Giải pháp để HĐND hoạt động thực chất, hiệu quả

Tập huấn, bồi dưỡng lý luận, nghiệp vụ và kỹ năng hoạt động cho đại biểu

Kết quả bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011 - 2016 đã bảo đảm về mặt số lượng và chất lượng cơ bản của đại biểu, nhưng không phải tất cả đại biểu đều đồng đều về lý luận, nghiệp vụ và kỹ năng hoạt động dân cử. Vì vậy, việc cần làm ngay từ đầu nhiệm kỳ là tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nâng cao trình độ lý luận, nghiệp vụ và kỹ năng hoạt động cho đại biểu. Thực tế cho thấy đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của HĐND. Khi mỗi đại biểu thông hiểu sâu sắc về chức năng, nhiệm vụ, phương pháp công tác, có kỹ năng hoạt động sẽ tham gia hoạt động HĐND một cách thực chất, khắc phục được tính hình thức.

Đầu các nhiệm kỳ trước, các đại biểu, nhất là đại biểu lần đầu tham gia cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương sau khi dự lớp tập huấn, bồi dưỡng được trang bị kiến thức đã thấy rõ vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ và phương thức hoạt động của HĐND nên tự tin hơn trong quan hệ, tiếp thu ý kiến đóng góp và kiến nghị của cử tri; trong thảo luận, tranh luận, phát biểu chính kiến để HĐND quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương; trong giám sát, khảo sát, thẩm tra các báo cáo, đề án cũng như các hoạt động của các cơ quan công quyền thực thi công vụ, các tổ chức kinh tế, xã hội, hoạt động sản xuất, kinh doanh, cung cấp dịch vụ trên địa bàn; nhất là làm tốt vai trò cầu nối giúp tổ chức, công dân thực hiện quyền kiến nghị, khiếu nại, tố cáo đúng quy định, thực sự là người đại diện cho ý chí và quyền làm chủ của nhân dân địa phương.

Có thể khẳng định tác dụng, hiệu quả công tác bồi dưỡng, tập huấn đại biểu ở các khóa HĐND vừa qua là tốt. Tuy nhiên, để phù hợp với tình hình và yêu cầu nhiệm vụ của giai đoạn mới, nội dung tập huấn, bồi dưỡng đại biểu HĐND nhiệm kỳ này cần cải tiến, cập nhật theo hướng thiết thực hơn. Trong đó, chú trọng tạo điều kiện cho đại biểu được tiếp cận và xử lý các tình huống cụ thể, gợi ý và hướng dẫn đại biểu trao đổi, thảo luận rút kinh nghiệm các tình huống xảy ra khi tiếp xúc cử tri, khi giám sát, khảo sát, thẩm tra, chất vấn… để áp dụng vào thực tế.

Ngoài tổ chức tập huấn đầu nhiệm kỳ theo chỉ đạo của Trung ương, hàng năm, Thường trực HĐND nên duy trì tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng hoạt động cho đại biểu theo từng chuyên đề; tổ chức các cuộc hội thảo, giao ban để đại biểu HĐND các cấp trao đổi kinh nghiệm hoạt động. Trong giám sát, ngoài thành viên các ban HĐND, cần bố trí luân phiên đại biểu không phải là thành viên các ban tham gia hoạt động của ban để tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, tạo điều kiện phát huy khả năng, trí tuệ của đại biểu... Mặt khác, mỗi đại biểu cần tự rèn luyện kỹ năng, kinh nghiệm hoạt động thông qua đóng góp, giúp đỡ của cử tri, của đại biểu chuyên trách, của Tổ đại biểu... Những nỗ lực trên sẽ góp phần giúp đại biểu HĐND các cấp thực hiện tốt hơn chức năng, nhiệm vụ được giao, góp phần quan trọng nâng cao vị thế cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.

Tuy đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ qua đã được tập huấn, bồi dưỡng nhưng hoạt động của HĐND có lúc, có nơi còn hình thức. Nguyên nhân, do trình độ, năng lực của một số đại biểu, nhất là đại biểu ở cơ sở còn hạn chế. Hầu hết đại biểu đều hoạt động kiêm nhiệm nên chưa dành nhiều thời gian cho hoạt động của cơ quan dân cử, chưa tích cực tham gia giám sát, tiếp xúc cử tri và đóng góp ý kiến vào chương trình nghị sự của kỳ họp HĐND. Một số đại biểu chưa nhận thức đầy đủ vị trí, vai trò của HĐND, thiếu tự tin, ngại va chạm... nên rất ít thể hiện chính kiến. Nhiều đại biểu tỏ ra lúng túng trong mối quan hệ giữa thực hiện nhiệm vụ ở cơ quan, đơn vị với nhiệm vụ của đại biểu dân cử, chỉ định kỳ tham gia các kỳ họp và tiếp xúc cử tri, chưa tham gia giám sát, chưa tích cực thảo luận, tranh luận, chất vấn... Để khắc phục hạn chế trên, ngoài tập huấn, bồi dưỡng đầu nhiệm kỳ và hàng năm, Thường trực, các ban, tổ đại biểu HĐND mỗi cấp cần phân loại đại biểu, lập kế hoạch, chương trình công tác, động viên đại biểu năng động, tích cực.

Tạo điều kiện thuận lợi cho đại biểu hoạt động

Để tạo thuận lợi cho hoạt động của đại biểu, cần tuyên truyền để các cấp, các ngành và nhân dân nhận thức đúng đắn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND và của mỗi đại biểu. Qua đó, các tổ chức và cá nhân thường xuyên cộng tác, hỗ trợ để đại biểu HĐND tiến hành các hoạt động thuận lợi. Đây cũng là cách tạo ra áp lực xã hội buộc mỗi đại biểu phải tích cực thể hiện trách nhiệm trong hoạt động dân cử. Bên cạnh đó, tăng cường và đổi mới công tác thông tin phục vụ hoạt động của đại biểu. Thường xuyên cung cấp đầy đủ tài liệu cho đại biểu, nhất là những tài liệu về chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước, văn bản pháp luật mới được ban hành, các thông tin về tình hình KT - XH của địa phương… Nên quy định Thường trực HĐND các cấp phải cung cấp cho đại biểu HĐND cùng cấp các báo, tạp chí của cơ quan dân cử (Quốc hội, HĐND…), các báo cáo về tình hình KT - XH chung của cả nước để nghiên cứu, nắm thông tin, làm cơ sở để thực hiện tốt chức năng giám sát và quyết định.

Mặt khác, cần có cơ chế cụ thể để HĐND và cử tri giám sát, đánh giá kết quả hoạt động của đại biểu. Hàng năm HĐND các cấp phải tổ chức cho đại biểu báo cáo hoạt động trước cử tri, đánh giá những nhiệm vụ đã hoàn thành, chưa hoàn thành và nêu rõ phương hướng hoạt động để cử tri giám sát; đồng thời khen thưởng, động viên, khích lệ kịp thời đại biểu hoạt động tích cực. Cũng cần sửa đổi Luật Tổ chức HĐND và UBND theo hướng xác định rõ hơn vai trò, trách nhiệm của đại biểu trước cử tri tại khu vực bầu cử - khi không làm tốt nhiệm vụ thu thập thông tin, phản ánh, kiến nghị và đôn đốc giải quyết các vụ việc vi phạm pháp luật kéo dài, nghiêm trọng tại địa bàn; quy định cụ thể thời gian tối thiểu đại biểu HĐND kiêm nhiệm phải dành cho hoạt động của HĐND...

Để hoạt động của đại biểu HĐND đạt chất lượng, hiệu quả, ngoài tạo điều kiện về tinh thần, cũng cần tạo điều kiện về vật chất tương ứng. Trước hết là chế độ phụ cấp sinh hoạt hàng tháng, phụ cấp sinh hoạt phí khi tham gia các đoàn giám sát, khảo sát... Các mức sinh hoạt phí chi trả cho đại biểu hoạt động theo quy định hiện hành quá thấp, cần nghiên cứu nâng lên cho phù hợp.

Sự phấn đấu của đại biểu

Mỗi đại biểu cần chủ động nâng cao trình độ, rèn luyện kỹ năng (phân tích chính sách, xử lý thông tin) để thực hiện tốt nhiệm vụ theo luật định. Cụ thể, để giúp HĐND có những quyết sách đúng đắn, đại biểu phải có khả năng nghiên cứu, đánh giá tính khả thi của chính sách, sự đồng thuận của xã hội và các nguồn lực khác cho việc thực thi nghị quyết của HĐND. Sau khi nghị quyết được ban hành, đại biểu cần chủ động khảo sát, giám sát để đánh giá việc thực thi, tác động đối với xã hội, đặc biệt là phát hiện những bất cập, vướng mắc để kiến nghị sửa đổi, tháo gỡ kịp thời. Có như vậy, các quyết sách của HĐND mới đúng đắn, phù hợp, hoạt động của cơ quan dân cử mới thực quyền, hiệu quả.

Lâm Định