Núp bóng văn hóa

Trong bài viết với tựa đề Toàn châu Âu phải chú ý, đăng trên tờ Guardian của Anh, Giáo sư Matthew Goodwin thuộc trường Đại học Nottingham nhận định, vụ thảm sát ngày 22.7 cho thấy khuynh hướng đang lên của trường phái cực hữu kiểu mới tại châu Âu và vì thế, thủ phạm Anders Breivik không phải là một cá biệt ở Na Uy.

Biếm họa của Kap, báo La Vanguardia	Nguồn: Cagle Cartoons

Tác giả cho rằng, hiện nay, hầu như các nước châu Âu chỉ tập trung chú ý đến mối đe dọa đến từ mạng lưới khủng bố quốc tế al-Qaeda mà không chú ý đến sự lớn mạnh của một trường phái bạo lực hơn, đó là trường phái cực hữu ở châu Âu. Vụ thảm sát vừa qua là minh chứng rõ nét cho thiếu sót này.

Người ta đã bắt đầu biết được cội nguồn ý thức hệ của Breivik. Tên này hoàn toàn không phải là người thiên hữu cực đoan truyền thống. Dù Breivik chống lại sự nhập cư, chủ nghĩa đa văn hóa, đạo Hồi và sự gia tăng của dân nhập cư Hồi giáo tại châu Âu, nhưng y lại bác bỏ dứt khoát chủ nghĩa phân biệt chủng tộc của đảng Dân tộc Anh (BNP) và ủng hộ đường lối của Liên đoàn Phòng vệ Anh (EDL). EDL chống Hồi giáo nhưng lại viện dẫn lý do văn hóa.

Breivik tuyên bố những hành động của y là cần thiết để cứu nguy Na Uy và Tây Âu. Tính chất và quy mô của hai vụ tấn công đã thể hiện rõ ý định của hắn nhằm gây tổn thương cho giới lãnh đạo chính trị và làm lung lay nền tảng xã hội mở của Na Uy. Tuy nhiên, sự thù địch của Breivik đã không chỉ dừng lại ở chính trường dân chủ xã hội của Na Uy. Y nói: “Tôi không thể để mảnh đất này (Na Uy) bị những kẻ Hồi giáo thực dân hóa”. Những lời phát biểu tương tự như vậy từng được Breivik đưa ra trong một bản tuyên bố dài tới 1.500 trang mà hắn đã đăng tải lên mạng internet hôm 22.7, nhiều giờ trước khi tiến hành hai vụ tấn công. Trong bản tuyên bố này, y thể hiện sự giận dữ của mình đối với chủ nghĩa đa văn hóa và Đạo Hồi, đồng thời y cũng bộc lộ những quan điểm cực hữu. 

Qua những phát biểu của Breivik có thể thấy chủ nghĩa cực hữu tại châu Âu giờ đây đã khoác lên mình một tấm áo mới – đó là dùng chiêu bài văn hóa để chống Hồi giáo và người nhập cư. Khác với chủ nghĩa cực hữu thiên về chủng tộc trước đây, trong một thế giới ngày càng rộng mở hơn, viện dẫn lý do văn hóa để chống Hồi giáo và nhập cư sẽ dễ được xã hội chấp nhận hơn và dễ lôi kéo nhiều người ủng hộ hơn.

Trong bối cảnh rất nhiều quốc gia châu Âu đang phải vật lộn với các cuộc khủng hoảng nợ công chồng chất và tăng trưởng thấp, những khó khăn về kinh tế có thể khiến một số những người bị vỡ mộng có các hành động chính trị và tư tưởng cực đoan. Giới phân tích cho rằng tỷ lệ thất nghiệp khá thấp và nền kinh tế vững mạnh của Na Uy cho đến nay đã giúp đất nước này tránh được nhiều vấn đề như đã đề cập ở trên. Tuy nhiên, nỗi lo về sự hội nhập của những người nhập cư đến từ các nước đang phát triển vào dòng chảy chính của xã hội Na Uy đang ngày càng dâng cao.

Giáo sư Matthew Goodwin nhấn mạnh, sẽ sai lầm nếu cho rằng hiện tượng Breivik là của riêng Na Uy. Ông cho biết, qua bốn năm kinh nghiệm phỏng vấn những nhà đấu tranh cực hữu, ông nhận thấy rằng dù họ bác bỏ đường lối bạo lực chính trị, nhưng trong văn hóa cực hữu luôn hiển hiện một khuynh hướng bạo lực. Dường như có một sự va chạm về văn hóa giữa người dân chiếm đa số và cộng đồng nhập cư thiểu số. Các tổ chức cực hữu nhân cơ hội tìm được điều kiện thuận lợi để phát triển và lôi kéo những người thấy cộng đồng mình đang bị đe dọa bởi al-Qaeda hay bởi cộng đồng Hồi giáo nhập cư. Các tổ chức này không đánh vào kinh tế, mà nhằm vào văn hóa. Nghĩa là không nói chuyện việc làm hay nhà ở mà là tạo cảm giác cho người dân thấy các giá trị văn hóa và lối sống của cộng đồng họ đang bị lâm nguy, và chỉ có hành động triệt để nhất mới ngăn chặn được nguy cơ này. Tác giả kết luận: “Còn quá sớm để nói trước liệu sẽ có hành động noi gương Breivik ở nơi khác hay không, nhưng có thể khẳng định dứt khoát là sự nguy hiểm đến từ chủ nghĩa cực hữu cần được chú ý nhiều hơn”.

Huỳnh Vũ