Hành trình tìm mộ Liệt sỹ Trưởng Ban Thường trực Quốc hội đầu tiên (Phần 1)

      Kỳ I: Xung quanh sự kiện cụ Nguyễn Văn Tố hy sinh 
      “Ngày 7.10.1947, giặc Pháp cho quân nhảy dù xuống Bắc Kạn, âm mưu tiêu diệt đầu não kháng chiến, cụ Nguyễn Văn Tố- Trưởng Ban Thường trực Quốc hội, một nhân sỹ yêu nước tâm huyết và có uy tín không may sa vào tay giặc… Thấy cụ là người chững chạc, nói tiếng Pháp giỏi, lại nêu yêu cầu chấm dứt chiến tranh xâm lược, ban đầu, chúng lầm tưởng là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lúc biết, đó không phải là Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng đã bắn chết khi Cụ tìm cách chạy thoát. Cụ Tố hy sinh là một tổn thất lớn cho ta”. (Hồi ký Chiến đấu trong vòng vây – Võ Nguyên Giáp). Năm 1948, Nhà nước đã tổ chức lễ truy điệu cụ Nguyễn Văn Tố ngay tại chiến khu Việt Bắc. Nhưng 60 năm kể từ ngày cụ Nguyễn Văn Tố hy sinh trước họng súng kẻ thù, gia đình và những người biết đến cụ, trân trọng “tài cao, đức trọng” của cụ vẫn canh cánh một nỗi niềm: Cụ đang ở đâu giữa núi rừng Việt Bắc? 
      Việc tìm kiếm mộ phần cụ Nguyễn Văn Tố đã được ĐBQH, Tổng thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam Dương Trung Quốc, cụ Nguyễn Thìn Xuân- Ban liên lạc Hội Truyền bá Quốc ngữ khởi xướng và được lãnh đạo Quốc hội ủng hộ. Ngày 13.9.2005, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đã có công văn do Tổng thư ký Dương Trung Quốc ký, gửi lãnh đạo và các cơ quan tỉnh Bắc Kạn. Với truyền thống uống nước nhớ nguồn, Đảng bộ, chính quyền tỉnh Bắc Kạn đã giao trách nhiệm cho Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Kạn làm đầu mối thu thập thông tin liên quan đến việc tìm mộ. 
      Việc cụ Nguyễn Văn Tố bị bắt và bị sát hại tại Thị xã Bắc Kạn là giả thiết được nhiều người xác nhận. Tuy nhiên, qua thu thập thông tin từ nhiều nhân chứng, sự kiện cụ Tố bị bắn chết và chôn ở đâu có những luồng thông tin trái ngược nhau. Về thời gian và địa điểm cụ Nguyễn Văn Tố bị bắt, cụ Hà Văn Y, trú tại tổ 8, phường Sông Cầu, TX Bắc Kạn cho biết: Giặc Pháp bắt được cụ Tố cùng một số người khác giam tại nhà bà Cao Su, địa điểm được xác định hiện nay là trụ sở Ngân hàng NN và PTNT tỉnh Bắc Kạn. Cũng theo giả thiết này, cụ Nguyễn Văn Rung ở tổ 8, phường Phùng Chí Kiên, TX Bắc Kạn kể lại: Ông Hoàng Văn Phùng, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Kạn cùng bị bắt một lần với cụ Nguyễn Văn Tố sau khi trốn thoát, từng kể: Lúc nhá nhem tối hôm 7.10.1947, ông từ chỗ bị bắt đến chỗ giam đã lăn xuống vệ đường cái, chạy sang Đội Kỳ trốn thoát còn cụ Tố bị giặc bắn chết. Nếu thông tin này là đúng sự thật thì vị trí mà cụ Tố hy sinh và phần mộ có thể được xác định là gần nơi giặc Pháp đã giam giữ cụ, tức là ở vị trí Trụ sở Ngân hàng NN và PTNT tỉnh Bắc Kạn hiện nay.
      Thế nhưng, giả thiết này chưa được khẳng định thì một giả thiết khác lại xuất hiện. Bà Nguyễn Thị Lan, tại tổ 3, phường Minh Khai, TX Bắc Kạn, hồi ấy là liên lạc viên cho các vị lãnh đạo, khẳng định bà là người chứng kiến tường tận việc giặc Pháp đã bắn cụ Tố như thế nào. Theo lời kể của bà, cụ Tố đã trốn trại giam Nhà Mày chạy về hướng Đội Kỳ để vượt sông Lạnh qua hướng khe đá. Khi gặp bà Lan tại đây, cụ Tố còn nói: Cô chạy đi, địch đang đuổi. Bà Lan kịp nấp vào sau tảng đá và nhìn thấy cụ Tố bị địch bắn ngã. Sau khi sự việc xảy ra, bà đã chạy đi báo cho đơn vị bộ đội, còn chôn cất cụ Tố ở đâu thì bà không rõ. Những thông tin do bà Nguyễn Thị Lan cung cấp, nếu đúng thì sự việc đã rõ như ban ngày. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là thông tin mà bà Lan kể có chính xác không? Và nếu sự việc trên là có thật, thì liệu rằng, người mà bà Lan chứng kiến sự hy sinh đó có đúng là cụ Nguyễn Văn Tố không?
      Trong khi mọi nguồn thông tin đều khẳng định cụ Tố bị bắt và hy sinh tại Bắc Kạn thì thật bất ngờ, lại có thông tin cho rằng, giặc Pháp đã đưa cụ về giam và sát hại tại Hỏa Lò, Hà Nội. Cụ Hoàng Lan, nguyên là nhà báo, làm việc tại Báo Bắc Thái cho biết, cụ được kể rằng: Năm 1947, cụ Tố bị địch bắt và đưa về giam tại Hỏa Lò, sau đó bị xử bắn và chôn cùng với 10 người khác. Cùng liên quan đến giả thiết này, cụ Trương Văn Quang, thường trú tại phường Phùng Chí Kiên, TX Bắc Kạn cho biết: Ông Ký Xương, làm thư ký cho đồn Pháp, nói rằng: “Pháp đưa cụ Tố về Hà Nội bằng máy bay MORAN”. Về giả thiết cụ Tố bị bắt và đưa về Hà Nội, bà Nguyễn Thị Yên – cháu nội cụ Tố khẳng định: Vào thời điểm đó, mẹ bà (tức con dâu cụ Tố) và bà có nhận được thông tin cụ Tố bị bắt và đưa về Hỏa Lò. Hai mẹ con đã cải trang, bí mật từ nơi sơ tán Vĩnh Phú về Hà Nội dò la tin tức. Sau đó, mới biết rằng, đây chỉ là thông tin hỏa mù của giặc Pháp... 
      Cụ Nguyễn Văn Tố đã hy sinh tại Bắc Kạn, trước họng súng kẻ thù, giữa núi rừng Việt Bắc cách đây 60 năm. Tuy nhiên, mộ phần của cụ ở đâu: Tại địa điểm cụ bị bắt giam? Ở Khe Đá, nơi bà Nguyễn Thị Lan trực tiếp chứng kiến hay còn ở một nơi nào khác? Tất cả là một bức màn bí ẩn xung quanh việc tìm mộ cụ Nguyễn Văn Tố - Trưởng Ban Thường trực đầu tiên của Quốc hội Việt Nam.

Nguyễn Minh Đức

      ______________
      Kỳ II: Mộ phần Liệt sỹ Nguyễn Văn Tố đã được tìm thấy như thế nào?