Đối thoại về điều hành kinh tế vĩ mô

ĐBQH Trần Du Lịch  (TP Hồ Chí Minh): Chính phủ nợ QH đề án tái cấu trúc nền kinh tế

Nợ Chính phủ hiện đang ở mức cao không phải là vấn đề đáng lo ngại. Vấn đề là, chúng ta đi vay nợ về thì sử dụng như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất? Tôi đề nghị QH, Chính phủ, Ủy ban Tài chính và Ngân sách phân tích rất kỹ về cơ cấu nợ hiện nay, nợ quốc gia, nợ Chính phủ, việc sử dụng các nguồn vốn đi vay này như thế nào? Từ nay đến năm 2020, hàng năm nợ đáo hạn phải trả là bao nhiêu, cân đối với nguồn thu ngân sách phải dành bao nhiêu để trả nợ, dành bao nhiêu để đầu tư phát triển? Nếu chuyển từ cân bằng ngân sách nhà nước thụ động sang bội chi chủ động để đầu tư thì sẽ không phải e ngại về việc nợ nhiều.

Tại sao chúng ta cứ phải nói mãi về việc tăng trưởng kinh tế không bền vững? Là vì, để tăng trưởng kinh tế bền vững thì 3 trụ cột chính của nền kinh tế là cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và môi trường phải bền vững nhưng hiện cả 3 trụ cột này của ta đều yếu. Chính vì thế, tại Kỳ họp thứ Năm, QH Khóa XII, QH đã yêu cầu Chính phủ trình QH một đề án về tái cấu trúc nền kinh tế hay đề án đổi mới mô hình và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Nhưng đến nay, đã một năm trôi qua, vẫn không biết đề án này đã đi đâu, về đâu. Chính phủ vẫn nợ QH đề án này.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh: Không có gánh nặng về nợ quốc gia

Những năm gần đây, nước ta đã đạt được những kết quả rất quan trọng về phát triển KT-XH. Tuy nhiên, trình độ phát triển của nền kinh tế còn thấp và đang trong giai đoạn phát triển. Vì thế, những năm vừa qua, thu ngân sách có tăng, nhưng tăng không nhanh. Bên cạnh đó, chúng ta phải thực hiện một số chính sách miễn, giảm thuế để động viên, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển để tăng dần năng lực sản xuất kinh doanh và năng cạnh tranh trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Về nguyên tắc, nếu cân bằng được thu chi ngân sách là rất tốt. Nhưng trong điều kiện cụ thể của nước ta, các khoản thu ngân sách mới đáp ứng cơ bản nhiệm vụ chi thường xuyên, chi cho an sinh xã hội, tiền lương và một phần nhỏ dành cho đầu tư phát triển... Cho nên, vẫn phải chấp nhận bội chi để tăng đầu tư hạ tầng KT-XH, đẩy mạnh phát triển sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Hầu hết các nước trên thế giới đến nay đều bội chi ngân sách ở mức độ nhất định. Theo Luật Ngân sách Nhà nước thì bội chi của ta chỉ để phục vụ cho đầu tư phát triển. Bội chi chính là để huy động các nguồn lực trong nước và ngoài nước thông qua hình thức vay để đầu tư phát triển. Năm 2009, chúng ta đã chủ động tăng bội chi ngân sách để thực hiện các giải pháp ngăn chặn đà suy giảm kinh tế. Đây là giải pháp mang tính tình thế.

 Nợ Chính phủ năm 2009 cũng tăng cao hơn so với những năm trước là do phải tăng lượng vốn trái phiếu Chính phủ phát hành để chi cho việc xây dựng đường giao thông, đường liên xã, thủy lợi, y tế, giáo dục... Cơ cấu nợ hiện nay chủ yếu là nợ nước ngoài với thời gian vay trung hạn và dài hạn chiếm 86,5%. Trong đó, vốn vay ODA chủ yếu sử dụng cho các trục đường quan trọng và các công trình có tầm cỡ quốc gia. Các công trình này đã phát huy tác dụng tốt nên cơ cấu nợ của nước ta cũng khá bền vững, vẫn trong tầm kiểm soát. Việt Nam không nằm trong nhóm các nước có gánh nặng về nợ.

Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Võ Hồng Phúc: Sẽ trình QH nội dung tái cấu trúc nền kinh tế tại Kỳ họp thứ Tám

Về vấn đề tái cấu trúc nền kinh tế, tại Kỳ họp thứ Sáu, chúng tôi đã có báo cáo trình QH, lúc đó mới là những nghiên cứu ban đầu. Tái cấu trúc nền kinh tế là vấn đề lớn, mang tính chiến lược lâu dài, đòi hỏi phải tái cấu trúc từ doanh nghiệp, từ cơ cấu kinh tế, cơ cấu ngành, cơ cấu lãnh thổ, cơ cấu lao động, đào tạo nhân lực, cơ sở hạ tầng, kể cả về thể chế kinh tế... Chính vì vậy, những vấn đề đặt ra trong Báo cáo tái cấu trúc nền kinh tế sẽ được thể hiện trong Chiến lược phát triển KT-XH 10 năm và Kế hoạch phát triển KT-XH 5 năm tới; trong đó, biện pháp cụ thể nhất, quyết liệt nhất và có tính chất đột phá nhất đã thể hiện được để mà tái cấu trúc nền kinh tế thể hiện ở trong ba đột phá của Chiến lược. Thứ nhất là phát triển nguồn nhân lực. Muốn tái cấu trúc nền kinh tế trước hết phải sử dụng một đội ngũ lao động có chất lượng, một nguồn nhân lực được đào tạo với hàm lượng khoa học công nghệ ngày càng cao, kể cả đội ngũ nguồn nhân lực phục vụ quản trị và kinh doanh doanh nghiệp. Thứ hai là phát triển cơ sở hạ tầng đồng bộ và hiện đại, coi đó là lực đẩy, là cơ sở để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển tất cả các lĩnh vực kinh tế một cách hiệu quả nhất. Thứ ba, là vấn đề thể chế, nền tảng bảo đảm cho sự phát triển, cạnh tranh lành mạnh và một môi trường kinh doanh bảo đảm hiệu quả chung cho cả doanh nghiệp. Chúng tôi sẽ lồng ghép nội dung về tái cấu trúc nền kinh tế trong Báo cáo kế hoạch phát triển KT-XH 5 năm 2011 - 2015 và trình QH xem xét tại Kỳ họp thứ Tám cuối năm nay.

ĐBQH Hoàng Thị Hạnh (Bắc Giang): Các chỉ tiêu xã hội, môi trường không đạt là do chỉ đạo, điều hành...

Theo Báo cáo về KT-XH của Chính phủ, trong số 25 chỉ tiêu KT-XH năm 2009 có tới 8 chỉ tiêu chưa đạt kế hoạch, trong đó đáng lưu ý là các chỉ tiêu về xã hội, môi trường. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng phát triển bền vững và chất lượng đời sống xã hội. Tôi cho rằng việc thực hiện các chỉ tiêu này không phụ thuộc nhiều vào yếu tố khách quan, chủ yếu là do công tác điều hành, chỉ đạo của các cơ quan chức năng. Nếu thực sự quyết tâm trong chỉ đạo, điều hành thì các chỉ tiêu về xã hội và môi trường sẽ đạt được. Đề nghị Chính phủ giải trình và nêu rõ trách nhiệm trong việc chỉ đạo thực hiện các chỉ tiêu này.

Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Nguyễn Thị Kim Ngân: ĐBQH không nên quá lo lắng về chỉ tiêu giảm nghèo

Năm 2009 chúng ta đã thực hiện được các chính sách về an sinh xã hội, bảo đảm được những nhu cầu cơ bản nhất của người dân như: ăn, ở, học hành, chăm sóc sức khỏe, đi lại... Tuy nhiên, một số chỉ tiêu không đạt kế hoạch trong Nghị quyết của QH. Tôi xin báo cáo QH nguyên nhân như sau: về chỉ tiêu việc làm, QH giao chỉ tiêu tạo 1,7 triệu việc làm tương ứng với chỉ tiêu tăng trưởng GDP là 6,5%. Nhưng sau đó, diễn biến nền kinh tế không thuận lợi, chúng ta điều chỉnh tăng trưởng GDP xuống còn 5%, nhưng không điều chỉnh chỉ tiêu việc làm mà để Chính phủ linh hoạt điều hành, cố gắng bảo đảm hoàn thành các chỉ tiêu về KT-XH như mục tiêu ban đầu. Kết quả tạo việc làm năm 2009 là hợp lý vì trong điều kiện suy thoái kinh tế, các doanh nghiệp nhà máy đều phải thu hẹp sản xuất, thậm chí một số nơi phải đóng cửa sản xuất nên không thể tạo được 1,7 triệu việc làm như mục tiêu ban đầu. Chỉ tiêu tạo việc làm phải tương ứng với tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Về hộ nghèo, Tổng cục thống kê đưa ra con số là 12,3% còn con số của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội báo cáo với Chính phủ là 11,3%. Thực ra, hai số liệu chênh lệch trên dưới 1% không phải là vấn đề gì lớn. Con số 11,3% có thể ở nơi này nơi khác rà soát chưa kỹ hoặc chưa chính xác nhưng con số từ 11 - 12% thì chúng ta có thể tin tưởng là có cơ sở thực tế và khoa học. Vì vậy ĐBQH không nên băn khoăn quá về con số này. Về chuẩn nghèo, hiện chúng tôi đang tính toán để bảo đảm được nhu cầu chi tiêu tối thiểu của người dân, trong đó có nhu cầu về lương thực và phi lương thực thực phẩm; tính riêng cho khu vực thành thị và nông thôn... Vào khoảng giữa năm nay thì chắc chắn Chính phủ sẽ ban hành chuẩn nghèo để chuẩn bị cho việc xây dựng kế hoạch ngân sách năm 2011.

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Phạm Khôi Nguyên: Tham vọng xử lý ô nhiễm môi trường của chúng tôi đã không xuất phát từ thực tế

Năm 2009, Chính phủ đã chỉ đạo rất quyết liệt để thực hiện các chỉ tiêu về môi trường. Thủ tướng đã phân công các Bộ trưởng trực tiếp phụ trách việc thực hiện từng chỉ tiêu. Ví dụ, các chỉ tiêu về cấp nước cho nông thôn, trồng rừng được giao cho Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; chỉ tiêu về thu gom rác thải, xử lý nước thải của các khu công nghiệp do Bộ trưởng Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm... Riêng Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường có nhiệm vụ chỉ đạo thực hiện chỉ tiêu thu gom xử lý chất thải nguy hại; liên kết với các tổ chức chính trị xã hội để thực hiện các chỉ tiêu về môi trường. Chính phủ đã cân đối dành ra 1% chi ngân sách Nhà nước phân bổ cho các địa phương và các bộ, ngành thực hiện các chỉ tiêu về xã hội và môi trường; thực hiện một số chính sách khuyến khích các doanh nghiệp, tổ chức thực hiện các chỉ tiêu này như: ưu tiên về đất đai, tài chính, tín dụng, vốn nước ngoài; kêu gọi các nguồn tài trợ của các tổ chức quốc tế trong lĩnh vực môi trường...

Tôi xin giải trình về các chỉ tiêu không đạt kế hoạch. Thứ nhất, chỉ tiêu cấp nước sạch cho đô thị. Thực chất, chỉ tiêu này vượt mức thực hiện so với năm 2007 và năm 2006 nhưng không đạt kế hoạch năm 2009 là do, năm 2009 chúng ta đã nâng cấp khá nhiều đô thị. Một số đô thị cam kết chỉ tiêu này xin nợ, sau khi công nhận thành đô thị xong thì sẽ tiếp tục hoàn thiện các công trình này, nhưng đến nay vào năm 2010 thì con số này đã vượt lên rất nhiều. Thứ hai, chỉ tiêu về bảo vệ môi trường tại  các khu công nghiệp, khu chế suất đạt thấp. Hiện, nước ta có khoảng 160 khu công nghiệp đang hoạt động nhưng một nửa trong số đó được hình thành trước khi Luật Bảo vệ môi trường được ban hành năm 2005 nên hầu như không có hệ thống xử lý nước thải, rác thải và khí thải. Đây là một tồn tại lớn. Chúng tôi đã tham vọng khi muốn đưa tỷ lệ xử lý ô nhiễm môi trường tại các khu công nghiệp lên tới 65%. Nhưng rõ ràng, đây là một tham vọng không xuất phát từ thực tế.

Nguyễn Vũ ghi