Thành viên các ban HĐND phải được cung cấp thông tin, tài liệu để chủ động thẩm tra

      Hoạt động thẩm tra của các ban đối với những nội dung trình kỳ họp HĐND là khâu quan trọng, góp phần quan trọng vào thành công của kỳ họp. Thông qua báo cáo thẩm tra của các ban, đại biểu có thêm những căn cứ, thông tin quan trọng để phân tích, đánh giá trước khi đưa ra những quyết định đúng đắn đối với từng nội dung của kỳ họp. Chính vì vậy, để việc xem xét, đánh giá của HĐND có chất lượng, đòi hỏi quá trình thẩm tra phải chính xác, khách quan, đánh giá đúng những vấn đề trọng tâm cần tập trung giải quyết, đồng thời phải nêu rõ những nội dung cần bổ sung hoặc yêu cầu cơ quan soạn thảo giải trình cụ thể. 
      Theo quy định tại Điều 75 Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003, các Ban HĐND có nhiệm vụ thẩm tra các báo cáo, đề án, dự thảo nghị quyết do HĐND hoặc Thường trực HĐND phân công. Thực hiện quy định này, sau hội nghị liên tịch bàn và thống nhất nội dung kỳ họp, Thường trực HĐND tỉnh phân công nhiệm vụ thẩm tra từng văn bản cho các Ban HĐND. Việc phân công nhiệm vụ thẩm tra cho các Ban cũng phải được nghiên cứu kỹ để bảo đảm phân công đúng nội dung theo thẩm quyền của các ban. Đối với những nội dung phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực, như: kế hoạch phát triển KT - XH hàng năm và 5 năm, quy hoạch phát triển đô thị... phải phân công rõ ban chủ trì và ban cùng phối hợp tổ chức thẩm tra. Việc phân công thẩm tra các nội dung trình kỳ họp cũng phải được thực hiện sớm để các ban chủ động trong việc xây dựng kế hoạch và tổ chức thẩm tra. Để bảo đảm cho công tác thẩm tra của các ban đạt kết quả cao, Thường trực HĐND tỉnh thường xuyên đôn đốc, chỉ đạo việc xây dựng kế hoạch, thẩm tra khoa học và dành thời gian, công sức thỏa đáng cho công tác thẩm tra; Tạo điều kiện để các ban tổ chức khảo sát, giám sát, thu thập thông tin tài liệu phục vụ cho công tác thẩm tra... Ngoài ra, Thường trực HĐND tỉnh cũng phân công cụ thể từng thành viên tham dự các phiên thẩm tra của các ban, qua đó nắm chắc các nội dung trình kỳ họp, giúp cho công tác điều hành kỳ họp linh hoạt và hiệu quả hơn, kịp thời giải quyết những vấn đề vướng mắc trong việc chuẩn nội dung của kỳ họp, như: yêu cầu các cơ quan soạn thảo văn bản cung cấp thêm các tài liệu có liên quan, giải trình rõ về những vấn đề còn có ý kiến khác nhau; Xem xét quyết định việc có trình hoặc không trình kỳ họp đối với nhưng nội dung chưa được chuẩn bị kỹ, chưa có ý kiến tư vấn của các ngành chức năng... Trên thực tế, hoạt động thẩm tra của các ban HĐND tỉnh Sơn La được tổ chức theo trình tự sau: 
      Chuẩn bị tổ chức thẩm tra
      Xây dựng kế hoạch thẩm tra: căn cứ vào văn bản phân công nhiệm vụ thẩm tra của Thường trực, các Ban HĐND tỉnh sẽ tiến hành xây dựng kế hoạch thẩm tra, trong đó kế hoạch nêu rõ về thời gian, địa điểm, thành phần, cách thức tổ chức thẩm tra từng văn bản. Đối với những nội dung các Ban cùng phối hợp thẩm tra, Ban được giao nhiệm vụ chủ trì thẩm tra sẽ xây dựng kế hoạch cụ thể và nêu rõ những yêu cầu đối với các Ban tham gia phối hợp thẩm tra.      
       Phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên: sau khi có kế hoạch thẩm tra, các ban căn cứ vào trình độ chuyên môn, năng lực, lĩnh vực công tác, phân công nhiệm cho từng thành viên chịu trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất về từng nội dung cụ thể. Để có thể tham mưu đề xuất, thành viên các Ban phải chủ động phối hợp với cơ quan chu trì soạn thảo văn bản ngay từ bước xây dựng đề cương và dự thảo văn bản; Nghiên cứu kỹ các quy định của pháp luật và thu thập thông tin qua nhiều kênh, đồng thời phối hợp tốt với chuyên viên giúp việc để tổ chức thống kê, phân tích số liệu, thông tin làm căn cứ thẩm tra và xây dựng đề cương báo cáo thẩm tra.    
       Thu thập thông tin tài liệu liên quan: cơ sở pháp lý, thông tin, tài liệu phục vụ cho hoạt động thẩm tra luôn được các ban HĐND tỉnh cập nhật thường xuyên và cung cấp đầy đủ cho thành viên các ban HĐND tỉnh, giúp cho thành viên các ban nắm chắc và có hệ thống các vấn đề chuẩn bị thẩm tra, có đủ căn cứ nghiên cứu, phân tích, đánh giá một cách chính xác, toàn diện về vận dụng chính sách của Đảng và Nhà nước, đưa ra được các ý kiến sâu sát, có chất lượng. Việc thu thập các thông tin, tài liệu liên quan được giao cho các Trưởng, Phó trưởng ban và chuyên viên giúp việc tổ chức thu thập, sưu tầm cung cấp cho các thành viên ban để nghiên cứu. Những văn bản cần sử dụng thường xuyên cho công tác thẩm tra, giám sát, như: các tài liệu về phí, lệ phí, quản lý đầu tư... Văn phòng in ấn đóng thành tập theo lĩnh vực để sử dụng lâu dài. 
      Phân tích số liệu và các thông tin phục vụ giám sát: căn cứ vào các thông tin số liệu thu thập được và các văn bản trình chính thức kỳ họp, các thành viên ban được phân công chuẩn bị nội dung sẽ chủ động nghiên cứu và đề xuất những vấn đề cần tập trung phân tích, làm rõ để bộ phận chuyên trách tổ chức nghiên cứu, tìm số liệu, tài liệu phân tích và xây dựng đề cương báo cáo thẩm tra. Các nội dung phức tạp, có nhiều đối tượng chịu tác động, bộ phận chuyên trách của các ban chủ động tiếp cận với các cơ quan được phân công soạn thảo văn bản ngay từ giai đoạn đầu của quy trình soạn thảo văn bản để kịp thời nắm bắt những nội dung, vấn đề còn chưa phù hợp hay có ý kiến khác nhau, để tập trung nghiên cứu; tổ chức các đợt khảo sát, giám sát và tổ chức tư vấn lấy ý kiến của các đối tượng chịu tác động để có được thông tin cung cấp cho đại biểu.
      Tổ chức khảo sát, giám sát: căn cứ chương trình xây dựng nghị quyết để tổ chức công tác thẩm tra, các ban HĐND tỉnh Sơn La thường lựa chọn những nội dung quan trọng, tác động trực tiếp đến người dân để tổ chức khảo sát, giám sát nhằm thu thập thông tin đầy đủ, chính xác phục vụ cho công tác thẩm tra. Ví dụ: chuẩn bị thẩm tra dự thảo nghị quyết về dự toán ngân sách, Ban Kinh tế - Ngân sách tổ chức giám sát về việc thực hiện thu - chi ngân sách năm hiện hành tại các huyện, thành phố; Giám sát việc thực hiện Luật Đất đai, thu tiền thuê đất, thuê mặt nước theo Nghị định số 142/NĐ-CP của Chính phủ. Chuẩn bị thẩm tra dự thảo nghị quyết về biên chế sự nghiệp, Ban Pháp chế tổ chức giám sát về tình hình tuyển dụng và quản lý biên chế của các cơ sở giáo dục đào tạo. Chuẩn bị thẩm tra dự thảo nghị quyết về phương án thực hiện trợ cước, trợ giá hàng năm, Ban Dân tộc tổ chức khảo sát về tình hình và kết quả kinh doanh muối iốt, sách giáo khoa tại các đơn vị chỉ định cung ứng các mặt hàng này...   
      Tổ chức họp thẩm tra
       Thành phần dự thẩm tra thường gồm các thành viên của Ban Kinh tế - Ngân sách và mời Thường trực HĐND, đại diện UBND tỉnh, các ban của HĐND, các ngành chuyên môn có liên quan của UBND. Trình tự tiến hành thẩm tra được thực hiện theo các bước: đại diện UBND tỉnh trình bày văn bản; Thành viên ban được phân công nghiên cứu nội dung thẩm tra phát biểu trước để định hướng; Các thành viên Ban phát biểu ý kiến bổ sung; Đại  diện cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản giải trình làm rõ những vấn đề các thành viên Ban đưa ra và tiếp thu ý kiến tham gia. Trưởng hoặc Phó trưởng ban chủ trì thẩm tra thống nhất sơ bộ về những nội dung sẽ nêu trong báo cáo thẩm tra và xin ý kiến của các thành viên tham dự thẩm tra. 
      Xây dựng báo cáo thẩm tra
       Căn cứ ý kiến kết luận tại phiên thẩm tra, bộ phận chuyên trách của các ban HĐND tổ chức tổng hợp xây dựng dự thảo báo cáo thẩm tra của ban. Sau đó tổ chức họp nội bộ để tham gia ý kiến vào báo cáo thẩm tra của ban trình kỳ họp. 
       Xem xét, đề xuất chỉnh sửa dự thảo nghị quyết
       Căn cứ ý kiến tiếp thu giải trình của UBND và các cơ quan chức năng của UBND, ban sẽ xem xét và thống nhất đề nghị Thường trực HĐND chỉ đạo Thư ký kỳ họp chỉnh sửa dự thảo nghị quyết trước khi trình xin ý kiến của đại biểu HĐND.
      Do chú trọng thực hiện tốt các bước thẩm tra như đã nêu trên, nên chất lượng thẩm tra và báo cáo thẩm tra của các ban HĐND tỉnh Sơn La ngày càng được nâng lên. Qua thẩm tra, Ban HĐND đã phân tích, đánh giá vấn đề một cách khách quan, toàn diện, khẳng định rõ những nội dung đồng tình hay không đồng tình và đưa ra được những căn cứ, số liệu rất cụ thể; đồng thời cung cấp đầy đủ thông tin giúp các đại biểu nắm được những vấn đề cần tập trung thảo luận, tham gia góp ý kiến, nên các phiên thảo luận tại kỳ họp đã sôi nổi hơn, chất lượng nghị quyết của HĐND cũng được nâng lên. 
      Từ thực tiễn hoạt động trong những năm qua, Thường trực HĐND tỉnh Sơn La xin nêu một số kinh nghiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ thẩm tra các báo cáo, tờ trình và dự thảo nghị quyết trình kỳ họp HĐND: Thứ nhất, Thường trực HĐND phải sớm phân công nhiệm vụ thẩm tra các văn bản trình kỳ họp cho các Ban và phải giao rõ nội dung, nhiệm vụ, nhất là đối với những nội dung phức tạp cần phải phối hợp tổ chức thẩm tra. Thứ hai, các ban HĐND cần phối hợp xây dựng kế hoạch thẩm tra của từng kỳ họp sát thực, khoa học, bảo đảm đúng quy trình, thời gian luật định và phải kiên quyết thực hiện đúng kế hoạch đã đề ra. Thứ ba, các ban phải phân công rõ nhiệm vụ cho từng thành viên. Thành viên các ban phải được cung cấp đầy đủ, kịp thời các tài liệu, thông tin cần thiết phục vụ cho công tác thẩm tra (chậm nhất trước ngày tổ chức thẩm tra 5 ngày) và phải chủ động nghiên cứu kỹ, đề xuất cụ thể những nội dung được phân công. Đồng thời trong quá trình hoạt động, thành viên ban phải thường xuyên theo dõi, nắm bắt tình hình thực tế ở địa phương, cơ quan, đơn vị, địa bàn ứng cử để phục vụ cho công tác thẩm tra. Thứ tư, các ban HĐND cần chủ động tiếp cận ngay từ giai đoạn đầu  của quá trình soạn thảo văn bản để nắm chắc nội dung và kịp thu thập số liệu, tài liệu có liên quan để chủ động xây dựng đề cương báo cáo thẩm tra; Đồng thời phải kết hợp tốt giữa hoạt động thẩm tra với hoạt động khảo sát, giám sát chuyên đề để thu thập thông tin, số liệu phục vụ hoạt động thẩm tra và tổ chức tốt việc thu thập, phân tích các số liệu có liên quan đến nội dưng thẩm tra. Thứ năm, thẩm tra các văn bản trình kỳ họp cần quan tâm đến các nội dung chủ yếu, như: thể thức văn bản; Quy trình soạn thảo, thẩm định văn bản, nhất là các văn bản quy phạm pháp luật; Các căn cứ pháp lý, tính hợp hiến, hợp pháp và tính chính xác của nội dung văn bản... Thứ sáu, xây dựng báo cáo thẩm tra theo 4 bước: xây dựng đề cương báo cáo thẩm tra, thực hiện ngay từ khi phối hợp với cơ quan soạn thảo dự thảo văn bản; Khi có văn bản chính thức và Ban tổ chức xong phiên thẩm tra, thì tiến hành dự thảo báo cáo thẩm tra; Tổ chức họp ban để tham gia vào dự thảo báo cáo thẩm tra và hoàn thiện báo cáo thẩm tra.
      Để thẩm tra có chất lượng, còn phải quan tâm đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và kỹ năng tham mưu giúp việc cho đội ngũ chuyên viên giúp việc; Đồng thời phải có cơ chế cho phép các ban HĐND được mời chuyên gia có trình độ chuyên môn ở các cơ quan, đơn vị khác làm tư vấn cho ban khi thực hiện nhiệm vụ thẩm tra, giám sát.