Nữ nghệ sĩ cá tính mạnh

Một buổi sáng cuối thu dịu nắng và có chút gió se lạnh thổi về từ biển Đồ Sơn... Tôi ngồi chờ trong phòng làm việc của NSƯT Xuân Thấm, trưởng đoàn Đoàn kịch Hải Phòng để trao đổi với ban lãnh đạo của đoàn về một số công việc, chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 45 năm thành lập đoàn sắp tới. Là một “chứng nhân lịch sử”, tôi được hy vọng có thể giúp thu gom và cung cấp một số tư liệu liên quan đến hoạt động của đoàn.

 Ít phút sau, Xuân Thấm bước vào phòng làm việc. Đi cùng với anh là cô nữ diễn viên xinh đẹp Lệ Thu - người được công chúng biết đến qua vai diễn Iura ấn tượng của vở diễn Xô viết Điều bí ẩn trong cô gái (1990) và công nương Đônason trong vở kịch cổ điển Hernani của Victor Hugo (dựng năm 1994). Trưởng đoàn giới thiệu: Chắc chị đã biết rồi, đây là NSƯT Lệ Thu, phó trưởng đoàn.

Phó trưởng đoàn?... Giấu vẻ ngạc nhiên, tôi mỉm cười chào cô... Ngạc nhiên bởi vì từ trước tới nay, tôi chỉ quen hình dung về cô qua các vai diễn - một nữ diễn viên có ưu thế về vóc dáng, luôn nổi bật khi đứng trong dàn diễn viên nữ cùng trang lứa của đoàn.

Tốt nghiệp khóa 2 trường trường trung học Văn hóa Nghệ thuật Hải Phòng, năm 1984, Lệ Thu về thực tập tại đoàn kịch khi mới tròn mười tám. Nghe nói, để đủ tiêu chuẩn theo học, cô đã phải khai tăng thêm một tuổi trong giấy khai sinh. Cô kể, hôm được bố dẫn đi thi tuyển tại đoàn, cô còn loẹt quẹt đôi guốc gỗ và vẫn còn trẻ con ngơ ngác lắm. Hoạt động nghệ thuật trước đó của Lệ Thu mới chỉ là tham gia đội trống nghi thức của Nhà Văn hóa thiếu nhi thành phố.

1987, Lệ Thu chính thức về làm việc tại đoàn. Được nhớ đến từ vai thực tập “em bé mất cha” trong Lịch sử và nhân chứng (tác giả Hoài Giao, đạo diễn Vũ Minh), vở tham dự Hội diễn sân khấu toàn quốc năm 1985 của Đoàn kịch Hải Phòng. Gương mặt mang nhiều vẻ trẻ thơ, một thời gian dài, cô gần như độc chiếm các vai trẻ con. Mãi đến Trạng (có tên khác là Hoa và nước mắt, tác giả Văn Biển, đạo diễn Hoàng Quang Thiện), Lệ Thu mới được nhận vai thiếu nữ đầu tiên (nhân vật Gái, người yêu của Trạng).

Hoa và nước mắt không phải là một vở hút khách như nhiều vở diễn trước đó của đoàn - vì vậy “cô Gái” cũng chỉ là một kỷ niệm đầu đời nghệ sỹ của Lệ Thu, khi ấy mới vừa qua tuổi hai mươi. Nhưng cũng chính từ nhân vật này, hội đồng nghệ thuật của đoàn đã phát hiện được khả năng thể hiện của cô diễn viên trẻ để có thể đưa cô đến với những thử thách mới trên sân khấu.

1989 - trong chương trình hợp tác với nhà hát Komisazetskaia của Đoàn kịch Hải Phòng, Lệ Thu là lựa chọn số một của hội đồng nghệ thuật và đạo diễn Nga V. Suslov ở vai Iura, “cô gái kỳ quặc” có cá tính mạnh trong Điều bí ẩn trong cô gái. Từ thành công của Iura, Lệ Thu đã bước đầu khẳng định mình. Nhưng vai diễn sau đó mà cô được nhận huy chương bạc tại Hội diễn sân khấu toàn quốc 1990 trong Rồi sao nữa (tác giả Tất Đạt, đạo diễn Lê Hùng) lại là một cô gái nền nếp con nhà của đất Sài Gòn trước ngày giải phóng.

Những ấn tượng của Lệ Thu trong nhân vật Iura sau này đã được đạo diễn NSND Doãn Hoàng Giang bắt gặp, chọn cô vào vai Nga “đô” trong Ân ái với kẻ giết người khi ông đến cộng tác với kịch Hải Phòng. Có lẽ nét bướng bỉnh ở vầng trán và cặp mắt mang đậm chất “Bắc Á” của Lệ Thu đã gặp sự cộng hưởng của người đạo diễn tài hoa lần đầu tiên đến làm việc với đoàn, giúp cô sáng tạo thành công vai Nga “đô”, một cô gái mạnh mẽ và sống tình nghĩa với bạn bè.

Những vai diễn trong giai đoạn tiếp theo, phải kể đến sáng tạo hóm hỉnh của Lệ Thu qua vai bà cố còng của vở kịch truyền thông Bão giữa nhà ông (tác giả Nguyễn Tất Thắng, đạo diễn Lê Hùng). “Bà cố còng” mang đậm chất hài hước của đạo diễn Lê Hùng đã giúp Lệ Thu chứng tỏ khả năng sáng tạo đa dạng của mình.

 Khả năng ấy thêm một lần tỏa sáng khi cô bất ngờ được yêu cầu vào vai Nụ trong Tình hận (tác giả Nguyễn Khắc Phục, đạo diễn Lê Hùng) thay cho một bạn nghề vì hoàn cảnh gia đình phải tạm rời sàn diễn.

Áp lực đè nặng lên vai Lệ Thu khi vai Nụ trước đó đã được khán giả thẩm định qua nhiều đêm trên sân khấu. Hơn nữa, cô lại chỉ được tập vỏn vẹn có ba ngày trước khi lên Hà Nội biểu diễn. Với sự hỗ trợ của lớp nghệ sỹ đi trước cùng có mặt trong Tình hận: Ngọc Hiền, Ngọc Thủy, Anh Đào, Mạnh Khiêm, Trần Tường - Lệ Thu đã khiến mọi người yên tâm khi cô tự tin đi qua vai diễn một cách ngọt ngào.

1994 - Lệ Thu may mắn được “thọ giáo” NSND Nguyễn Đình Nghi khi ông chọn cô vào vai công nương Đônason trong Hernani (tác giả Victor Hugo). Vai diễn này là một bài học khó khăn đối với cô, nhưng bằng sự nỗ lực không mệt mỏi, khiêm tốn học hỏi kinh nghiệm của những người đi trước và có sự tận tâm chỉ bảo của đạo diễn, Lệ Thu đã được ban giám khảo Hội diễn sân khấu miền duyên hải phía Bắc nhất trí trao tặng huy chương vàng cho vai diễn này.

Như một con ong cần mẫn, những năm tiếp theo, Lệ Thu đã tham gia nhiều vai diễn khác của đoàn: Yêu trên đỉnh phù vân, Những con đường trần gian, Phong tỏa, Tình xưa, Hoàng hôn mong manh...

Tại Liên hoan sân khấu chuyên nghiệp các tỉnh phía Bắc năm 2001, Lệ Thu được nhận huy chương vàng trong Những con đường trần gian và ba năm sau, tại hội diễn tiếp theo tổ chức tại Hải Phòng, cô đã bổ sung cho bộ sưu tập giải thưởng của mình bằng một chiếc huy chương vàng nữa qua vai cô Mây, nữ Thanh niên xung phong, vở Huyền thoại chiến tranh (tác giả Nguyễn Đăng Chương, đạo diễn Lê Hùng).

2007 - Lệ Thu được nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sỹ ưu tú. Đó là sự ghi nhận những nỗ lực cống hiến của cô cho sân khấu thành phố Cảng. Từ 2009, Lệ Thu được bổ nhiệm phó trưởng đoàn Đoàn kịch Hải Phòng. Cương vị mới này buộc Lệ Thu ngoài công việc biểu diễn còn phải cùng với các thành viên khác trong ban lãnh đạo hoạch định đường hướng phát triển của Kịch Hải Phòng trong tương lai.

Thật khó khăn, nhưng năng lực của một phụ nữ có cá tính mạnh mẽ sẽ khiến Lệ Thu làm tốt công việc của mình.