Cần xác định rổ hàng hóa để đưa ra mức lương tối thiểu chuẩn

Xây dựng Luật Công đoàn (sửa đổi) phải phù hợp với Bộ luật Lao động (sửa đổi), bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của pháp luật về công nhân, lao động và công đoàn
 
- Phó chủ tịch có thể cho biết về sự cần thiết của việc sửa đổi Luật Công đoàn?

PCT Mai Đức Chính: Luật Công đoàn được QH ban hành năm 1990 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công đoàn Việt Nam, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế, ổn định chính trị, xã hội của đất nước. Tuy nhiên, do luật được ban hành vào giai đoạn đầu của thời kỳ chuyển đổi sang thể chế kinh tế thị trường nên hiện nay một số điểm không còn phù hợp với điều kiện mới và đã bộc lộ những hạn chế.

Theo đó, nguyên tắc xây dựng Luật Công đoàn (sửa đổi) phải phù hợp với quy định hiện hành của Hiến pháp nước ta; phải đồng bộ, phù hợp với Bộ luật Lao động (sửa đổi), bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của pháp luật về công nhân, lao động và công đoàn. Đặc biệt, về địa vị pháp lý của công đoàn phải xác định rõ: công đoàn là tổ chức chính trị, xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và của người lao động, là thành viên trong hệ thống chính trị của xã hội Việt Nam. Công đoàn đại diện chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân, công chức, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân, công chức, viên chức và người lao động; tham gia quản lý nhà nước, quản lý KT-XH, tham gia kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp.

- Bất cập lớn nhất trong việc cần phải sửa đổi luật là gì, thưa Phó chủ tịch?

PCT Mai Đức Chính: Trong tờ trình của QH, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã đề cập đến bất cập lớn nhất là phạm vi điều chỉnh. Những năm 90, phạm vi điều chỉnh chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nước nhưng bây giờ các doanh nghiệp đã phát triển ra khu vực ngoài nhà nước, đối tượng lao động, quan hệ lao động cũng khác. Vì vậy, với cơ chế mới thì đòi hỏi phải thay đổi.

Luật Công đoàn được ban hành năm 1990 trước Bộ luật Lao động là văn bản pháp luật quan trọng đối với hoạt động công đoàn. Trong đó quy định các quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn của người lao động, vai trò của công đoàn trong quan hệ lao động và trách nhiệm của doanh nghiệp với công đoàn. Do vậy, các quyền cơ bản của công đoàn trên thực tế đã được quy định ở hai dự thảo luật đã thể hiện tình trạng thiếu tập trung thống nhất chung về đối tượng, phạm vi điều chỉnh trong Luật Công đoàn và thiếu đồng bộ với sự thay đổi về khung pháp lý lao động liên quan đến hoạt động công đoàn đã được hoàn thiện trong những năm vừa qua.

Áp dụng tiền lương tối thiểu chưa thống nhất giữa các loại hình doanh nghiệp

- Vậy vai trò và trách nhiệm của tổ chức công đoàn trong việc giám sát thực hiện chế độ, chính sách tiền lương của người lao động như thế nào, thưa Phó chủ tịch?

 PCT Mai Đức Chính: Thực tế qua giám sát cho thấy chế độ, chính sách tiền lương của người lao động trong khu vực doanh nghiệp nhà nước nói chung là tương đối tốt vì có sự tham gia của các tổ chức Đảng, công đoàn đã thể hiện vai trò của mình. Tuy nhiên ở khu vực ngoài nhà nước thì rất khó khăn, bởi vì lĩnh vực tiền lương là lĩnh vực khó, những người làm lĩnh vực này phải hiểu thế nào là lương tối thiểu, lương cơ bản, việc xây dựng thang bảng lương cũng phải có trường lớp đào tạo. Nhưng hiện nay các quy định của pháp luật đang giao cho cán bộ công đoàn cơ sở là người tham gia, khi giao cho doanh nghiệp xây dựng hệ thống thang bảng lương theo nguyên tắc của Chính phủ và có sự tham khảo của công đoàn. Muốn tham khảo công đoàn, thì bản thân cán bộ công đoàn phải hiểu biết và thực sự phải có bản lĩnh. Thống kê về tranh chấp lao động vừa qua cho thấy, 80% nguyên nhân các cuộc đình công liên quan đến vấn đề tiền lương. Chúng ta thấy rõ vấn đề trả lương trong các doanh nghiệp khu vực ngoài nhà nước (FDI) đang có vấn đề. Tại các doanh nghiệp nếu theo quy định, họ chỉ trả cho người lao động dựa vào mức lương tối thiểu hoặc cao hơn một chút so với lương tối thiểu là hợp pháp. Nhưng trên thực tế, hiện nay tiền lương mới bảo đảm khoảng 60% mức sống của người lao động. Ngày 1.10 vừa rồi, Nhà nước đã quy định mức lương tối thiểu ở doanh nghiệp tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh là 2 triệu đồng, như vậy làm sao bảo đảm đủ sống cho người lao động.

- Phó chủ tịch cho biết cụ thể những bất cập trong việc áp dụng mức tiền lương tối thiểu hiện nay?

PCT Mai Đức Chính: Qua nghiên cứu thực tế cho thấy, việc áp dụng mức tiền lương tối thiểu hiện nay còn một số bất cập như: thứ nhất, việc áp dụng tiền lương tối thiểu chưa thống nhất giữa các loại hình doanh nghiệp. Ở doanh nghiệp nhà nước, nơi thực hiện trả lương theo bảng lương do Nhà nước quy định, ngoài ra tùy theo kết quả sản xuất kinh doanh và năng suất lao động còn được áp dụng hệ số điều chỉnh tăng thêm, cho nên người lao động có thể có mức lương cao hơn gấp nhiều lần so với các doanh nghiệp khác. Thứ hai, nhiều doanh nghiệp khu vực FDI và doanh nghiệp tư nhân có xây dựng thang bảng lương nhưng chủ yếu là để đối phó với các cơ quan quản lý bằng cách chia nhỏ bậc lương, dẫn đến tình trạng mỗi lần tăng lương người lao động cũng chỉ được tăng ở mức rất thấp. Thứ ba, việc xây dựng định mức lao động và đơn giá tiền lương hiện nay được giao cho doanh nghiệp tự xây dựng, tình trạng này đã đẫn đến việc tùy tiện trong xây dựng định mức lao động. Để bù đắp tiền công cho người lao động theo thỏa thuận, các chủ doanh nghiệp đã tách tiền lương bằng các khoản phụ cấp, trợ cấp, hỗ trợ… để thu hút, giữ chân người lao động, đồng thời nhằm trốn thuế, trốn đóng bảo hiểm các loại. Thứ tư, các cơ quan quản lý nhà nước hiện nay thường vin vào việc để doanh nghiệp tự chủ trong trả lương, vào cơ chế thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động nên đã buông lỏng quản lý tiền lương khu vực doanh nghiệp.

- Với những bất cập như vậy, theo Phó chủ tịch trong thời gian tới cần có những giải pháp gì?

PCT Mai Đức Chính: Một trong những bất cập của chính sách tiền lương vừa qua là chúng ta chưa tách bạch được giữa tiền lương của khu vực doanh nghiệp với khu vực hành chính và sự nghiệp. Ở khu vực này hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn chi trả từ ngân sách nhà nước, còn khu vực doanh nghiệp không phụ thuộc. Trước đây chúng ta dựa vào mức lương tối thiểu chung là 830 nghìn đồng cho các khu vực chung vì theo khả năng của ngân sách Nhà nước, còn doanh nghiệp không phụ thuộc vào ngân sách nhưng bám vào chính sách đó. Do đó cần xác định lộ trình thực hiện cải cách tiền lương theo hướng tiền lương phải trả trên giá cả sức lao động theo vận hành theo cơ chế thị trường phải có sự quản lý của Nhà nước. Xu hướng làm sao phải tách tiền lương khu vực doanh nghiệp ra, từng bước tách phần sự nghiệp và hành chính. Theo tôi được biết, Bộ Tài chính đã trình QH ngân sách năm 2012, dự kiến đến ngày 1.5.2012 sẽ đưa mức lương ở khu vực hành chính là 1.050.000 đồng. Còn khu vực sự nghiệp, một số nơi như bệnh viện, trường học, nhà trẻ ở vùng sâu vùng xa thì ngân sách vẫn phải bảo đảm. Một số nơi như các trường đại học, bệnh viện lớn có khả năng tự chủ thì giao cho họ để bớt phần gánh nặng, còn khu vực doanh nghiệp thì hoàn toàn tách ra. Và điều quan trọng là tiền lương tối thiểu ở khu vực doanh nghiệp phải trả theo mức sống. Quan trọng là các cơ quan chức năng quản lý nhà nước cần xác định rổ hàng hóa để xác định đúng mức lương tối thiểu, để đưa ra mức lương tối thiếu chuẩn, hàng năm sẽ căn cứ và dựa vào 3 tiêu chí gồm: tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, tốc độ tăng trưởng giá cả và mức tiền lương bình quân trên thị trường.

- Xin cám ơn Phó chủ tịch!

Vi Hoa thực hiện