Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: Phân định rõ trường hợp ban hành luật ổn định lâu dài và áp dụng thủ tục rút gọn
Dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng tinh gọn hình thức văn bản, đơn giản hóa quy trình xây dựng pháp luật, đồng thời phân định rõ trường hợp ban hành luật ổn định lâu dài với trường hợp áp dụng thủ tục rút gọn để xử lý tình huống cấp bách. Đây là yêu cầu được Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ở phiên thảo luận tại Tổ 15 (gồm Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long và Lào Cai) sáng 23/10.
Ba điểm mới cốt lõi
Góp ý về dự án luật, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 được ban hành trong bối cảnh đất nước thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, nhằm khẩn trương giải quyết các vấn đề phát sinh, tháo gỡ và khơi thông các điểm nghẽn thể chế, phục vụ trực tiếp cho sự vận hành của cả hệ thống chính trị.
Qua thực tiễn triển khai, đạo luật này đã thể hiện sự phù hợp, thích ứng, linh hoạt, tạo sự chủ động rất tốt trong việc xử lý các vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, vừa kịp thời đáp ứng yêu cầu vận hành của bộ máy sau sắp xếp, vừa khơi thông nguồn lực phục vụ mục tiêu kiến tạo và phát triển, đồng thời để lại nhiều kinh nghiệm quý báu cho việc tiếp tục đổi mới công tác xây dựng hệ thống pháp luật. Trên tinh thần đó, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 09-KL/TW về hoàn thiện tổng thể cấu trúc hệ thống pháp luật, bảo đảm tinh gọn hình thức văn bản quy phạm pháp luật và tổ chức thực thi hiệu quả.
Theo Phó Thủ tướng, dự thảo luật có ba điểm mới cốt lõi: tinh gọn hình thức văn bản quy phạm pháp luật; đơn giản hóa quy trình, hồ sơ xây dựng luật, pháp lệnh; bổ sung cơ chế ứng phó khẩn cấp, cấp bách đối với những vấn đề cần giải quyết ngay.
Để hệ thống pháp luật ổn định, bền vững nhưng vẫn đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn, Phó Thủ tướng đề nghị quy định rõ trường hợp nào cần ban hành luật hoàn chỉnh, có tính ổn định lâu dài; trường hợp nào có thể áp dụng thủ tục rút gọn, cấp bách để xử lý tình huống khẩn cấp. Đồng thời, cần quy định cụ thể mức độ đánh giá tác động chính sách đối với từng trường hợp, bảo đảm thuận lợi trong tổ chức thực hiện mà không làm giảm chất lượng xây dựng pháp luật.
Liên quan đến Báo cáo thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15, Phó Thủ tướng cho biết, việc triển khai Nghị quyết số 206/2025/QH15 mang ý nghĩa lịch sử trong việc giải quyết các bài toán lớn sau sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện hiệu quả quan điểm chỉ đạo của cấp có thẩm quyền: "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, duy trì cơ chế ủy quyền lập pháp là cần thiết trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, giúp xử lý linh hoạt các vấn đề phát sinh. Cùng với đó, cần phối hợp chặt chẽ trong ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành. Chính phủ cam kết tập trung hoàn thiện những nội dung hướng dẫn còn thiếu đối với các luật, nghị quyết được ban hành tại kỳ họp, bảo đảm đúng thời hạn quy định.
Kiểm soát chất lượng chính sách, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật
Từ thực tiễn xây dựng và thi hành pháp luật, các đại biểu Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng nâng cao chất lượng chính sách, khắc phục chồng chéo, chậm ban hành văn bản hướng dẫn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.
ĐBQH Nguyễn Văn Hạnh (Vĩnh Long) đề nghị, nếu không tiếp tục quy định bước thẩm định chính sách độc lập, dự thảo luật cần xác định rõ cơ chế thay thế để kiểm soát tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và khả thi của chính sách. Cần làm rõ cơ quan chịu trách nhiệm tổng hợp, kiểm soát chất lượng, cách xử lý khi các bộ, ngành có ý kiến khác nhau và trách nhiệm của cơ quan được lấy ý kiến nhưng không phản hồi đầy đủ.
Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu lồng ghép thủ tục xây dựng chính sách với quá trình soạn thảo luật, pháp lệnh nhằm rút ngắn thời gian nhưng không làm giảm chất lượng; đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan, tránh chồng chéo nhiệm vụ.
ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) cho rằng, cần chuyển từ tư duy xây dựng từng văn bản riêng lẻ sang hoàn thiện tổng thể hệ thống pháp luật. Việc rà soát phải bao quát các quy định liên quan, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý mâu thuẫn, chồng chéo. Đại biểu đặc biệt lưu ý tình trạng luật đã có hiệu lực nhưng văn bản quy định chi tiết chưa được ban hành kịp thời, khiến cơ quan thực thi lúng túng, người dân và doanh nghiệp gặp khó khăn. Ngay từ khi xây dựng dự án luật, cần xác định rõ nội dung giao quy định chi tiết, cơ quan chủ trì và thời hạn hoàn thành. Văn bản hướng dẫn không được đặt thêm điều kiện, thủ tục hoặc hạn chế quyền vượt quá phạm vi luật cho phép.
Về đánh giá tác động chính sách, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi đề nghị làm rõ nguồn lực, kinh phí, điều kiện thực hiện và chi phí tuân thủ; tăng cường lấy ý kiến người dân, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và cơ quan trực tiếp thi hành. Việc áp dụng thủ tục rút gọn cũng cần có tiêu chí rõ ràng, giải trình đầy đủ về tính cấp bách, phạm vi xử lý và cơ chế giám sát, tránh trở thành phương thức thay thế quy trình lập pháp thông thường.
Đồng quan điểm, ĐBQH Trần Thị Thanh Lam (Vĩnh Long) đề nghị tiếp tục rà soát quy định về thẩm định chính sách, bảo đảm có cơ chế đánh giá tổng hợp, độc lập về chất lượng hồ sơ. Theo đại biểu, cần chú trọng lấy ý kiến địa phương, nhất là cơ quan trực tiếp thực thi chính sách; đồng thời đánh giá đầy đủ các điều kiện về nguồn lực, nhân sự và kinh phí. Đại biểu cũng đề nghị bổ sung việc đánh giá sự hài lòng của người dân, cơ chế tiếp nhận phản ánh của người dân, doanh nghiệp và công khai kết quả xử lý văn bản có bất cập, chồng chéo. Đánh giá hiệu quả thi hành cần gắn với đánh giá tác động từ đầu, làm rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì trong toàn bộ quá trình xây dựng và thực thi chính sách.
