Ý tưởng quy hoạch Hồ Gươm: Hướng đến lợi ích cộng đồng

      Một cuộc thi được chờ đợi
      Phát động từ đầu tháng 7.2008, cuộc thi Ý tưởng quy hoạch và thiết kế đô thị khu vực Hồ Gươm và phụ cận do UBND TP Hà Nội tổ chức được giới chuyên môn coi là “cuộc thi được chờ đợi”. Cuộc thi nhằm chọn ra ý tưởng và giải pháp quy hoạch kiến trúc tốt nhất cho việc bảo tồn, phát triển và quản lý xây dựng khu vực Hồ Gươm. Đây là một cuộc thi mở, các tác giả đồ án phải trình bày ý tưởng trước sự chất vấn của Hội đồng giám khảo. Vòng một, BTC đã chọn ra 10 đơn vị tư vấn đủ năng lực tiếp tục triển khai phương án dự thi. Sau 3 tháng, trừ một đơn vị không triển khai được phương án của mình, Ban tổ chức nhận được 9 đồ án, trong đó 3 đồ án của nước ngoài, 2 đồ án liên kết với nước ngoài, còn lại của các KTS trong nước.

      Thực tế, khu vực Hồ Gươm với diện tích 63ha mặt nước và vùng phụ cận từng được tiến hành lập quy hoạch chi tiết, đã được Chính phủ phê duyệt. Điều đó có nghĩa, không những quy hoạch này đã có hiệu lực pháp lý, hơn thế, đồ án còn đạt giải thưởng Kiến trúc quốc gia. Tuy vậy, khi Hà Nội mở rộng đã đặt ra một cách nhìn mới và khác về quy hoạch Hồ Gươm trong tổng thể thành phố. Và đặc biệt, xuất phát từ thực tế các hoạt động cộng đồng đã đặt ra sự cần thiết phải có không gian lễ hội chung quanh khu vực Hồ Gươm. Ngay từ khi phát động cuộc thi, nhiều nhà chuyên môn đã lưu ý các KTS về không gian quanh Hồ Gươm, rằng đây nên là nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng, một khoảng lặng yên tĩnh, nơi thư giãn của người dân giữa một đô thị rộng lớn, ồn ào và nhộn nhịp.

      KTS Nguyễn Tấn Vạn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư VN nhận xét, đây là một cuộc thi khó, đòi hỏi KTS phải có tầm nhìn và con mắt nghề nghiệp đầy bản lĩnh. Tuy nhiên, cuộc thi có rất nhiều ý nghĩa, là cơ sở để Hà Nội nghiên cứu một cách thấu đáo, chi tiết về những vấn đề xây dựng và thái độ cư xử với không gian cảnh quan Hồ Gươm, khu vực chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, lịch sử… nhưng cũng rất nhạy cảm.

Mong muốn vì lợi ích cộng đồng
      Theo KTS Ngô Doãn Đức, Viện trưởng Việnn ghiên cứáu Kiến trúc, cuộc thi mang tính chuyên nghiệp cao, các KTS đưa ra những giải pháp bằng góc nhìn chú trọng không gian hiện hữu, muốn tôn vinh không gian hiện có và vùng phụ cận. Đặc biệt, các phương án đều dành không gian cho lễ hội và hoạt động cộng đồng. Cũng có phương án đưa ra giải pháp giảm thiểu kiến trúc ảnh hưởng không tốt tới các góc nhìn từ phía Hồ Gươm và mạnh dạn chuyển đổi chức năng sử dụng của một số công trình kiến trúc hiện có. Trong đó, với các ngôi nhà chức năng công sở, các công trình kiến trúc sẽ được xử lý cảnh quan để không còn cứng nhắc như hiện nay, thậm chí chuyển thành những công trình phục vụ văn hóa, là nơi sinh hoạt của công chúng. Quỹ mặt nước, cây xanh, kiến trúc quanh bờ Hồ, những công trình xây mới đều được các nhóm tác giả chú trọng nghiên cứu.

      Tuy vậy, những ý tưởng tôn vinh cảnh quan, muốn mở rộng không gian lưu thông đã vấp phải một thực tế là các công trình xây dựng chung quanh  Hồ Gươm hiện đã kín, mà theo lời KTS Nguyễn Tấn Vạn là “kiến trúc bao vây”. Đây là bài toán không dễ tìm ra lời giải đối với chính quyền TP Hà Nội cũng như Hội đồng giám khảo khi chọn lựa phương án. KTS Ngô Doãn Đức cho rằng, tính khả thi của các đồ án là quan trọng nhất. KTS chỉ đưa ra những giải pháp hoàn toàn mang tính chuyên môn, các nhà quản lý sẽ phải chọn lựa và cân nhắc, vì từ ý tưởng, mong muốn đến thực tế là một khoảng cách. Tuy nhiên, KTS Nguyễn Tấn Vạn khẳng định, chúng ta phải đặt lợi ích cộng đồng lên trên hết, như vậy mới phát huy được những lợi ích văn hóa và kinh tế mà giá trị của cảnh quan di sản khu vực Hồ Gươm mang lại. Có thể “đụng vào đâu sẽ đau chỗ đó”, và chúng ta phải tính đến những giải pháp khả thi nhất.

Nhật Vũ