Khám phá thế giới: Lọ thuốc lá hay tác phẩm nghệ thuật

Người ta nói rằng thuốc lá lần đầu tiên xuất hiện ở Trung Quốc là vào khoảng cuối thế kỷ XVI và việc sử dụng những lọ thuốc lá hít rất phổ biến ở triều đại nhà Thanh khoảng thế kỷ thứ XVII -XVIII. Ở thời kỳ này, thuốc lá bị cấm hút nhưng hít bột thuốc lá lại được phép vì các bậc vua chúa coi đây là một liều thuốc hữu hiệu trị những chứng bệnh phổ biến như cảm lạnh, đau nửa đầu, xoang, đau răng, đau bụng hay táo bón. Thực ra, thành phần trong lọ không chỉ chứa mỗi bột thuốc lá, mà còn có thêm bạc hà, long não và những cánh hoa nhài để mùi hương thêm phong phú, dễ chịu.

Ban đầu, những người sử dụng chủ yếu là giới thượng lưu, vua chúa sau đó mới lan rộng ra khắp cả nước và tới từng tầng lớp nhân dân. Mãi cho đến thế kỷ thứ XVIII, những lọ thuốc lá hít mới bắt đầu được sản xuất với số lượng lớn. Hình dạng truyền thống của nó phải đủ nhỏ để vừa trong lòng bàn tay. Việc mời khách một nhúm thuốc hít là một cách thể hiện sự trọng thị, hiếu khách. Lọ thuốc dần dần trở thành đồ vật tượng trưng cho cái đẹp và là cách thể hiện đẳng cấp. Người nào sở hữu chiếc lọ hiếm và đẹp nhất được coi là đẳng cấp cao.

Chất liệu làm nên những chiếc lọ nhỏ được lựa chọn rất phong phú, đó có thể là san hô, ngà voi, ngọc bích, ngọc đổi màu, thạch anh, malachite, mã não hay vàng, bạc và nhiều chất liệu quý hiếm khác... Mặc dù vậy, thủy tinh vẫn là chất liệu phổ biến nhất và phần lớn những chiếc lọ thuốc lá hít cổ còn sót lại ngày nay đều được làm từ thủy tinh. Thời đó, thủy tinh rất được coi trọng, người ta cắt và đánh bóng chúng như những viên đá quý. Thậm chí họ còn trộn ô xít kim loại vào thủy tinh để tạo ra một chất liệu mới, tạo thuận lợi cho việc sáng tạo ra những tác phẩm điêu khắc tinh tế.

Những lọ thuốc lá hít duyên dáng và thực sự cuốn hút nhất là những chiếc được trang trí bằng tranh. Chúng được vẽ từ trong ra ngoài thông qua một kỹ thuật như sau: đầu tiên quét ô xít sắt pha nước lên thành lọ để tạo ra một bề mặt màu trắng sữa phù hợp làm phông nền, sau đó các nghệ nhân mới tiếp tục tung hứng cho trí tưởng tượng của mình để hình thành nên bức tranh đẹp mắt. Chủ đề sáng tạo có thể là phong cảnh, hoa lá hay nhiều chủ đề độc đáo đậm chất dân tộc khác. Ngoài ra, còn có những hình rất phổ biến như hình chữ shou, các vị la hán hay hình ngựa, rồng... Không chỉ vẽ, nhiều lọ còn được chạm khắc rất tinh xảo, tạo nên những kiệt tác nghệ thuật thực thụ.

Trên lọ thuốc thường có tên của nhà sản xuất hoặc ngày sản xuất nhưng rất hiếm khi có cả hai dữ liệu này. Phần lớn số lọ thuốc lá hít của Trung Quốc mang nhãn hiệu Ch’ien Lung, nhưng hầu hết trong số đó thực ra được thực hiện trong thời gian trị vì của hoàng đế Đạo Quang (1821-1850) hoặc lâu sau đó.

Đến khi Thế chiến II ập đến Trung Quốc, phần lớn các nghệ sỹ đã ngừng sáng tạo. Nhiều lọ thuốc lá hít hiện nay trên thị trường chủ yếu được sản xuất gần đây và chất lượng cũng như giá trị nghệ thuật không thể đạt được đỉnh cao như thời kỳ trước.

Phương Minh