ha. Tuy nhiên, để bảo đảm được 3,8 triệu ha này ổn định lâu dài như mục tiêu đề ra, tôi đề nghị sau khi quy hoạch phải nghiên cứu làm rõ có 2 chính sách để bảo vệ. Thứ nhất, liên quan đến quy hoạch nên đi sâu, chi tiết chân ruộng của đất lúa 2 vụ, 3 vụ trên bản đồ một cách rõ ràng, không có du di ở địa bàn nào để bảo đảm rằng miếng đất đó, chân ruộng đó được quy hoạch lâu dài, không xâm phạm tới nó. Thứ hai là về chính sách. Tôi đề nghị có 2 nhóm. Nhóm chính sách làm sao bảo đảm nâng mức thu nhập đời sống cho người nông dân trồng lúa. Thứ hai là có chính sách rất rõ cho những tỉnh giữ chân ruộng để làm lúa trong vấn đề trợ cấp ngân sách, giải quyết những chính sách cho địa phương mà không phải lo chuyện xóa đất nông nghiệp, đất trồng lúa để làm công nghiệp. Đó là 2 nhóm này phải kèm theo, có như vậy mới bảo đảm được tính khả thi của quy hoạch đất trồng lúa.

Vấn đề thứ hai, liên quan đến đất khu công nghiệp. Theo Báo cáo giải trình của Chính phủ thì tôi rất băn khoăn. Đó là năm 2015 nâng lên 150 nghìn ha, năm 2020 là 200 nghìn ha. Vấn đề này cần xem kỹ. Bởi vì cho tới nay theo báo cáo, trong số 277 khu công nghiệp thì có đến 90 khu mới đang trong giai đoạn đền bù giải tỏa. Số khu công nghiệp có 21 nghìn ha đưa vào cho thuê. Đối với cụm công nghiệp cũng chỉ mới có 16 ngàn/28 ngàn ha. Như vậy đến nay với 100 nghìn ha đã quy hoạch bình quân mới sử dụng 46%. Như vậy vấn đề đặt ra là cần giải trình rõ 64% còn lại đã quy hoạch xong rồi thì bao giờ lấp đầy, đến năm 2015 liệu đã đầy chưa hay tới năm 2020 chúng ta đưa thêm 50.000 nữa? Do đó tôi đề nghị để có thể biểu quyết chỉ tiêu 150.000ha đến năm 2015 và 200.000ha đến năm 2020. Chính phủ cụ thể là Bộ Tài nguyên và Môi trường phải giải trình rõ về định lượng, không áng chừng được.
 
ĐBQH Lê Thị Công (Bà Rịa - Vũng Tàu): Phân vùng sử dụng đất phù hợp với yêu cầu phát triển KT - XH
 
Cần phải phân vùng sử dụng đất sao cho phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Từ phân vùng này có thể quản lý chặt chẽ việc thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất. Dựa trên phân vùng được duyệt quy hoạch xây dựng tiếp tục chi tiết hóa việc quy hoạch cho từng vùng.

Luật Đất đai năm 2003 quy định, việc lập quy hoạch sử dụng đất phải thực hiện cả bốn cấp: quốc gia, tỉnh, huyện, xã. Thực tế cho thấy việc tiến hành cả bốn cấp như quy định là lãng phí, nên không xem xét quy hoạch sử dụng đất ở cấp xã. Việc dự báo chưa sát với chiến lược phát triển KT - XH dẫn đến vừa thiếu, vừa thừa, quy hoạch treo chưa xử lý còn rất phổ biến, có khi hơn 10 năm không quy hoạch, không triển khai thực hiện ảnh hưởng đến người xin đất dẫn đến phải điều chỉnh quy hoạch, quy hoạch sớm, quy hoạch ở kỳ tiếp theo.

Từ những bất cập hạn chế trong quy hoạch đất, tôi đề nghị cần đánh giá lại tính khả thi trong quy hoạch sử dụng đất trước đây để rút kinh nghiệm và định hướng cho cách lập quy hoạch trên đất kỳ tiếp theo. Cần hoàn thiện chủ trương, chính sách liên quan đến quy hoạch sử dụng đất theo hướng gắn quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch tổng thể phát triển KT - XH, quy hoạch xây dựng, quy hoạch phát triển rừng và lồng ghép quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch tổng thể bảo vệ môi trường theo định hướng cho 3 cấp: quốc gia, tỉnh, thành phố, huyện, thị xã. Đối với cấp xã đề xuất không lập quy hoạch sử dụng đất vì quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch chung đô thị đều cụ thể hóa chi tiết xuống cấp xã, tất cả cũng quy hoạch trung tâm cụm xã, quy hoạch điểm dân cư nông thôn và quy hoạch chuyên ngành khác. Không bố trí kế hoạch mới cho các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, diện tích đất làm mặt bằng sản xuất kinh doanh, khu kinh tế, khu du lịch khi diện tích lấp đầy không quá 60%. Ngoài ra, nên xem xét lại việc quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp liền kề, khu dân cư hiện hữu, khu đô thị, việc chuyển mục đích sử dụng đất sang phi nông nghiệp. Việc lập quy hoạch sử dụng đất cũng cần điều chỉnh dựa trên nguyên tắc đối thoại giữa các bên có liên quan tới sử dụng đất, lấy nội dung lợi ích kinh tế công bằng xã hội và bảo vệ môi trường làm nền tảng đối thoại để đi đến đồng thuận cao. Đây là một trong những cách làm giảm nguy cơ tham nhũng trong việc sử dụng đất.
 
ĐBQH Lê Văn Học (Lâm Đồng): Không nên quy hoạch thêm đất cho các cụm công nghiệp, khu kinh tế và khu công nghiệp
 
Theo tôi, không nên quy hoạch thêm đất cho các cụm công nghiệp, khu kinh tế và khu công nghiệp. Trong Báo cáo của Chính phủ dự kiến tăng thêm 128 nghìn ha so với năm 2010. Vì trong số đất được quy hoạch đến năm 2010 của các khu công nghiệp và cụm công nghiệp là 100 nghìn ha thì đến nay tỷ lệ lấp đầy cũng như hiệu quả cũng thấp. Đề nghị Chính phủ tạm dừng việc quy hoạch thêm đất cho các khu, cụm công nghiệp, khu kinh tế và tiến hành rà soát lại hiệu quả ra sao để có thể điều chỉnh diện tích, thậm chí có thể loại bỏ một số khu công nghiệp, cụm công nghiệp kém hiệu quả để tăng cường hiệu quả sử dụng đất.

Về quy hoạch đất cho các cơ sở giáo dục đào tạo đến năm 2020, theo quy hoạch sẽ tăng lên 41.000ha so với năm 2010, đến năm 2020 có 82.000ha đất dành cho các cơ sở giáo dục đào tạo, lúc đó có 100 triệu dân, khoảng 25 triệu học sinh, sinh viên các cấp. Như vậy, bình quân mỗi học sinh, sinh viên chỉ đạt 3m2, như thế không đạt yêu cầu theo quy định đề ra. Tôi kiến nghị quy hoạch đến năm 2020 phải dành đất cho các cơ sở giáo dục đào tạo bình quân để mỗi học sinh, sinh viên đạt 5m2, tăng thêm khoảng 85.000ha.

Đối với đất cho cơ sở hạ tầng giao thông vận tải đến năm 2020, dự kiến đất dành cho giao thông đến năm 2020 là 757.000ha, tăng 157.000ha so với năm 2010. Tôi đề nghị làm rõ các nhu cầu về đường sắt bao nhiêu, đường bộ, cao tốc bao nhiêu, quốc lộ bao nhiêu, cảng biển và cảng hàng không không tăng thêm vì đã quá nhiều, đặc biệt là đất dành cho phát triển giao thông đô thị. Hiện tại ở Thủ đô Hà Nội, 7 quận nội thành có diện tích là 83km vuông nhưng diện tích đường giao thông chỉ có 5,2km vuông, tỷ lệ chỉ có 6,18%. Tại TP Hồ Chí Minh, các quận vùng Sài Gòn, Chợ Lớn diện tích đường chỉ có 7,8%, các quận mới, thậm chí có những quận là 0,2%, quận lớn nhất là 2,8% đất dành cho giao thông. Như vậy không thể nào nói đến chuyện cải thiện tình hình giao thông ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh trong khi quy định là 25%.

ĐBQH Phùng Đức Tiến (Hà Nam): Phân tích, đánh giá đúng thực trạng và bản chất vấn đề
 
Cha ông ta thường nói là nước ta "tam sơn tứ hải, nhất phần điền". Do vậy, sử dụng tài nguyên đất được coi là tư liệu sản xuất đặc biệt để tiết kiệm và có hiệu quả. Trong Báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thời kỳ 2001 - 2010 về cơ bản đạt được các chỉ tiêu mà QH quyết định, trong đó có 3 chỉ tiêu đạt trên 90%, 5 chỉ tiêu đạt từ 70 - 90%, 4 chỉ tiêu đạt 60% - 70% và 2 chỉ tiêu đạt dưới 60% là đất ở nông thôn đạt 59,46% và đất chợ là 57,14%. Theo tôi, để đạt được kết quả này là một sự cố gắng rất lớn, song đây chỉ là con số hành chính, thống kê đơn thuần. Phải phân tích, đánh giá đúng thực trạng và bản chất vấn đề trên cơ sở phân tích các chỉ tiêu chất lượng, thấy rõ sự ảnh hưởng rất lớn của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đến phát triển KT - XH. Chẳng hạn trong 10 năm qua chuyển 270 nghìn ha đất lúa sang đất khác là đất đô thị, đất công nghiệp. Đất lúa được coi là "bờ xôi, ruộng mật" theo Ủy ban Kinh tế thẩm định thì có thể chuyển đất khác được. Nếu chỉ tính 1/4 diện tích đất này trong thời gian chờ hoàn thiện các thủ tục hoặc thủ tục chưa xong hoặc thiếu vốn trong 2 năm, tính 4 vụ mỗi năm/1ha nhân với 40 triệu đồng thì đã giảm thu khoảng 5.400 tỷ đồng, chưa kể lao động nông nghiệp không có việc làm. Về đất khu kinh tế 72.000ha, theo Ủy ban Kinh tế thẩm định tỷ lệ lấp đầy 45,63% như vậy còn lại 39.000ha trên tổng diện tích trong thời gian rất dài chưa được sử dụng cũng là một lãng phí lớn. Đất đô thị đổ cát hoặc đền bù xong chưa có tiền để thi công gió bấc thổi làm ảnh hưởng cả vùng nông dân, nông thôn xung quanh. Đất sân golf 15,6 nghìn ha như đánh giá của Ủy ban Kinh tế cũng là một lãng phí.

Từ thực trạng này có thể thấy rằng, việc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư phải có thực lực, phải có tiêu chí, thủ tục lập dự án, thẩm định, phê duyệt, cấp phép đầu tư, đền bù giải phóng mặt bằng phải cải cách thủ tục để rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, không để nhiều diện tích đất không không canh tác hoặc đổ cát để đấy hoặc đền bù dở dang không triển khai được nhằm tăng hiệu quả đầu tư, hiệu quả sử dụng đất, giảm thất thu và đây cũng chính là rút ngắn khoảng cách về công nghệ giữa nước ta với các nước trên thế giới.

Trong cơ cấu đất nông nghiệp đến năm 2020, đất lúa giảm 308.000 ha còn lại 3.812.000ha, trong đó 10 năm tới giảm 114% so với 10 năm trước, đề nghị Chính phủ sử dụng đến đâu thì cắt đến đó, không thể cắt một loạt rồi để không như giai đoạn vừa rồi. Không để lãng phí đất hoặc có điều kiện thì mới cắt đất để chuyển vì những năm tới với số lượng dân số thế giới khoảng 7 tỷ người, với tình hình biến đổi khí hậu như hiện nay thì lương thực vẫn là vấn đề hết sức quan trọng và đây là một lợi thế đối với nước ta. Trong cơ cấu đất nông nghiệp đề nghị bổ sung đất chăn nuôi, vừa qua quy hoạch chăn nuôi tập trung mới chỉ khoảng dưới 10 tỉnh, thành phố phê duyệt được quy hoạch, có đất mới phát triển được chăn nuôi trang trại, mới giảm được dịch bệnh và mới sản xuất được theo chuỗi giá trị và bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Đối với đất của nông, lâm trường đề nghị phải đổi mới cơ chế hoạt động để sử dụng đất có hiệu quả vì đất nông, lâm trường cũng chiếm một tỷ lệ đất rất lớn.

Về đất công nghiệp dự kiến đến năm 2015 từ 72.000ha lên 150.000ha, đến năm 2020 là 200.000ha, với tỷ lệ đất này, đề nghị phải sử dụng rất linh hoạt và quyết định chuyển đổi phải đúng thời cơ, đúng thời điểm để sử dụng đất có hiệu quả hơn.
 
ĐBQH Trương Văn Vở (Đồng Nai): Lưu ý chỉ tiêu đất phát triển hạ tầng, đặc biệt là đất cơ sở văn hóa
 
Ngoài những tồn tại, nguyên nhân đã nêu trong Báo cáo thẩm tra và đã nêu trong dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sẽ thông qua tại kỳ họp này, tôi đề nghị cần lưu ý thêm một nguyên nhân là thời gian qua, điều hành thực hiện quy hoạch từ Chính phủ chưa coi trọng việc gắn quy hoạch phát triển KT - XH với quy hoạch sử dụng đất theo vùng và kết nối liên vùng cho nên đã xảy ra tình trạng như các ý kiến đã nêu như diện tích các khu công nghiệp lớn nhưng diện tích lấp đầy còn hạn chế dưới 50%. Vấn đề này cần phải lưu ý.

Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đến năm 2020, tôi thống nhất với 6 quan điểm và 3 mục tiêu theo Tờ trình của Chính phủ. Tuy nhiên tôi cũng đề nghị nên thể hiện rõ trong dự thảo Nghị quyết của QH bởi trong dự thảo Nghị quyết nêu quan điểm mục tiêu chưa rõ lắm.

Để thực hiện quan điểm mục tiêu trên tôi kiến nghị lưu ý chỉ tiêu đất phát triển hạ tầng, đặc biệt là đất cơ sở văn hóa. Nếu năm 2010 là 15.000ha, đến năm 2020 là 20.000ha cho cơ sở hạ tầng văn hóa, tôi cho là cần phải tính toán thêm. Ngoài ra, cũng cần lưu ý chỉ tiêu đất hạ tầng giao thông. Đề nghị phải giám sát việc thực hiện bảo đảm trật tự an toàn giao thông theo Luật Giao thông đường bộ, trong đó có yếu tố hạ tầng. Bởi lẽ vừa qua các chỉ tiêu này đều không đạt mục tiêu nghị quyết của QH. Vấn đề này theo tôi không phải do nguồn lực không bảo đảm như bản giải trình của Chính phủ, mà do thiếu sự quan tâm đúng mức từ Bộ, ngành và địa phương. Tôi đề nghị Quốc hội, Chính phủ quan tâm nghiên cứu thêm vấn đề này, thực trạng này, định hướng này.

Đối với nội dung dự thảo Nghị quyết của QH về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đến năm 2020, tôi đề nghị sớm xây dựng Luật Quy hoạch vì đây là cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện chiến lược quy hoạch, kế hoạch và chính sách đầu tư không bị tư duy nhiệm kỳ và lợi ích nhóm chi phối. Trong khi chưa ban hành luật tôi đề nghị QH, Chính phủ quan tâm ban hành tiêu chí điều hành quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất làm cơ sở để thực hiện kiểm tra, giám sát, tránh tình trạng kế hoạch, quy hoạch đã được xác định nhưng vẫn cứ điều chỉnh. Đề nghị quan tâm việc rà soát quy hoạch ngành, quy hoạch vùng kinh tế phù hợp, đồng bộ với quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020; định rõ về phân cấp giữa bộ, ngành, địa phương về thanh, kiểm tra theo hướng Chính phủ chỉ đạo thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo vùng kinh tế, kết nối liên vùng và các địa phương trong vùng nhằm khắc phục những tồn tại vừa qua. Ngoài ra, cần thể hiện rõ trong nội dung dự thảo Nghị quyết của QH là định kỳ hàng năm nên có đánh giá thực hiện Nghị quyết của QH về thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để báo cáo với QH.

Minh Vân lược ghi