Thắng sân khách, thua sân nhà

      Cuộc bầu cử Thượng viện Nhật diễn ra trong bối cảnh sự ủng hộ của người dân Nhật dành cho ông Shinzo Abe đang xuống đến mức thấp nhất kể từ khi ông cầm quyền tháng 9.2006. Hiện nay theo thăm dò chỉ có khoảng gần 30% người dân Nhật ủng hộ nội các của ông Abe.
      Kể từ mùa thu năm ngoái, Thủ tướng Shinzo Abe đã thúc đẩy một chương trình hoạt động mạnh mẽ trong đó có việc tiếp tục những cải cách kinh tế - xã hội vốn đang thành công của người tiền nhiệm Koizumi và khắc phục những sai sót của ông Koizumi trong quá trình tái sinh nước Nhật với tư cách cường quốc.
      Về mặt đối ngoại, có thể nói ông Abe đã thành công trong việc nâng cao vai trò của Nhật trong các vấn đề chính trị - an ninh khu vực, đồng thời giảm bớt tình trạng nghi kỵ, thù địch trong quan hệ với các nước láng giềng, đáng kể nhất là Hàn Quốc và Trung Quốc. Ông cũng góp phần khơi lại chủ nghĩa dân tộc Nhật Bản, điển hình là việc thành lập Bộ Quốc phòng, và đang xúc tiến soạn thảo lại Hiến pháp hòa bình của Nhật Bản. Theo hướng đó, chủ nghĩa dân tộc Nhật Bản cũng được ông thúc đẩy trong dân chúng. Môn đạo đức về lòng yêu nước đã được đưa trở lại giảng dạy trong trường học của Nhật Bản như trước và trong thời chiến. Việc ca ngợi sự dũng cảm của binh lính Nhật trong Thế chiến 2, vốn nhạy cảm không chỉ riêng với xã hội Nhật, đã trở thành đề tài cho các bộ phim ăn khách nhất ở đất nước Mặt trời mọc hiện nay. 
      Tuy nhiên, những thay đổi nhận thức xã hội đáng kể trên vẫn không khỏa lấp được những thất bại trong chính sách đối nội, mà trước tiên là việc sử dụng nhân lực của ông Abe. Những vụ bê bối liên quan đến việc phát ngôn “lỡ lời” hoặc cáo buộc tham nhũng đối với các thành viên Nội các của ông Abe đã dẫn đến việc 2 bộ trưởng phải từ chức, thậm chí một bộ trưởng đã tự sát trong thời gian qua. Bên cạnh đó, những sai sót trong chính sách lương hưu cũng gây ra hậu quả nặng nề cho uy tín của Chính quyền Abe. Trong khi Chính phủ nhấn mạnh việc giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước thì hình như họ lại quên đi một thực tế là Nhật Bản có một dân số già và có số lượng người về hưu khổng lồ. Chính sách giáo dục lòng yêu nước có thể phát huy tác dụng lâu dài, nhưng sai sót về lương hưu thì sẽ gây phản ứng mạnh mẽ ngay lập tức. Bên cạnh các cuộc thăm dò về tỷ lệ ủng hộ, báo chí và các cơ quan thống kê cũng tổ chức các cuộc thăm dò về vấn đề sẽ gây ảnh hưởng lớn nhất tới kết quả bầu cử. Và kết quả là có tới 61% số người được hỏi cho rằng chính sách lương hưu sẽ có vai trò tác động mạnh nhất lên phiếu bầu của người dân, trong khi chỉ có 24% cho rằng vai trò đó thuộc về vấn đề Hiến pháp mới. Sự phản ứng nhanh và hiệu quả đối với một số hậu quả thiên tai vừa qua chỉ giúp Chính quyền Abe “gỡ gạc lại ít điểm”, trong khi, lời hứa của Thủ tướng về việc chống tham nhũng bằng cách phá vỡ các mối ràng buộc bất chính giữa doanh nghiệp và công chức thì vẫn chưa đi tới đâu. Rất có thể, sự mất uy tín đó sẽ khiến liên minh cầm quyền thất bại trong cuộc bầu cử ở Thượng viện, và chính các thành viên của Liên minh này sẽ ép ông Abe phải ra đi.
      Tuy vậy, dù kết quả có ảnh hưởng tới chương trình hành động hoặc thậm chí sự nghiệp chính trị của ông Abe, liên minh của LDP sẽ vẫn nắm giữ quyền lực vì một lý do đơn giản là họ đang chiếm đa số tại Hạ viện, nơi có quyền lực thực tế hơn Thượng viện. Theo phân tích của các nhà nghiên cứu chính trị ở Tokyo, nếu liên minh của LDP vẫn giành được 55 ghế trở lên trong số hơn 120 ghế Thượng viện bầu lại kỳ này, thì họ vẫn có quyền lực đáng kể, dù rơi vào phe thiểu số; bởi vì ít có khả năng tất cả các đảng đối lập và thượng nghị sỹ tự do có khả năng tập hợp thành một liên minh bền vững chống lại LDP. Hệ thống chính trị của Nhật có thể sẽ đi vào bế tắc khi Thượng viện do phe đối lập kiểm soát không đủ mạnh để áp đặt ý  kiến lên Thủ tướng và Hạ viện. Ngược lại, khi Thượng viện trả lại Hạ viện của phe cầm quyền 1 dự luật mà Thượng viện không thông qua, thì phe cầm quyền cũng không vận động được đa số tuyệt đối để tự thông qua luật. Còn câu chuyện “thắng sân khách, thua sân nhà” của ông Abe sẽ là lời nhắc nhở đối với các nhà chính trị hiện đại, trong khi cố gắng phát huy ảnh hưởng quốc gia trên trường quốc tế, đừng bỏ qua nhu cầu xã hội – những vấn đề đời sống hàng ngày của người dân.

Quang Anh  (Theo AFP, Reutes)