Người thứ 41 nay ở đâu?

      Kết thúc chiến tranh, một người lính vốn chỉ quen với chiến trường, súng đạn trở về từ mặt trận và quyết định trở thành đạo diễn. Còn nhớ, Chủ tịch Hội đồng tuyển sinh trường Đại học Điện ảnh Moscow VGIK đã hỏi thí sinh – anh lính trẻ Grigory Chukhrai, rằng anh không cảm thấy quân đội và nghệ thuật là phạm trù quá khác nhau ư? Người lính trả lời ngắn gọn “Không!”. Và người lính đó đã bắt đầu làm bộ phim đầu tay của mình về chính lĩnh vực mà anh am hiểu và tâm đắc nhất. Bộ phim Người thứ 41 đã ra đời như thế. Phim kể về chuyện tình trắc trở trong thời chiến tranh giữa chàng Romeo Bạch vệ và nàng Juilet – Hồng quân. Chuyện tình của họ đã làm xúc động 21,5 triệu người  xem và đem về sự nổi tiếng cho nhà đạo diễn trẻ. Hội đồng giám khảo Liên hoan Phim Quốc tế Cannes (1957) đã trân trọng trao tặng Người thứ 41 giải thưởng đặc biệt “Kịch bản độc đáo và giàu chất thi ca”. Vai nữ chính Maruitki – trở thành vai diễn xuất sắc nhất trong sự nghiệp nghệ thuật của nữ nghệ sĩ Izolda Izvizka, còn vai nam chính Govarukhi-Otrok – trở thành một trong những vai thành công nhất của nam diễn viên Oleg Strizhenov.

      Oleg Aleksandrovich Strizhenov sinh ngày 10.8.1929 tại thành phố Blagoveshensk tỉnh Amuar trong gia đình quân nhân. Cha, ông Aleksandr Nhicolaievich (1899-1978) từng chiến đấu ngoài mặt trận trong cả hai cuộc chiến tranh nội chiến và giữ nước. Mẹ, bà Ksenhia Alekseevna (1899-1971) tốt nghiệp đại học, từng làm giáo viên ở Nga và Phần Lan. Vào những năm chiến tranh, bà làm việc tại thư viện quốc gia mang tên V. I. Lênin. Vợ Strizhenov – bà Pưireva Lionhella Ivanovna (sinh năm 1938) là một nữ diễn viên nổi tiếng, nghệ sỹ ưu tú Liên bang Nga. Gia đình Strizhenov có 2 con và 3 đứa cháu. 
      Năm 1953, tốt nghiệp trường sân khấu B. V. Shukin, Oleg Strizhenov trở thành diễn viên của Nhà hát sân khấu kịch Tallin. Một năm sau, Oleg xuất hiện trên màn bạc với vai diễn chính đầu tiên trong phim Ruồi trâu (Xưởng phim truyện Leningrad, đạo diễn A. M. Fainzimmer). Oleg vào vai đầy nhiệt huyết khiến mọi người đều chung nhận xét, một ngôi sao bắt đầu tỏa sáng trên bầu trời điện ảnh Xô viết. Oleg mang trong mình kỹ năng diễn xuất và tâm hồn nghệ sỹ Nga với một vẻ bề ngoài rất phương Tây. Và đúng như dự đoán, ông nhanh chóng khẳng định tên tuổi trong các vai diễn liên tục sau đó: Nhân vật chính trong các phim Người Mexico (1955), Người thứ 41 (1956). Đặc biệt với phim Người thứ 41, tài năng của Oleg mới có cơ hội bộc lộ toàn diện. Thời đó bộ phim này được xem như là một hiện tượng bởi phim mới lạ từ cách dàn dựng, ý tưởng đạo diễn và phong cách diễn xuất nội tâm sâu sắc của dàn diễn viên. Lần đầu tiên trong lịch sử điện ảnh Liên Xô, hình ảnh người lính bạch vệ được diễn tả dưới nhiều góc nhìn khác nhau, không phiến diện áp đặt. Và thông điệp chính của bộ phim cũng gây bất ngờ ở thời kỳ đó – lên án sự vô nghĩa của chiến tranh. Sau Người thứ 41, Oleg Strizhenov khẳng định tên tuổi như là một nghệ sỹ có khả năng diễn xuất những tâm trạng phức tạp. Ông đã thành công với tuyến nhân vật kiểu này trong một loạt phim kế tiếp: Vai người mơ mộng trong Đêm trắng (Phim dựa theo truyện ngắn cùng tên của F.M. Dostoevski, 1959); nhân vật Germann trong Con đầm pích (đạo diễn I. Tikhonov, 1960); vai Laevski trong phim Đấu súng (đạo diễn T.N. Berezansev) và sau này là Kareev trong phim Cổ phần (đạo diễn V.G. Shamshurin, 1987). 

      Không những thế Strizhenov còn tham gia đóng bộ phim viễn tưởng hài đầu tiên của Liên Xô Người ta gọi anh là Robert (1967). Ở phim này, ông cùng một lúc thủ hai vai: Người máy và nhà khoa học trẻ. Với vai diễn kép này, Oleg Strizhenov đã nhận được giải bạc dành cho nam diễn viên xuất sắc tại Liên hoan Phim Quốc tế tổ chức tại Trieste, Italy. Năm 1956 Oleg là diễn viên duy nhất được chọn để tham gia bộ phim hợp tác đầu tiên giữa Liên Xô và ấn Độ. Từ năm 1970 tới nay, Strizhenov đã tham gia đóng hàng chục phim và trở thành một tên tuổi lớn của nền điện ảnh Liên Xô và Nga hiện nay.
      Trong cuốn Tự truyện xuất bản năm 1997, Oleg Strizhenov viết: “Tôi suốt cả cuộc đời mơ ước về tự do! Nhưng lại chọn cái nghề phụ thuộc nhất trên thế giới. Phụ thuộc tất cả, thậm chí phụ thuộc vào cả tâm trạng của chính mình”. Tuy nhiên, trên thực tế không hẳn vậy, Strizhenov lựa chọn vai và đạo diễn rất kỹ càng. Ông không đóng nhiều, hiếm khi vượt quá 2 phim trong một năm, nhưng quan trọng vai diễn phải phù hợp và ý tưởng đạo diễn độc đáo. Trong suốt sự nghiệp nghệ thuật của mình Oleg Strizhenov còn nhận được rất nhiều giải thưởng danh giá: Diễn viên xuất sắc cho phim Người thứ 41; Diễn viên của năm do bạn đọc tạp chí Điện ảnh Xô viết bình chọn (1970); Năm 1988 ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sỹ Nhân dân Liên Xô; Năm 1999 nhà nước Nga trao tặng ông Huân chương cao quý nhất Vì sự cống hiến cho Tổ quốc hạng III. Hiện ông sống và làm việc tại Moscow.

Nguyễn Văn Minh