Muốn giảm thiểu rủi ro phải xây dựng được hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ

      Nửa đầu tháng 8, nhiều tổ chức và cá nhân kinh doanh bất động sản lo ngại, các ngân hàng thương mại sẽ giải chấp các khoản cho vay trong lĩnh vực này, do tính thanh khoản của ngân hàng gặp nhiều khó khăn, không huy động được vốn. Đối với ngân hàng thương mại, việc giải chấp lúc này được coi là một rủi ro, bởi thị trường bất động sản đang rất trầm lắng. May mắn là thời điểm khó khăn nhất đã qua đi, khả năng thanh khoản của các ngân hàng đã được cải thiện, các tổ chức, cá nhân kinh doanh bất động sản không bị đẩy vào cảnh bán tháo để trả nợ ngân hàng, còn các ngân hàng cũng không lâm vào cảnh khó thu hồi nợ.

      Ngoài bất động sản, chứng khoán cũng là một trong nhiều lĩnh vực mà các ngân hàng cần cẩn trọng. Chỉ điểm trên hai lĩnh vực này đã đủ thấy, tăng trưởng tín dụng quá nóng đối với một lĩnh vực khó thẩm định tính hiệu quả là khá liều lĩnh. Không những thế, việc các ngân hàng huy động vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Lạm phát tăng cao, việc huy động vốn dài hạn quá khó khăn, tiền gửi chủ yếu là kỳ hạn 3 tháng, 6 tháng, trong khi nhu cầu vốn cho các dự án đầu tư đều là dài hạn, nhiều ngân hàng đã liều lĩnh đẩy mạnh huy động vốn ngắn hạn và cho vay dài hạn. Nguy cơ không thu hồi được vốn cũng như lâm vào tình trạng không đáp ứng được yêu cầu rút vốn đúng kỳ hạn là rất lớn.

      Theo các chuyên gia tài chính, các khoản cho vay sẽ luôn gặp rủi ro bởi các tổ chức tín dụng thiếu một hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ. Phó Tổng giám đốc Công ty Kiểm toán Ernst & Young Việt Nam Võ Tấn Hoàng Văn cho biết, hệ thống xếp hạng tín dụng nộ bộ là cốt lõi nhất của quản lý tín dụng. Dù luật có quy định hay không thì các ngân hàng vẫn phải xây dựng hệ thống xếp hạng này. Đây là hệ thống tạo sự nhất quán để xác định được mặt bằng đánh giá khách hàng chung của ngân hàng, từ đó so sánh để thấy được chất lượng tín dụng của đơn vị mình, hạn chế được rủi ro trong tín dụng.

      Từ năm 2005, Ngân hàng Nhà nước đã có Quyết định 493 về phân loại nợ và dự trữ bắt buộc, trong đó yêu cầu các tổ chức tín dụng xây dựng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ. Quy định này đòi hỏi các tổ chức tín dụng có cơ sở dữ liệu khách hàng càng nhiều càng tốt, đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó phân loại nợ và trích tỷ lệ cho vay, dự phòng phù hợp. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có nhiều tổ chức thực hiện được quy trình này. Chính vì không xây dựng được hệ thống tín dụng nội bộ tốt nên việc phân loại nợ để trích lập dự phòng rủi ro cũng gặp khó khăn. Các ngân hàng thương mại đã báo cáo khá đầy đủ về số nợ nhưng phân loại nợ lại chưa tốt. Đa phần các ngân hàng đều đưa ra tỷ lệ nợ xấu rất thấp, từ 3- 5%. Tỷ lệ nợ xấu thấp đồng nghĩa với trích lập dự phòng rủi ro cũng thấp theo.

      Việc cho phép tổ chức tín dụng được lấy tài sản bảo đảm nhân với một tỷ lệ nhất định để khấu trừ vào khoản trích lập rủi ro cũng tạo lỗ hổng lớn trong quản lý trách nhiệm. Nếu theo đó thì mức tối đa phải tính tài sản bảo đảm để tính ra số khấu trừ phải trích và còn lại là bao nhiêu? Phải chăng trích đúng, đủ, thì phí tăng? Và như vậy, có ảnh hưởng đến lương, lợi nhuận, thành tích xếp hạng hay không? Những điều nay còn khá mơ hồ. Nếu lương cũng tính chi phí, dự phòng cũng tính chi phí thì không ngân hàng nào chịu trích lương, dự phòng nhiều. Ai dám chắc sẽ không có chuyện lợi dụng cơ chế trích lập dự phòng rủi ro để quên đi trách nhiệm cá nhân đối với rủi ro? Ai dám chắc giữa ngân hàng và cán bộ tín dụng không có sự câu kết để cho các khoản vay lâu ngày hóa... “bùn”?

      Cùng với đó, những quy định rạch ròi, mối quan hệ đan xen, nội bộ giữa các tổ chức tín dụng và các thành viên trực thuộc của các tổ chức tín dụng vẫn còn khiếm khuyết. Ngân hàng thành lập công ty con, rồi lại cho công ty con vay, thì mức cho vay là bao nhiêu? Hay quy định một tổ chức tín dụng không được cho vay một đơn vị vượt quá 11% vốn điều lệ để tránh rủi ro, nếu cả công ty mẹ và công ty con cùng đầu tư vào một dự án thì tổng vốn cũng không quá con số 11% hay sẽ được tách lẻ theo mỗi công ty?... Do đó, Ngân hàng Nhà nước nên sớm bổ sung thêm các quy định để khắc phục, hạn chế thấp nhất rủi ro với các ngân hàng thương mại cũng như hệ thống tài chính, ngân hàng quốc gia.

Vũ Dũng