Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh: Quy định rõ việc liên kết mã định danh, ngăn chặn lợi dụng nhiều danh tính để vi phạm

Làm rõ cơ chế đối soát, xử lý sai lệch thông tin định danh

Qua nghiên cứu hồ sơ dự án Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh hoàn toàn đồng tình với sự cần thiết ban hành Luật. Thực tiễn quản lý hiện nay đặt ra yêu cầu cấp bách phải mở rộng hoạt động định danh từ cá nhân sang vạn vật, bao gồm phương tiện, địa điểm, hàng hóa, bất động sản, hạ tầng kết nối vạn vật và tài sản số.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc ban hành Luật sẽ hình thành khung pháp lý cho hoạt động định danh và xác thực điện tử an toàn, tin cậy. Đây cũng là công cụ pháp lý quan trọng để phòng ngừa tội phạm mạng, xử lý triệt để tình trạng sim nặc danh, sử dụng tài khoản ảo để lừa đảo trực tuyến, ngăn chặn các hình thức giả mạo sinh trắc học tinh vi bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Luật sẽ tạo cơ sở pháp lý cho việc công nhận danh tính điện tử xuyên biên giới và định danh sản phẩm. Việc chuẩn hóa dữ liệu theo chuẩn mực chung giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường thế giới, như yêu cầu về hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số của Liên minh châu Âu; qua đó bảo vệ nguồn gốc hàng hóa nội địa, tháo gỡ điểm nghẽn thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phó Chủ tịch Quốc hội ghi nhận nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại và các ĐBQH hoạt động chuyên trách; đánh giá hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị chu đáo, đáp ứng yêu cầu trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Về nội dung cụ thể, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo xác định đối tượng định danh điện tử gồm năm nhóm: cơ quan, tổ chức và cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và các đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian.

Dự thảo cũng phân định nhóm đối tượng do cơ quan nhà nước trực tiếp định danh và nhóm đối tượng thực hiện theo mô hình tự nguyện do tổ chức đủ điều kiện thực hiện; giao Chính phủ quy định danh mục và lộ trình đối với nhóm bắt buộc. Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá, cách thiết kế này vừa giữ vững vai trò quản lý của Nhà nước trong những lĩnh vực trọng yếu, vừa sát điều kiện thực tiễn, bảo đảm tính khả thi.

Đặc biệt, Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao quy định về trách nhiệm kiểm tra, đối chiếu, lọc trùng, bảo đảm tính chính xác của thông tin được thu thập, chuẩn hóa của cơ quan, tổ chức thực hiện hoạt động định danh điện tử. Quy định này nhằm tránh phát sinh sai lệch thông tin giữa các mã định danh tự chủ do nhiều tổ chức cấp cho cùng một đối tượng.

Dự thảo yêu cầu mã định danh tự chủ được cấp từ lần thứ hai trở đi cho cùng một đối tượng phải liên kết với mã được cấp lần đầu. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, đây là quy định giúp ngăn chặn việc một đối tượng tạo lập nhiều danh tính để che giấu hành vi vi phạm.

Để triển khai rõ ràng, thống nhất, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghị định hướng dẫn phải cụ thể hóa việc cấp, quản lý, sử dụng, liên kết các mã định danh tự chủ của cùng một đối tượng, đồng thời làm rõ cơ chế đối soát và trách nhiệm xử lý sai lệch thông tin.

Xác thực phù hợp với giao dịch, tăng khả năng phòng ngừa giả mạo

Về xác thực điện tử, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh tán thành việc phân chia ba mức độ trên cơ sở loại, số lượng yếu tố và phương thức xác thực. Theo đó, mức độ một sử dụng một yếu tố xác thực; mức độ hai sử dụng hai yếu tố thuộc nhóm tri thức và nhóm sở hữu; mức độ ba sử dụng tối thiểu hai yếu tố, trong đó có ít nhất một yếu tố thuộc nhóm đặc trưng.

Việc phân định các mức độ tạo căn cứ lựa chọn yêu cầu xác thực tương xứng với tính chất và độ tin cậy cần có của giao dịch. Dự thảo giao bộ, cơ quan ngang bộ quy định mức độ xác thực đối với giao dịch, thủ tục thuộc phạm vi quản lý nhà nước; các trường hợp còn lại do bên sử dụng dịch vụ lựa chọn theo yêu cầu.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, quy định này vừa bảo đảm yêu cầu quản lý chuyên ngành, vừa tạo sự chủ động cho các bên, đáp ứng tính đa dạng của hoạt động trên môi trường điện tử.

Đối với khoản 2 Điều 22, Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá việc quy định ba mô hình xác thực điện tử gồm tập trung, trung gian và độc lập là hợp lý, phù hợp với đặc điểm hệ thống, phương thức cung cấp dịch vụ và nhu cầu của người sử dụng, đồng thời tạo điều kiện ứng dụng công nghệ mới.

Các quy định đi kèm về phương tiện xác thực, trách nhiệm kiểm tra và ghi nhận kết quả xác thực vừa tạo dư địa phát triển dịch vụ linh hoạt, vừa bảo đảm yêu cầu về an toàn, độ tin cậy và trách nhiệm pháp lý.

Phó Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm, ủng hộ quy định nghiêm cấm sử dụng sinh trắc học, hình ảnh giả được tạo bằng công nghệ hoặc các hình thức gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử.

Cùng với đó, chế độ ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình định danh, xác thực điện tử là cơ sở pháp lý quan trọng để phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi lợi dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để giả mạo danh tính, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh.

Với sự chuẩn bị công phu của cơ quan soạn thảo và những ý kiến đóng góp trách nhiệm của các ĐBQH, Phó Chủ tịch Quốc hội tin tưởng dự thảo Luật sẽ tiếp tục được chỉnh lý, hoàn thiện, sớm tạo hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động định danh và xác thực điện tử.