Va chạm vì lợi ích chung sẽ tìm được đáp số chung

- Nhiệm kỳ QH trước, là Phó trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách ở địa phương; sang nhiệm kỳ này giữ cương vị Phó chủ nhiệm, hoạt động chuyên trách tại cơ quan của QH, Phó chủ nhiệm có cho rằng, với ĐBQH chuyên trách, làm đại biểu dân cử là một nghề cần tính chuyên nghiệp cao không?

- Khi được giới thiệu, sau đó được tín nhiệm, được bầu làm Phó chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội, trong tôi có rất nhiều suy nghĩ: phấn khởi khi được tín nhiệm và cũng rất lo lắng trước cương vị mới. Vì trách nhiệm mới yêu cầu rất cao, trách nhiệm nặng nề. Khi là ĐBQH chuyên trách ở địa phương, chúng tôi cũng thực hiện chức năng, nhiệm vụ được pháp luật quy định: tham gia hoạt động lập pháp, giám sát, tham gia quyết định các vấn đề lớn của đất nước, của QH; tham gia hoạt động của địa phương. Khi làm ĐBQH chuyên trách ở Trung ương - vẫn thực hiện những chức năng đó, nhưng cũng có nhiều cái khác. Khác với hoạt động ở địa phương là vì, Ủy ban Về các vấn đề xã hội là một Ủy ban phụ trách nội dung rộng lớn, nhạy cảm; nhưng lại là những vấn đề cụ thể, sát sườn, liên quan đến từng người, từng gia đình, như: vấn đề sức khỏe, dân số, bình đẳng giới, việc làm... Ở lĩnh vực xã hội, chúng ta đang triển khai thực hiện chủ trương là bảo đảm sự công bằng xã hội ngay trong từng kế hoạch và từng bước phát triển kinh tế. Phát triển kinh tế phải đi liền với bảo đảm an sinh xã hội. Theo quy định của pháp luật về chức năng nhiệm vụ của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban, thì có quy định rõ là Ủy ban Về các vấn đề xã hội có 4 nhiệm vụ, đi liền với nó là 4 quyền hạn: thẩm tra các dự án luật, các báo cáo của các cơ quan hữu quan đối với những lĩnh vực có liên quan; giám sát việc thực hiện luật, nghị quyết của QH, pháp lệnh, nghị quyết của UBTVQH, giám sát hoạt động của Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, giám sát cả quy trình  ban hành các văn bản quy phạm pháp luật ở các lĩnh vực có liên quan; kiến nghị những vấn đề thuộc về chính sách, chủ trương, tổ chức bộ máy, cơ quan chính phủ, những tổ chức liên quan. Theo sự phân công, tôi giúp Chủ nhiệm Ủy ban về chính sách đối với người có công, phòng chống tệ nạn xã hội... – nhiệm vụ này cũng là một điểm khác khi tôi còn làm ĐBQH chuyên trách ở địa phương. Cái khác lớn nhất, làm ĐBQH chuyên trách hoạt động ở Ủy ban, sẽ phải tham gia nhiều hơn, có trách nhiệm hơn vào việc thẩm tra các dự án luật, ở tầm vĩ mô, cao hơn. ĐBQH hoạt động chuyên trách, dù ở Trung ương hay địa phương thì phải cố gắng rất nhiều.

- Đến nay, đã tham gia 2 khóa QH, hai khóa đều là ĐBQH chuyên trách, dành toàn bộ thời gian và trí tuệ cho hoạt động của QH, Phó chủ nhiệm có ý tưởng gì về việc đổi mới hoạt động của QH không?

- Tôi suy nghĩ nhiều về hoạt động giám sát. Hoạt động giám sát của QH phải dựa trên những quan điểm lớn và có những định hướng về nội dung và hình thức giám sát. Ngoài những hình thức giám sát mà chúng ta đang tiến hành, như: chất vấn và trả lời chất vấn tại tại các phiên họp QH; giám sát tối cao tại kỳ họp QH; các cơ quan của QH tổ chức các đoàn giám sát về các địa phương... Theo tôi phải tăng cường hơn nữa những hoạt động giám sát ngay tại các Ủy ban của QH, mà chúng ta vẫn gọi đó là các phiên giải trình, nghị viện một số nước gọi là phiên điều trần. Cần đổi mới và tăng cường hơn nữa hình thức này. Bởi, nếu thực hiện tốt hoạt động giải trình ở các Ủy ban thì hoạt động giám sát sẽ sâu hơn và có hiệu quả hơn; đồng thời giảm sức ép về nội dung đối với các kỳ họp QH. Mỗi kỳ họp QH được bố trí một khoảng thời gian nhất định, nhưng phải giải quyết rất nhiều nội dung. Muốn giải quyết thật thấu đáo tất cả các nội dung ấy trên bàn nghị sự của QH, tại các phiên họp toàn thể thì không đủ thời gian vật chất. Đổi mới hoạt động giám sát tại các Ủy ban của QH còn là cách để có thể tiếp tục đổi mới hoạt động giám sát và tăng cường mối quan hệ của từng Ủy ban với các bộ, ngành liên quan. Trong hoạt động giám sát, các Ủy ban cũng cần chặt chẽ với báo chí. Báo chí cũng góp phần tích cực trong hoạt động giám sát.

- Hoạt động của QH là hoạt động tập thể, huy động và phát huy trí tuệ của tập thể. Ủy ban – được ví như một QH thu nhỏ cũng vậy, cũng phải huy động và phát huy trí tuệ tập thể thì mới hoạt động hiệu quả, thưa Phó chủ nhiệm?

- Nguyên tắc làm việc và quyết định theo đa số đã được pháp luật quy định. Ủy ban Về các vấn đề xã hội cũng như các Ủy ban khác cũng phải tuân thủ nguyên tắc này. Nhưng điều quan trọng là làm theo luật và phải thực sự phát huy được trí tuệ, chất xám của từng thành viên trong Ủy ban. Theo tôi, có mấy cách như thế này. Thứ nhất là, dự kiến chương trình, nội dung của các phiên họp toàn thể của Ủy ban phải được thông tin cho đại biểu và đại biểu phải thẩm định để có những đóng góp tốt nhất cho nội dung đó. Thứ hai là, phiên họp toàn thể của Ủy ban cũng cần tăng cường phối hợp với Đoàn ĐBQH, nhất là những Đoàn đại biểu có thành viên Ủy ban. Đồng thời cũng có thể hướng dẫn cho đại biểu có thể hoạt động độc lập. Ví dụ, trước mỗi chuyên đề hoạt động nào đó, Thường trực Ủy ban có thể trao đổi, hướng dẫn cho đại biểu để đại biểu có thể khảo sát nghiên cứu, đóng góp những vấn đề lý luận và thực tiễn...

- Có một thực tế là nhiệm kỳ QH Khóa XII, một số Ủy ban đã huy động tốt trí tuệ và chất xám của những tập thể và cá nhân ở phạm vi ngoài Ủy ban của QH, đó là những chuyên gia, những nhà nghiên cứu… Phó chủ nhiệm thấy phương pháp này như thế nào?

- Thực tế thì HĐDT, các UB của QH đã có sự phối hợp khá chặt chẽ, nhất là phối hợp với ngành, các cấp, các chuyên gia... Với yêu cầu nhiệm vụ như hiện nay, thì sự phối hợp theo hướng này mang lại kết quả tốt.

-  Phó chủ nhiệm sẽ làm gì để thực sự chuyên nghiệp khi tham gia hoạt động ở cấp Ủy ban?

- Thực ra yêu cầu đối với ĐBQH chuyên trách, hay cao hơn là ĐBQH chuyên nghiệp thì khác với đại biểu kiêm nhiệm. Khi làm ĐBQH chuyên trách ở địa phương, tôi cũng tích lũy được ít nhiều kinh nghiệm, nhưng khi về làm chuyên trách ở Ủy ban Về các vấn đề xã hội thì đòi hỏi mức độ cao hơn. Do đó, tôi phải tiếp tục học, tìm hiểu thêm. QH đã có bề dày 65 năm nên có thể học từ chính QH, học từ các ĐBQH khóa trước, tham khảo kinh nghiệm nghị trường ở các nước khác, nếu thấy phù hợp. Tôi nghĩ, cần tăng cường hơn nữa tiếp xúc cử tri. Bởi ý chí nguyện vọng chính đáng của nhân dân là yêu cầu cao nhất đặt ra cho ĐBQH. Vì vậy, giữ mối liên hệ với cử tri, tăng cường tiếp xúc với cử tri, vừa là yêu cầu, vừa phương thức để đại biểu hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.

- Có ý kiến cho rằng, các Ủy ban chính là công xưởng của QH. Ở trong các Ủy ban lại chia ra các Tiểu ban. Vậy thì các tiểu ban sẽ phải là các phân xưởng chuyên nghiệp không, thưa Phó chủ nhiệm?

- Đấy cũng là một cách diễn đạt, nó có thể chính xác ở một góc độ chuyên môn, nhưng nhìn ở góc độ hoạt động của Ủy ban thì nó phải có yêu cầu cao hơn. Thực ra trong phân công của Ủy ban cũng chủ trương rất rõ, phân công để rõ việc rõ người và có sự phối hợp tương đối. Các tiểu ban trong Ủy ban phải có sự phối hợp, vì những nội dung hoạt động trong Ủy ban đều liên quan đến nhau, nếu tách ra thì cũng không hẳn đúng.

- Ở các Ủy ban, trong quá trình thẩm tra các dự án luật, có những va chạm, có khi là va chạm khá gay gắt giữa cơ quan thẩm tra với cơ quan trình dự án luật. Với kinh nghiệm 4 năm làm ĐBQH Khóa XII, Phó chủ nhiệm có ngại va chạm không, nhất là khi động chạm đến những nhóm lợi ích?

- Đã là ĐBQH thì không ngại va chạm. Vì đã hoạt động, chắc chắn sẽ va chạm, dù ít, dù nhiều. Nhưng nếu va chạm vì lợi ích chung, tôi tin chắc sẽ tìm được đáp số chung, sẽ tìm được kết quả cao nhất. Nếu hiểu như vậy, tôi tin rằng ĐBQH không ngại va chạm. Quan trọng là ĐBQH phải có niềm tin, cảm nhận và nghe ý kiến cử tri, có đúc kết qua hoạt động thực tiễn. Tới đây, Ủy ban Về các vấn đề xã hội được phân công thẩm tra một số dự án luật được xã hội quan tâm như: Bộ luật Lao động, Pháp lệnh Người có công, Luật Phòng chống thuốc lá. Trong xã hội có từng nhóm lợi ích khác nhau, thì cũng có sẽ những suy nghĩ khác nhau, sẽ có những quan điểm khác nhau trong xây dựng luật. Nhưng phải tìm được đáp số chung nhất. 

- Xin cám ơn Phó chủ nhiệm!

Lâm Hiển thực hiện