Chiến tranh Lạnh ở HĐBA
Bất đồng giữa các nước thành viên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HĐBA LHQ) trong vấn đề Syria một lần nữa cho thấy, một cuộc Chiến tranh Lạnh mới đang ngày càng hiện hữu tại tổ chức đa phương lớn nhất toàn cầu này, giữa các nước phương Tây đang suy yếu với các nước đang trỗi dậy là Nga và Trung Quốc.
 Hội đồng Bảo an LHQ |
Moscow và Bắc Kinh đã phủ quyết một dự thảo nghị quyết của HĐBA LHQ, do Pháp, Anh, Đức và Bồ Đào Nha soạn thảo, trong đó đe dọa sẽ hành động nếu lãnh đạo Syria không chấm dứt các vụ bạo lực gây chết người ở nước này. Nghị quyết được 9 quốc gia bỏ phiếu ủng hộ, nhưng không được thông qua do hai ủy viên thường trực HĐBA là Nga và Trung Quốc phủ quyết. Nam Phi, Ấn Độ, Brazil và Lebanon bỏ phiếu trắng.
Đây là lần đầu tiên Nga và Trung Quốc dùng quyền phủ quyết kể từ khi hai nước này phản đối các biện pháp trừng phạt đối với Tổng thống Zimbabwe Robert Mugabe hồi tháng 8.2008. Phát biểu sau cuộc bỏ phiếu tại HĐBA, Đại sứ Nga tại LHQ Vitaly Churkin cho biết Nga phản đối bản dự thảo nghị quyết của các nước châu Âu vì những cách lập luận khác nhau trong các cuộc thảo luận tại HĐBA liên quan đến khái niệm “đối đầu” giữa lực lượng chính phủ và phong trào đối lập ở Syria. Nhà ngoại giao Nga tuyên bố không thể đồng ý với một dự thảo mang tính đơn phương, có tính chất cáo buộc chống Damascus. Theo ông, “đe dọa trừng phạt là điều không thể chấp nhận” và nó đi ngược lại nguyên tắc giải quyết hòa bình một cuộc xung đột trên cơ sở đối thoại đầy đủ, chính thức giữa tất cả các bên ở Syria.
Về phần mình, Đại sứ Trung Quốc Lý Bảo Đông nhấn mạnh “cộng đồng quốc tế phải tôn trọng hoàn toàn chủ quyền, độc lập và sự toàn vẹn lãnh thổ của Syria”. Một nghị quyết của HĐBA phải chú trọng vào góp phần giảm bớt những mâu thuẫn thông qua đối thoại chính trị. Ông kêu gọi các bên kiềm chế trong vấn đề Syria, đồng thời hối thúc cộng đồng quốc tế tuân thủ Hiến chương LHQ và nguyên tắc không can thiệp vào vấn đề nội bộ của một quốc gia.
Đáp lại những tuyên bố mạnh mẽ trên, bà Susan Rice, Đại sứ Mỹ tại LHQ, đã nói toạc ra rằng Mỹ rất “tức giận”, trong khi Ngoại trưởng Pháp Alain Juppe, nước đóng vai trò chủ chốt trong việc soạn thảo nghị quyết này, phát biểu mang tính ngoại giao hơn khi nhận xét rằng đó là một “ngày buồn” đối với LHQ và người dân Syria. Việc “đánh bại” một nghị quyết tương đối ôn hòa nhằm đối phó với một nhà độc tài đã tàn sát gần 3.000 người dân là dấu hiệu của một cuộc chiến lớn hơn trong quan hệ quốc tế, giữa các nước mới nổi ngày càng giàu và nhiều quyền lực với các nền dân chủ suy yếu và ít tiền.
Nhìn lại lịch sử, việc kết thúc Chiến tranh Lạnh đã dẫn tới hai diễn biến quan trọng. Một là, nỗ lực của các nước phương Tây thúc đẩy nhân quyền và dân chủ tại những nước mà họ đã từng gây chiến hoặc phải vật lộn để tập hợp lại sau sự sụp đổ của Liên Xô trước đây. Hai là, sự hình thành học thuyết Trách nhiệm bảo vệ mới, theo đó các nước phương Tây tin rằng họ có trách nhiệm đạo đức, phải can thiệp để ngăn chặn tình trạng đổ máu khi các chính phủ quay súng vào người dân của mình. Hồi đầu năm nay, LHQ đã viện dẫn nguyên tắc này để bào chữa cho quyết định lật đổ nhà độc tài Libya Muammar Gaddafi.
Tuy nhiên, rõ ràng các nước phương Tây và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bị một số quốc gia coi là “đã hành động quá tay”. Nga và Trung Quốc hiện đang vạch rõ ranh giới cho những hành động của phương Tây và NATO. Phản ứng của Trung Quốc và Nga phần nào mang tính cơ hội chính trị. Moscow đang có những quan hệ thương mại và quân sự chặt chẽ với Damascus. Ngoài ra, Nga và Trung Quốc cũng quan ngại trước việc tạo thêm tiền lệ cho việc “can thiệp nhân đạo”, bởi vì cả hai nước này đang phải đối phó với việc các cộng đồng dân tộc thiểu số đòi ly khai, như người Chechnya tại Nga, người Tây Tạng và các nhóm thiểu số khác ở phía Tây Trung Quốc. Bằng việc phủ quyết Nghị quyết về Damascus, Moscow và Bắc Kinh muốn nhấn mạnh rằng những gì xảy ra trong biên giới của một quốc gia rút cục là vấn đề nội bộ của quốc gia đó, các nước khác không nên can thiệp.
Sự thất bại của phương Tây tại HĐBA LHQ cũng nhấn mạnh rằng, Nga và Trung Quốc đang bắt đầu thể hiện sức mạnh của mình và khai thác sự suy yếu của phương Tây. Mỹ và châu Âu đang gặp khó khăn về kinh tế. Sức mạnh của Mỹ đang suy giảm, thể hiện rõ ràng nhất trong việc Mỹ lãnh đạo sự can thiệp vào Libya từ hậu trường. Nga và Trung Quốc cũng nhận ra việc siêu cường Mỹ đang suy yếu, các nước đồng minh phương Tây của Mỹ bị suy giảm ảnh hưởng cũng như khả năng “nhào nặn” thế giới theo ý họ. Đây cũng là lời cảnh báo rằng hai nước sẽ không nhượng bộ khi lợi ích của họ bị Mỹ và châu Âu đe dọa và phản đối các nỗ lực nhằm thúc đẩy sự thay đổi chính trị ở nước ngoài của phương Tây. Lilia Shevtsova, một chuyên gia nghiên cứu tại Trung Tâm Carnegie ở Moscow, nhận định thông điệp mà Nga và Trung Quốc muốn gửi tới phương Tây là: “Đừng có can thiệp vào nước khác”.