Phòng, chống tham nhũng không chỉ bằng chủ trương, nghị quyết mà còn phải đấu tranh trực diện bằng luật pháp

ĐBQH Bùi Sỹ Lợi (Thanh Hóa): Phòng, chống tham nhũng phải quyết liệt, đúng pháp luật, đồng thời phải bảo đảm sự đoàn kết nội bộ, đoàn kết dân tộc và sự thống nhất trong bộ máy nhà nước

Luật Phòng, chống tham nhũng được QH thông qua từ năm 2005. Cùng với việc triển khai Cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đã góp phần nhất định vào việc minh bạch hóa và hạn chế những tiêu cực trong quản lý, sử dụng tài nguyên, tài sản.

Tuy nhiên, nhìn nhận, đánh giá một cách công bằng, công cuộc phòng, chống tham nhũng của nước ta chưa thực sự hiệu quả. Hiện tượng tham nhũng vẫn tồn tại ở nhiều lĩnh vực quan trọng, làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với một bộ phận cán bộ, đảng viên và bộ máy nhà nước, nhất là trong một số lĩnh vực nhạy cảm, nhiều lợi ích về kinh tế như ngân hàng, tài chính, doanh nghiệp nhà nước, đất đai, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất. Mặc dù luật pháp không phải là một phương thuốc vạn năng, nhưng việc sửa đổi, bổ sung hoàn thiện Luật Phòng, chống tham nhũng lần này là hết sức cấp thiết.

Theo tôi, Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi lần này cần góp phần cùng với cơ chế khác để kiểm soát, giám sát tính minh bạch, trong sạch hóa được các khoản chi có khả năng tiếp ứng và thực hiện các hành vi tiêu cực, tham nhũng của các tổ chức, cá nhân, nhất là doanh nghiệp liên quan đến lĩnh vực đất đai, bất động sản, tài nguyên, đối với các tổ chức, cá nhân tham gia đấu thầu thực hiện các dự án lớn của nhà nước. Phải có cơ chế giám sát một cách đặc biệt và thường xuyên, khách quan, cụ thể kể cả ở biện pháp và tần suất kiểm tra. Kiên quyết xử lý nghiêm khắc các tổ chức, doanh nghiệp, cán bộ thực hiện hành vi hối lộ, chạy dự án, chạy thầu cho tổ chức và doanh nghiệp đó.

Việc phòng, chống tham nhũng phải quyết liệt, đúng pháp luật, đồng thời phải bảo đảm sự đoàn kết nội bộ, đoàn kết dân tộc và sự thống nhất trong bộ máy nhà nước. Tuyệt đối tránh hiềm thù, co cụm, bảo vệ lợi ích nhóm trong bộ máy nhà nước, lợi dụng phòng, chống tham nhũng để xâm phạm đời tư cũng như các quyền tự do cá nhân và xâm phạm đến quyền dân chủ của nhân dân.

Việc thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng của Đảng theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 không cản trở việc kiện toàn bộ máy nhà nước về phòng, chống tham nhũng. Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng của Đảng do Tổng bí thư đứng đầu không phải là cơ quan có thể làm thay được cho Nhà nước mà cơ quan đó chỉ giúp việc cho Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư lãnh đạo, chỉ đạo về đường lối, chiến lược phòng, chống tham nhũng của đất nước. Để bảo đảm khách quan, hiệu quả của công cuộc phòng, chống tham nhũng, bảo đảm thực hiện đúng vị trí, vai trò của QH, tôi đề nghị thành lập Ủy ban phòng, chống tham nhũng của QH để giám sát thực hiện pháp luật phòng, chống tham nhũng của Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Kiểm toán nhà nước.

Xác lập cơ chế giám sát của MTTQ và các thành viên của MTTQ trong hoạt động phòng, chống tham nhũng, nhất là cơ chế tuyển chọn cán bộ lãnh đạo, thẩm phán, hội thẩm nhân dân, điều tra viên, kiểm sát viên, chấp hành viên, thanh tra viên và kiểm toán viên. Cần có cơ chế pháp lý rõ ràng nhằm tăng cường hơn nữa vai trò, trách nhiệm của báo chí và cơ quan ngôn luận trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng như quy định tại Điều 9 và Điều 99. Để đảm bảo phóng viên, nhà báo có điều kiện thuận lợi tác nghiệp và phải được bảo vệ tối đa khi tiến hành điều tra đưa tin tức về cá nhân, tổ chức có hành vi tham nhũng.

ĐBQH Đỗ Mạnh Hùng (Thái Nguyên): Đấu tranh phòng, chống tham nhũng không chỉ bằng chủ trương, nghị quyết mà còn phải đấu tranh trực diện bằng luật pháp

Tờ trình của Chính phủ nêu rõ, dự thảo Luật quy định và sửa theo hướng việc thành lập tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng do Đảng quy định. Công tác chỉ đạo phòng, chống tham nhũng ở cơ quan này sẽ được thực hiện thông qua các Nghị quyết, Chỉ thị, kết luận của Đảng.

Tôi thấy hoàn toàn tán thành với hướng sửa đổi luật như vậy, vì đấu tranh phòng, chống tham nhũng phải huy động được sức mạnh của cả hệ thống chính trị, của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng. Tuy nhiên, tôi đề nghị nghiên cứu thành lập một cơ quan mang tính nhà nước độc lập và đủ mạnh để giữ vai trò tổng chỉ huy trực tiếp của công tác phòng, chống tham nhũng dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Chính trị thông qua Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng. Đấu tranh phòng, chống tham nhũng không chỉ bằng chủ trương, nghị quyết của Đảng mà còn phải đấu tranh trực diện bằng luật pháp.

Mô hình về cơ quan độc lập có sức mạnh cần thiết đã được chứng minh là có hiệu quả trong mô hình phòng, chống tham nhũng của nhiều nước. Đối với chúng ta, mô hình này nên do QH thành lập, người đứng đầu cơ quan này do QH bầu để bảo đảm thật sự độc lập, được giao chức năng nhiệm vụ, quyền hạn đủ mạnh, có nguồn lực đủ mạnh để thực hiện có hiệu quả chức năng nhiệm vụ đó. Quy định như vậy cũng phù hợp với Kết luận của Hội nghị Trung ương 5 là nghiên cứu, tổ chức các cơ quan phòng chống tham nhũng theo hướng bảo đảm sự độc lập cần thiết.

Từ các phiên họp trước về nâng cao vai trò, vị trí và hiệu lực của Kiểm toán Nhà nước trong tham gia phòng, chống tham nhũng cần thực sự để Kiểm toán Nhà nước trở thành một thiết chế với địa vị pháp lý là cơ quan chuyên về kiểm tra tài chính của Nhà nước do QH thành lập hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Vì vậy, cần sửa đổi Luật Kiểm toán Nhà nước, Luật Phòng, chống tham nhũng và Luật Hoạt động giám sát của QH ở một số nội dung. Thứ nhất là tổ chức bộ máy quyền hạn của Kiểm toán Nhà nước, nhân sự Tổng kiểm toán hoàn toàn do QH, UBTVQH quyết định. Vì vậy, nên sửa đổi Điều 17, Luật Kiểm toán Nhà nước là nhân sự Tổng kiểm toán sẽ chỉ do UBTVQH đề nghị để QH bầu.

Thứ hai, nâng cao hiệu lực pháp lý của kết luận kiểm toán theo hướng giao cho Ủy ban Tài chính và Ngân sách thẩm tra các kết luận của kiểm toán. Trên cơ sở đó, UBTVQH hoặc nếu cần thì QH sẽ ra Nghị quyết về việc thực hiện các kết luận đó. Tương tự như vậy, tôi xin đề nghị chuyển Thanh tra Chính phủ thành Thanh tra Nhà nước để trở thành một cơ quan độc lập do QH thành lập.

ĐBQH Mã Điền Cư (Quảng Ngãi): Cần đưa chế định về công khai bảng kê khai tài sản thu nhập nơi cư trú vào Luật sửa đổi

Tôi đồng tình với báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tư pháp cho rằng Luật Phòng, chống tham nhũng hiện hành chưa quy định về công khai tài sản thu nhập mà chỉ quy định việc công khai kết luận về sự minh bạch trong kê khai tài sản thu nhập nên những quy định này chỉ mang tính hình thức, tính hiệu quả và tính khả thi không cao, không kiểm soát được tài sản thu nhập cũng như không phát huy được tác dụng trong phòng ngừa và phát hiện tham nhũng.

Tuy nhiên, tôi không tán thành với nhiều ý kiến cho rằng: với cơ chế quản lý kiểm soát tài sản thu nhập đối với người có chức vụ, quyền hạn, cán bộ công chức như hiện nay nếu không có mối quan hệ công tác thì người dân tại nơi cư trú chỉ thuần túy căn cứ vào bản kê khai tài sản thu nhập để giám sát phát hiện ra việc kê khai không trung thực, phát hiện tham nhũng là rất khó khả thi. Đồng thời, tôi không đồng tình với lập luận như Tờ trình của Chính phủ cho rằng việc quy định công khai bản kê khai tài sản nơi cư trú đòi hỏi phải có thời gian tổng kết, rút kinh nghiệm thực tiễn của việc công khai tài sản thu nhập.

Theo nhận thức của tôi, những lập luận trên đây không phải là nguyên nhân chính của việc sửa đổi Luật Phòng, chống tham nhũng lần này không đưa chế định về công khai bản kê khai tài sản thu nhập nơi cư trú. Phải chăng, đây là những lập luận ngụy biện cho sự yếu kém của các cơ quan hữu quan trong việc tham mưu, đề xuất chính sách, pháp luật liên quan đến vấn đề tham nhũng? Thời gian qua, thực tế cuộc sống cho thấy những vụ tham nhũng không được phát hiện nhiều tại nơi làm việc mà đa số từ phía nhân dân và giới báo chí. Hơn nữa, 5 năm qua Chính phủ cũng không tổ chức tổng kết hoặc sơ kết việc công khai tài sản nhằm thể chế hóa Nghị quyết Trung ương 3, Khóa X của Đảng và cụ thể hóa Điều 8 của Hiến pháp phục vụ cho công tác sửa đổi pháp luật. Như vậy, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo và Chính phủ về vấn đề này như thế nào?

Tôi đề nghị, cần đưa chế định về công khai bảng kê khai tài sản thu nhập cả nơi người có nghĩa vụ thường xuyên làm việc công tác và nơi cư trú. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để nhân dân giám sát việc thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng. Theo đó cần có những quy định về quy trình, thủ tục công khai nơi cư trú thật chặt chẽ, tránh lạm dụng vào mục đích tiêu cực.

ĐBQH Ngô Văn Minh (Quảng Nam): Phải xem tham nhũng như tội phạm hình sự nặng nhất

Trong một thời gian ngắn, nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương Nghị quyết của Đảng về phòng, chống tham nhũng, cơ quan soạn thảo đã nỗ lực rất lớn để đưa ra nội dung phạm vi sửa đổi tương đối hợp lý. Tuy nhiên, tôi cho rằng, cơ quan soạn thảo chưa làm rõ được vì sao chúng ta phải sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tham nhũng. Nguyên nhân lớn nhất, theo tôi là việc xử lý tội tham nhũng chưa nghiêm, chưa đáp ứng được tâm tư nguyện vọng và mong muốn của nhân dân, mong muốn và quyết tâm chính trị của toàn Đảng trong việc xử lý tham nhũng.

Toàn dân hiện nay có một yêu cầu rất chính đáng, đó là không phải phòng, chống tham nhũng nữa mà là phải tiêu diệt tham nhũng, phải xem tham nhũng như một tội phạm hình sự nặng nhất. Từ quyết tâm đó chúng ta mới đem lại hiệu quả thiết thực cho công tác này. Với tinh thần như vậy, tôi đồng ý với 12 hành vi tham nhũng được đưa ra trong dự thảo Luật, nhưng đề nghị đưa thêm một hành vi nữa đó là ra quyết định sai, ban hành chủ trương, chính sách sai, cố ý hoặc vô ý nói chung do trình độ năng lực kém, hạn chế thì phải quy ra ai bố trí cán bộ đó? Vì lợi ích nhóm, hay vì vấn đề gì? Chúng ta nói thất thoát, cố ý làm trái gây hiệu quả nghiêm trọng hoặc chưa trả nợ lại được hoặc chưa xử lý nợ tốt... thì đó là cái gì? Tôi cũng đề nghị phải thành lập Ủy ban quốc gia độc lập phòng, chống tham nhũng trực thuộc QH bao gồm các cơ quan chức năng và những người đủ mạnh, đủ tâm, đủ tài để thực hiện có kết quả, hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, đáp ứng mong đợi của cử tri và nhân dân.