Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh: Làm rõ phạm vi và trách nhiệm từng cấp, tránh thực hiện dân chủ hình thức

Nghiên cứu, bổ sung các đối tượng được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thực hiện dân chủ ở cơ sở

Phát biểu thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh tán thành cao việc Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ Hai, nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng, nhất là Chỉ thị số 09 ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới.

Trong Chỉ thị 09 có giao nhiệm vụ: “Xây dựng, rà soát, bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật về dân chủ xã hội chủ nghĩa, dân chủ ở cơ sở nhằm thực hiện hiệu quả Luật thực hiện dân chủ ở cơ sở, nhất là dân chủ ở xã, phường, đặc khu”.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi Luật là cần thiết trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật để thực hiện tốt hơn phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, đặc biệt ở cấp xã.

Cùng với đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số đòi hỏi phải có các quy định tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia góp ý, hiến kế, giám sát, phản biện và đánh giá hoạt động của cơ quan nhà nước trên nền tảng số. Qua nghiên cứu báo cáo tổng kết thi hành Luật của Bộ Nội vụ, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, thực tiễn còn nhiều khó khăn, vướng mắc, bất cập cả trong quy định pháp luật và tổ chức thực hiện, cần sớm được khắc phục.

Đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, khoa học của Chính phủ đối với hồ sơ dự án Luật trong thời gian ngắn, Phó Chủ tịch Quốc hội tập trung góp ý một số nội dung cụ thể.

Về nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở tại Điều 3, Phó Chủ tịch Quốc hội tán thành việc dự thảo Luật mở rộng các nhóm đối tượng, nhất là những người yếu thế, được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thực hiện dân chủ ở cơ sở. Quy định này thể hiện tính nhân văn, bản chất vì Nhân dân, phục vụ Nhân dân của Nhà nước.

Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn những nhóm đối tượng gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin và thực hiện dân chủ ở cơ sở do điều kiện sức khỏe hoặc những trở ngại khách quan khác. Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các đối tượng được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thực hiện dân chủ ở cơ sở; đồng thời, giao Chính phủ thẩm quyền quy định bổ sung các nhóm đối tượng khác ngoài những đối tượng đã được liệt kê trong Luật, bảo đảm tính linh hoạt trong quá trình thực hiện.

Đối với quy định về xây dựng bộ tiêu chí đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở của các cơ quan hành chính và chính quyền các cấp, Phó Chủ tịch Quốc hội tán thành việc lấy mức độ thực hiện dân chủ ở cơ sở làm một trong những tiêu chí đánh giá kết quả hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị, chính quyền địa phương và người đứng đầu.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, pháp luật hiện hành mới dừng ở yêu cầu ban hành quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở, trong khi các tiêu chí đánh giá chưa được hoàn thiện, dẫn đến khó đo lường chính xác kết quả thực hiện.

Để quy định phát huy hiệu quả của bộ tiêu chí, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung vào dự thảo Luật những yêu cầu mang tính nguyên tắc đối với việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá. Trong đó, các tiêu chí phải bảo đảm tính toàn diện, khách quan, phù hợp với đặc điểm từng loại hình cơ quan, đơn vị cũng như điều kiện của các địa bàn miền núi, đồng bằng, đô thị và nông thôn.

Đồng thời, giao Chính phủ quy định cụ thể về tiêu chí, phương pháp đánh giá và thang điểm phù hợp với từng loại hình, tránh áp dụng máy móc một bộ tiêu chí, chỉ số chung cho tất cả các cơ quan, đơn vị và cấp chính quyền.

Quy định rõ phạm vi công khai, đẩy mạnh thực hiện dân chủ trên nền tảng số

Liên quan đến thực hiện dân chủ trên nền tảng số, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh tán thành việc dự thảo Luật bổ sung các quy định về tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đây là yêu cầu phù hợp với chủ trương của Đảng về đẩy mạnh chuyển đổi số trên các lĩnh vực của đời sống xã hội và sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định theo hướng Luật chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, không quy định quá cụ thể về công nghệ để tránh nguy cơ lạc hậu trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

Các yêu cầu cụ thể về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số cần được Chính phủ quy định rõ ràng, chi tiết, vừa tạo thuận lợi cho người dân thực hiện dân chủ ở cơ sở, vừa bảo đảm tính linh hoạt, ổn định của pháp luật.

Đặc biệt, đối với các nội dung chính quyền địa phương cấp xã phải công khai, Phó Chủ tịch Quốc hội cơ bản tán thành với các nhóm nội dung được quy định trong dự thảo Luật. Tuy nhiên, quy định về công khai việc quản lý, sử dụng các loại quỹ, khoản đầu tư, tài trợ theo chương trình, dự án trên địa bàn cấp xã cần tiếp tục được làm rõ.

Phó Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, dự thảo Luật chưa xác định cụ thể các chương trình, dự án thuộc diện phải công khai là những chương trình, dự án do chính quyền cấp xã quyết định hay bao gồm cả những chương trình, dự án do cấp trên hoặc các chủ thể khác quyết định nhưng được triển khai trên địa bàn cấp xã.

Nếu không quy định rõ phạm vi công khai, địa phương có thể gặp khó khăn, lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện. Do đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, xác định rõ các chương trình, dự án thuộc trách nhiệm công khai của chính quyền cấp xã, bảo đảm quy định có tính khả thi và thuận lợi khi triển khai.

Nhấn mạnh yêu cầu thực hiện dân chủ ở cơ sở phải gắn với trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền trong cụ thể hóa và tổ chức thực hiện, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần xác định rõ phạm vi công khai, trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan và cá nhân có liên quan.

Việc hoàn thiện các quy định của Luật cần hướng tới nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện dân chủ ở cơ sở, bảo đảm công khai, minh bạch thực chất, khắc phục tình trạng thực hiện dân chủ mang tính hình thức, chung chung.