Xóm Chùa thời ung thư (Phần một)

      Trụ sở Ủy ban xã xóm Chùa Ông tấp nập người, phần nhiều là ông già bà cả. Y tế thành phố về tổ chức khám mắt miễn phí, tội gì không đến?
      Nhưng ông Sĩ Duệ cuối buổi mới đủng đỉnh xuất hiện. Mấy cô em áo trắng đã mệt nhoài vì cái oi nóng tháng bảy, mặt nhăn như bị, động ai hỏi cũng gắt. Cần phải để mấy cô em hạ nhiệt cho bà con dễ thở, Sĩ Thái sư định bụng thế. 
      Ông bước vào, thấy lão Tí Nghệch ngồi ở ghế dài liền ghé xuống cạnh, miệng thở than:
       - Ái chà, mắt kém lắm, kém lắm. Trông cái áo giặt ômô cứ lóa lên thôi. 
      Tí Nghệch biết ông xỏ xiên việc lão đang ngây thuỗn mặt ngắm mấy em y tế, em nào em nấy nõn như quả trứng bóc. Lão Tí Nghệch trơ trẽn nháy mắt với Sĩ Thái sư đầy ẩn ý. Ra điều tôi hiểu rồi, ông anh bỏ quá cho, đừng móc máy nữa. 
      Râu tóc bạc được ưu tiên khám ngay. Ông Sĩ Duệ khoái lắm. Cô em kiểm tra vòng đầu thấy ông Sĩ Duệ he hé mắt hấp háy liền giơ bốn ngón tay lên hỏi:
       - Ông thấy gì không? 
       Sĩ Thái sư dõng dạc trả lời:
       - Tôi chỉ thấy mỗi cô thôi. 
       Cô em tủm tỉm cười. Cái nóng trong phòng hạ xuống mấy độ chứ không ít!
       Lão Tí Nghệch phục sát đất. Khiếp, mesừ Thái sư này, chắc hồi trẻ sát gái phải biết. Với kiểu đùa duyên ấy, các ả không rụng như sung cứ đem đầu tôi đi mà chặt! Nghe đâu cô đào nương nghiệp dư thôn Ngòi phải lòng Thái sư lăn lóc mãi. 
       Đến lúc cô y tá đập cây que lách tách lên bảng chữ thì Sĩ Thái sư cười nhẹ. 
       -   Cô kiểm tra xem tôi thoát nạn mù chữ chưa hở? Nào, đúng chưa? Chưa đúng cô cứ dạy. 
       Vừa nói lão vừa phẩy tay lia lịa. Cô y tá kêu lên:
       - Ối cha ơi, mắt cha chín phần mười cả hai bên thế này, tinh hơn mắt bọn con, cha đến đây làm gì nữa? 
       - Ơ hay, ít nhất cô cũng phát cho xin ống thuốc nhỏ mắt chứ. Mất quyền lợi à?
       Người ta phát ngay cho Sĩ Thái sư ống thuốc nhỏ mắt giá một nghìn đồng. 
       Lão Tí Nghệch cười bảo:
       - Mắt ấy thì đến cái lông cũng trông rõ mồn một. 
       Sĩ Thái sư mặt tỉnh bơ, ghé sát tai lão Tí trả lời:
       - Phải. Chứ nhầm lông, thiên hạ nó đấm cho lòi mắt ra à? 
       Lão Tí Nghệch đau hơn hoạn. Bàn tay lão bỗng đưa lên che bên mắt trái thâm tím. Chồng mụ cháo lòng mới cho lão một chưởng khi bắt gặp anh ả đang ôm nhau dưới bếp... Lão Tí Nghệch xuê xoa chữa ngượng:
       - Ông có bí quyết gì dùng mắt khéo thế? Cả đời mới tiêu mất một phần mười thôi à?
       Cô y tá góp chuyện:
       - Hiếm có người tuổi bác mắt còn tinh như thế đấy. 
       Sĩ Thái sư thủng thẳng trả lời: 
       - Bí quyết gì đâu. Là tôi dùng xẻn chứ sao. Có nghĩa tôi chỉ dùng một nửa con mắt để nhìn, nửa kia cất đi để dành thay đổi. Nhưng phải có gan nghe thiên hạ mắng mỏ, rằng cái lão ấy khinh người, nhìn đời bằng nửa con mắt. 
       Nói xong Sĩ Thái sư tủm tỉm cười, chào mọi người ra về. Mấy cô em đang tròn mắt, hé những cái miệng xinh xinh ngóng chuyện của hai lão nông dân, vội rối rít chào lại:
       - Bác về đấy ạ. Gớm, bác nói chuyện hay quá!
       Già mõm nhưng được nghe trẻ ranh nó khen cũng vẫn thích. Cầm ống thuốc, vắt tay sau lưng, cái mặt Sĩ Thái sư nghênh lên giời. Dào ôi, hôm nay về khám mắt, ngày mai về khám phổi, ngày kia lại về lấy mẫu nước giếng khoan, xóm Chùa Ông nghe chừng sắp được đưa lên báo là địa phương ung thư loại một đến nơi. Đang đồn ầm lên kia. Mới tổng kết sơ sơ từ đầu năm đã có chín người chết vì ung thư, đáng sợ quá đi mất. 
       Nhưng giời chừa ông Sĩ Duệ đến tận bây giờ để làm nhân chứng, có nhẽ thế. Hơn ai hết ông sống khỏe mạnh, lặng lẽ quan sát cái nhà máy xi măng liên doanh với nước ngoài mọc lên ngót hai chục năm nay. Nó lừng lững trấn cả một khoảng đồng mênh mông phía bắc xóm Chùa. Nó làm ông canh cánh, khiến ông phải luôn luôn theo dõi nó, như thể ông theo dõi một tên gián điệp nằm vùng. Đợi đấy, sẽ có lúc ông vạch mặt chỉ tên, mày khắc chết với ông. 
       Ơ hay, Thái sư thật dở hơi. Công nghiệp mở mang, con em trong hàng xã được ưu tiên nhận vào nhà máy trước tiên, xóm Chùa tự nhiên trở thành địa danh quan trọng, cũng có vai vế với thiên hạ, ông lão đòi hỏi gì nữa? Thiên hạ mong chả được. 
       Nghe đâu cũng nhờ cánh lãnh đạo địa phương này mạnh chạy chọt, quen biết, mới được trên chấp nhận cho cái dự án liên doanh ấy. Nhà máy xi măng ra đời sau bao nhiêu cuộc vận động ngấm ngầm, viết ra phải hàng ngàn trang giấy, rốt cuộc nó làm bộ sậu lãnh đạo mát mày mát mặt. Dự án “ngon“ thế, không được “ăn” thì chết cho xong!
       Công chính là nhờ thằng Toản, chủ tịch UBND huyện. Nó khôn như rận. Nó gọi Thái sư bằng chú, chú ruột. Nhưng góp tất cả cái vốn liếng một đời làm thái sư của ông Sĩ Duệ đem so cũng không bằng ngón chân út nó. 
       Ngày còn bé, hồi tám chín tuổi, hồi đi mò cua bắt ốc, thằng Toản đã biết một độc chiêu khiến dân xóm Chùa phải gọi nó bằng Đại ca. Tìm cách lấy trộm cái kim tiêm của dì nó, vốn là y tá trạm xá, thằng Toản dùng kim tiêm bơm nước vào bụng ếch nhái trước khi mang bán cân cho bà hàng cơm ngoài chợ. Những con nhái bụng lặc lè một bọc nước, đến nỗi bắt thả ra đất cũng không thể nào nhảy lên được. Bà hàng cơm mua nhái thì ít, mua nước thì nhiều. Nhưng bà ta không hề ngờ vực. Trông qua lần túi ni lông bà cứ trầm trồ khen nhái bự thôi. 
       Riêng với loại rắn mòng, cu Toản thêm một sáng kiến nữa. Tiêm nước vào bụng rắn xong, nó thả rắn ra đất cho mặc sức oằn oại, cho nước không dồn một cục, con rắn mẩy mang đều đặn từ đầu đến đuôi hết sức tự nhiên. Mấy hàng đặc sản rắn sau này phát hiện ra cứ lắc đầu lè lưỡi thán phục thằng bé. 
       Tinh hoa sớm phát tiết như thế nên gần đây cu Toản leo đến chức chủ tịch huyện cũng không ai thắc mắc. Còn ít, chưa thấm tháp gì, hãy đợi xem!
       Sĩ Thái Sư là chú ruột cũng không biết Toản leo lên các nấc thang quan chức bằng cách nào. Thằng này càng lớn càng không để ai tỏ tường bụng dạ. Trong gia tộc chỉ nghe loáng thoáng có tiếng xì xào rằng Toản được một ông thày địa lý người Tàu giúp. Gần dãy núi cách xóm Chùa Ông nửa cây số có một huyệt đạo đại cát, ai táng xương cốt phụ mẫu vào thì được năm đời phát đường quan lộc. Một đêm kia Toản đã giấu mọi người đào mộ ông thân sinh mang đi. Chuyện thực hay hư, huyết đạo ở đâu, chẳng một ai biết. Nhưng từ đấy hắn thăng tiến vù vù thật. 
       Hay Toản bịa chuyện để mọi người không thắc mắc việc thăng quan tiến chức quá nhanh của hắn? Hay hắn bơm nước vào bụng ông kễnh, bà kễnh nào để được chóng cất nhắc? Cứ việc mặc sức đoán già đoán non, đừng hòng hắn hé lộ.
       Tóm lại cái nhà máy xi măng là kết quả Toản lo cho địa phương mình vươn lên. Thoạt đầu không ai không xuýt xoa biết ơn ông Chủ tịch Toản, biết ơn cái nhà máy. Nhưng lâu dần năm này sang năm khác, lũ giặc ô tô chở đá vào nhà máy, chở xi măng đi ra thành phố, chúng quần thảo con đường lớn xuyên qua giữa làng khiến người dân xóm Chùa sống dở chết dở. Vốn sống quen yên bình thoáng đãng nay họ không còn chịu đựng nổi. ÂÇm ầm suốt ngày, hàng tấn bụi trên mái nhà lẫn khói lò xi măng xam xám bay lên, lắng xuống, khủng khiếp vô cùng. Nhà nào nhà nấy cửa đóng then cài tránh bụi tấn công miếng cơm, hớp nước, hơn cả tránh giặc càn hồi mồ ma thực dân. 
       Mặc. Toản giờ đã ngấp nghé chức quan đầu tỉnh, mua nhà lầu ngoài thành phố cho con cái tiện học hành, hắn không mấy khi ló mặt về mảnh đất xóm Chùa nữa. 
       Mặc. Phổi con em gia đình Toản không ai việc gì. Đã đi kiểm tra hết một lượt rồi. 
       Ngay từ khi mới chỉ là luận chứng, nhà máy đã khẳng định nó sinh ra tại một thế đất tuyệt vời, không ở đâu bằng. Đoạn đường từ thành phố đến dãy núi vòng cung, nhà máy đứng ở giữa. Lấy đá về cũng tiện, chở xi măng xuất đi cũng tiện, nhân công lại rẻ mạt, đá thì bao giờ khai thác cho hết... Chỉ người dân xóm Chùa chịu nạn thôi. 
       Tết năm kia Toản về giỗ cụ tổ, ông Sĩ Duệ cùng họ tộc đưa mọi nỗi ấm ức chất vấn nó, Toản hềnh hệch cười. 
       - Thưa toàn thể bà con trong họ, tính lợi cho riêng mình ai chẳng muốn tính. Nhưng rồi ai người ta chơi với? Đã hợp tác đôi bên phải cùng có lợi. Đành rằng bọn chủ nước ngoài sản xuất cốt lấy lãi, nhưng đất nước mình có đủ xi măng để xây dựng, giá rẻ, không phải nhập ngoại, thế có sướng không? Làng mình không chịu bụi khói, tất làng khác phải chịu, đâu cũng dân mình cả. Nó ở đây người làng mình được ưu tiên công việc có sướng không? Chịu khó mua lấy dăm cái khẩu trang khắc xong chuyện bà con ạ!
       Mọi người tịt. Dân xóm Chùa đã quá sợ khói bụi, nghi ngờ nó là thủ phạm gây ô nhiêém môi trường, gây nên chín cái chết ung thư từ đầu năm, nhưng biết nói với ai? Vả lại rau quả dính thuốc sâu, gạo dính phân đạm, phân hóa học, bánh phở phoócmôn, bún hàn the, đậu thạch cao, cá mú lợn gà bột tăng trọng, chưa kể đến bánh kẹo thực phẩm mọi loại độc hại. Giờ dân xóm Chùa đổ riêng cho bụi khói liệu chính xác không?
       Thế nên thi thoảng lại có đoàn y tế về giúp dân xóm Chùa tìm hiểu nguyên nhân. Cũng tốt. Biết bệnh sớm để còn liệu. 
       Đi khám mắt về ông Sĩ Duệ bỗng thấy một cái ô tô bóng loáng đỗ ngoài ngõ. Ai thế? Thằng Toản thay ô tô như thay áo, ông không nhớ nổi, nhưng chắc chỉ nó thôi. 
       Vào trong nhà ông mới biết đích là Toản, một thằng Toản rũ rượi, mặt xám ngoét như gà cắt tiết. Quái lạ! 
       - Cháu vừa về nhà thờ tổ thắp hương. Toản cúi đầu khẽ nói. 
       Bà Duệ đang tiếp nước, giọng đon đả cốt để ý tứ gửi thông điệp cho chồng:
       - Anh ấy đợi ông mãi. Tôi thấy anh ấy không được khỏe đâu. Ông giữ anh ấy nghỉ lại ăn cơm, rồi tôi làm nhoáng cái sẽ có món gà luộc cho hai chú cháu uống bia. 
       Sĩ Thái sư ngầm hiểu bà sắp buộc ông phải xin Toản cho thằng cháu vợ mở cái công ty trách nhiệm gì đó. 
       - Vậy bà xuống bếp làm quàng đi. 
       Chờ bà thím đi khỏi, Toản đưa đôi mắt rầu rĩ nhìn ông Duệ. 
       - Ôi chú ơi, chuyến này chết thật rồi!
      Ông Duệ giật thót người, hóng mắt vào đôi môi thằng cháu. 
      - Ai chết?
      - Cháu. 
       - Làm sao mà chết? Cấp trên trù ghét hay dân bới chuyện gì?
       - Rồi cháu sẽ kể. Chú đi với cháu một lúc nhé?
       Tất có chuyện gì quan trọng lắm đây. Cái thằng cháu càng leo cao càng dày mặt này ông chưa từng thấy nó biết bối rối. Ông Sĩ Duệ không hỏi han nửa lời, với tay lấy cái khẩu trang trên bàn thờ, đeo vào miệng. 
       - Ngồi ôtô cơ mà chú? 
      Ừ, rõ quỷnh. Thì gấp lại cho vào túi áo, phòng lúc lên xuống xe. 
       Toản là loại cán bộ trẻ, hiện đại, tự lái xe con những lúc cần thiết, tránh được sự thóc mách của những chú tài xế được công an gài vào.
       Ông Sĩ Duệ chỉ mong cả xóm Chùa trông thấy ông trịnh trọng lên ô tô, do đích thân thằng cháu vàng cốm làm tài xế. Nhưng tiếc quá, bâu chung quanh xe rặt lũ trẻ con hiếu kỳ vừa tan học về. 
       - Ê, ê, Sĩ Thái sư làm chú rể chúng mày ơi!
       Ông Duệ tức quá quát:
       - Chú rể lấy con mẹ chúng mày à? Cút hết!
       Lũ trẻ tản ra xa như kiểu đàn ruồi bị xua. Cái xe nổ máy lướt đi êm ru trong tiếng thằng cháu nhà Chắt gào theo: 
      - Chú rể đi bế cô dâu!

Đoàn Lê