Cần đội ngũ cán bộ khoa học công nghệ giỏi chuyên môn

- Theo Ông, vai trò của hợp tác quốc tế trong KHCN vật liệu đối với sự phát triển KT- XH của Việt Nam như thế nào?

VT Nguyễn Quang Liêm: Thực tế, hợp tác quốc tế về KHCN là công tác hết sức quan trọng, mang tính tự nhiên tất yếu trong quá trình hội nhập quốc tế. Đây là phương tiện, điều kiện để giao lưu nội - ngoại để chúng ta có thể tiếp thu tinh hoa KHCN quốc tế và chia sẻ kết quả hoạt động KHCN trong nước ra môi trường quốc tế… để đạt được mục đích phát triển nền KHCN nước nhà, góp phần xây dựng nền kinh tế tri thức với những đóng góp thực sự vào sự phát triển KT-XH. Hay nói cách khác, không có hợp tác quốc tế thì không có hội nhập và không biết làm thế nào để hội nhập. Nếu không có hội nhập thì không phát triển KHCN đến được tầm cao.

Hợp tác quốc tế cho chúng ta tư duy mở trong nền kinh tế đang trong xu hướng toàn cầu hoá. Trong lĩnh vực KHCN, vật liệu tiên tiến là lĩnh vực KHCN ưu tiên cùng với công nghệ sinh học, CNTT và công nghệ năng lượng. Thông qua công tác hợp tác quốc tế chúng ta đã tiếp thu được nguồn tri thức về KHCN vật liệu tiên tiến, xây dựng đội ngũ cán bộ, từng bước nâng cao trình độ, hoà nhập thực sự vào nền KHCN quốc tế, từ đó có được những tri thức khoa học cần thiết và một số công nghệ tốt.

Để trở thành nước mạnh trong một số lĩnh vực KHCN vào năm 2020, đáp ứng mục tiêu của Đề án hội nhập quốc tế về KHCN mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt mới đây, có đủ trình độ để tiếp thu KHCN tiên tiến, chúng ta cần có sự chuẩn bị đội ngũ một cách chủ động, thông qua công tác hợp tác quốc tế được hỗ trợ bằng hệ thống chính sách đồng bộ của Nhà nước. Có đội ngũ cán bộ KHCN giỏi chuyên môn, có phẩm chất đạo đức tốt, với sự đầu tư ngày càng tăng của Nhà nước, chắc chắn chúng ta sẽ có được nền KHCN tiến tiến, sẽ có đóng góp to lớn trong sự phát triển nền kinh tế tri thức, góp phần cải thiện và nâng cao dần đời sống nhân dân và xây dựng một xã hội văn minh.

- Đâu là những thành công về hội nhập quốc tế mà ngành KHCN vật liệu đạt được trong thời gian qua, thưa Ông?

VT Nguyễn Quang Liêm: Có hội nhập quốc tế mới biết thế giới có gì, ta có thể học được gì và chia sẻ được gì với thế giới. Trong thời gian qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu nhất định khi hội nhập quốc tế, trong đó có hội hội nhập về KHCN, đã xác lập được các chương trình nghiên cứu KHCN vật liệu tiên tiến, vật liệu đón đầu; đã đào tạo được một đội ngũ đáng kể cán bộ KHCN trình độ cao có thể nắm bắt vấn đề, tổ chức những nghiên cứu cần thiết trong nước.

Trên thực tế, trong công tác nghiên cứu KHCN chúng ta đã có hội nhập quốc tế từ khá sớm, vì hội nhập quốc tế là tính tự nhiên của KHCN; nói cách khác là KHCN không có tính địa phương, không có chuẩn địa phương, mà chỉ có trình độ của địa phương và quốc gia đó đạt đến mức nào thôi so với chuẩn quốc tế.

Thông qua hội nhập quốc tế, đội ngũ cán bộ khoa học của nước ta đã đạt được một số kết quả nghiên cứu KHCN đáng trân trọng như những công bố khoa học trên các tạp chí chuyên ngành quốc tế; đã tiếp cận những lĩnh vực KHCN vật liệu tiến tiến như vật liệu nanô, vật liệu chức năng có định hướng ứng dụng trong nông nghiệp công nghệ cao, trong khoa học sự sống, sinh học và trong chẩn đoán sớm các bệnh hiểm nghèo cũng như điều trị hướng đích hiệu quả cao trong y tế… Trong công nghiệp, chúng ta đã tiếp nhận thành công nhiều công nghệ sản xuất vật liệu từ nước ngoài vào Việt Nam, góp phần sản xuất lượng lớn các mặt hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, tôi xin nhấn mạnh rằng, công nghệ mang lại tiền, nên không ai bán cho ta thứ công nghệ có thể làm ra tiền một cách hiệu quả! Điều đó có nghĩa là công nghệ chúng ta đã và đang mua được đã ít tính cạnh tranh, hiệu quả kinh tế đã kém rồi. Đây là lý do tại sao các nước phát triển đổ rất nhiều tiền cho nghiên cứu KHCN để có thể chủ động công nghệ tiên tiến, có thể cạnh tranh hiệu quả hơn trong sản xuất kinh doanh.

- Vậy các nhà khoa học, các tổ chức KHCN sẽ phải làm gì để hội nhập quốc tế tốt hơn nữa. Ngành KHCN vật liệu đã gặp những khó khăn gì trong tiến trình hội nhập?

VT Nguyễn Quang Liêm: Thách thức lớn nhất khi hội nhập quốc tế là chúng ta còn thiếu sự chuẩn bị, thiếu tính chủ động trong công tác tổ chức, thiếu hệ thống văn bản pháp luật quản lý KHCN có tính hội nhập quốc tế, cho nên ta yếu cả về lực lượng cán bộ, cả về số lượng và trình độ, về cơ sở hạ tầng và trang thiết bị đầu tư, về thị trường khoa học công nghệ cao. Nhìn chung, các hoạt động đáng lẽ cần phải có tính gắn bó hữu cơ, có tính hỗ trợ nhau như đào tạo nhân lực KHCN, phát triển nghiên cứu, gắn kết giữa hoạt động nghiên KHCN với hoạt động công nghiệp, KHCN hỗ trợ nhu cầu hội nhập quốc tế của doanh nghiệp… thì lại chưa có sự phối hợp đến mức cần thiết, chưa thể hiện sự gắn bó hỗ trợ nhau một cách chủ động. Vì vậy, trong tương lai, cần đẩy mạnh sự phối hợp mang tính cần nhau, thừa nhận sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các mặt hoạt động thì chúng ta mới có thể có được nền KHCN mạnh, thực sự có đóng góp cho sự phát triển KT-XH.

Ngành KHCN vật liệu mới có liên quan trực tiếp tới sự phát triển công nghiệp sản xuất cả hàng tiêu dùng và sản phẩm công nghệ cao, vì vậy xây dựng và phát triển lực lượng là thách thức hàng đầu. Ở đây, tôi nhấn mạnh việc xây dựng lực lượng là đội ngũ gồm các tập thể KHCN có đủ trình độ để giải quyết những đặt hàng của công nghiệp, của công nghệ cao mà đất nước đang cần và muốn sở hữu, chứ không phải là những cán bộ nghiên cứu đơn lẻ, chỉ có thể giải quyết các vấn đề mang tính học thuật đơn lẻ.

Trong thực tế khoảng 10 năm trở lại đây, Nhà nước đã chú trọng đầu tư nguồn nhân lực, trang thiết bị, đó là những điều kiện cần để ngành KHCN vật liệu mới có những bước phát triển, đạt được một số thành tựu cả về xây dựng đội ngũ, xây dựng chiến lược phát triển ngành khoa học vật liệu đến 2020, tầm nhìn 2030; xác định hướng KHCN cần thiết, phù hợp cho từng giai đoạn phát triển của đất nước, từ đó xây dựng lộ trình phát triển phù hợp với sự chuẩn bị đủ nhân tài vật lực và chủ động tìm đối tác hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, phải thấy rằng lực lượng cán bộ KHCN còn quá mỏng, lĩnh vực hoạt động phân tán, cuộc sống thường nhật khó khăn nên hiệu quả hoạt động KHCN không cao, thiếu tự tin trong hợp tác quốc tế.

Theo tôi, trong mọi hoạt động cần lấy con người làm trung tâm, động viên mọi người làm việc nhưng kết quả phải để phục vụ tốt nhất cho xã hội, mà cụ thể và trước hết là cho chính những người lao động trong loại hình và tổ chức hoạt động đó. Nghiên cứu KHCN và triển khai ứng dụng công nghệ cao đòi hỏi một lực lượng cán bộ KHCN được đào tạo công phu, nhằm tạo ra được nền kinh tế tri thức hiệu quả cao. Vì vậy, cần có chính sách bảo đảm cuộc sống cho chính những người đang làm công tác nghiên cứu KHCN.

- Xin cám ơn Viện trưởng!

Trần Hồng thực hiện