Lập trường linh hoạt
Chiến sự ở Libya vẫn diễn ra khốc liệt và chính quyền của nhà lãnh đạo Muammar Gaddafi ngày càng bị cô lập trong cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh ấy, sự thay đổi lập trường của Nga đối với Tripoli mới đây đã được dự đoán trước và không quá khó để lý giải nó - đó là bảo vệ các lợi ích và quyền lợi của Moscow.
Tại hội nghị thượng đỉnh Các nền kinh tế phát triển thế giới (G8) diễn ra ở Pháp vừa qua, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev bất ngờ tuyên bố ủng hộ các cường quốc phương Tây trong việc thúc giục nhà lãnh đạo Libya Gaddafi từ chức. Giới phân tích nhận định, động thái này cho thấy Điện Kremlin không còn tin tưởng rằng Tổng thống Gaddafi có thể trụ vững lâu dài và sự sụp đổ của chế độ này chỉ còn là vấn đề thời gian. Vì thế, Nga cần có thái độ linh hoạt hơn trong vấn đề Libya, thay vì sự phản đối cứng rắn không cần thiết. Sự thay đổi này được nhìn nhận là sự linh hoạt trong chính sách đối ngoại của Moscow trước những diễn biến tình hình để bảo đảm lợi ích quốc gia cao nhất.
 Tổng thống Nga Dmitry Medvedev kêu gọi nhà lãnh đạo Libya sớm từ chức tại hội nghị thượng đỉnh G8 |
| Nguồn: AFP |
Từ trước tới nay, quan hệ giữa Nga và Libya được đánh giá là khá hữu hảo bởi Tripoli là một trong những khách hàng lâu năm của Moscow, với những đơn đặt hàng vũ khí trị giá nhiều triệu USD. Nga coi Libya là một đối tác quan trọng ở khu vực và cũng đã đổ hàng tỷ USD vào quốc gia Bắc Phi này, đầu tư cho những dự án khai thác dầu mỏ xây dựng đường sắt và buôn bán vũ khí… Tuy nhiên, trong các mối quan hệ quốc tế chồng chéo lợi ích các bên, mọi nhân tố đều có giá trị của nó, và Nga không thể bỏ qua cả phương Tây và Libya. Giải pháp khôn ngoan là lựa chọn thế ôn hòa – dù giữ thăng bằng trên dây không phải là điều đơn giản. Trong trường hợp này, Moscow đã làm vậy khi bỏ phiếu trắng đối với Nghị quyết 1973 của Hội đồng Bảo an LHQ về áp đặt vùng cấm bay trên không phận Libya – văn kiện bật đèn xanh cho chiến dịch quân sự của phương Tây ở đất nước Bắc Phi này.
Cuộc chiến ở Libya đến nay đã bước sang tháng thứ ba, lực lượng Gaddafi vẫn cố thủ nhưng cục diện chiến sự đã thay đổi và cán cân có phần nghiêng về phe chống đối Chính phủ. NATO cũng vừa quyết định gia hạn thêm 3 tháng thời gian thực hiện sứ mệnh ở Libya để chứng tỏ quyết tâm chưa ngừng sự can thiệp này chừng nào chế độ của Gaddafi chưa sụp đổ. Câu hỏi đặt ra lúc này đối với các nhà hoạch định chính sách Moscow là liệu những lợi ích của Nga ở Libya có được bảo đảm không nếu như phe đối lập lên nắm quyền?
Chiến trận tại Libya đã làm ảnh hưởng không ít tới các khoản đầu tư của Nga tại nước này. Ví dụ trường hợp của 2 hãng dầu mỏ của Nga là Tatneft - một hãng đầu tư rất mạnh vào Libya trong 6 năm qua - và tập đoàn khí đốt khổng lồ Gazprom đã chi 163 tỷ USD để mua cổ phần của dự án khai thác mỏ dầu khí Elephant của Libya hồi tháng 2 vừa qua. Theo nhật báo RBC của Nga, chiến sự nổ ra trên đất nước Bắc Phi đã buộc hai công ty này phải đình chỉ hoạt động và sơ tán công nhân. Tổn thất về lợi ích của Nga sẽ càng trầm trọng hơn nếu lực lượng chống đối Chính phủ Libya lên lãnh đạo đất nước, bởi lúc ấy, đương nhiên những nước phương Tây đã tiêu tốn tiền của cho cuộc chiến này sẽ phải nhận được phần bánh của họ. Khi đó, nếu vẫn giữ thái độ ôn hòa, Nga sẽ chỉ là kẻ đứng ngoài cuộc chơi ở Libya hậu xung đột.
Câu trả lời đã khá rõ ràng, bởi vậy mới đòi hỏi Điện Kremlin có lập trường cụ thể. Giáo sư tại trường Đại học Hữu nghị nhân dân Nga, Meisant al-Janabi cho rằng, Moscow đã lường trước nguy cơ tương lai của Libya sẽ chỉ do phương Tây định hình. Việc thay đổi lập trường đối với Tripoli cho thấy Tổng thống Mevedev đang làm hết sức có thể để ngăn chặn điều này xảy ra. Thêm vào đó còn phải kể đến những lời hứa hẹn và chào mời của phương Tây tại hội nghị thượng định G8, tác nhân góp phần hối thúc Nga đưa ra sự thay đổi trong lập trường của mình. Tại hội nghị G8, phương Tây cam kết sẽ ủng hộ việc Nga gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) cuối năm nay. Trước đó, Nga và Pháp cũng đã đạt được một thỏa thuận mà theo đó Paris sẽ bán cho Moscow 4 tàu chở trực thăng lớp Mistral.
Theo Giáo sư al-Janabi, mọi quyết định chính trị của mỗi cường quốc đều dựa trên lợi ích quốc gia và điều này không có gì là lạ. Vì thế, việc Moscow điều chỉnh thái độ đối với chiến sự ở Libya linh hoạt hơn là điều dễ hiểu và hiển nhiên là Nga đã tính toán những được - mất có thể xảy ra gắn liền với sự tồn vong của chế độ Gaddafi.