Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh: Đẩy nhanh bảo quản, tu bổ, phát huy giá trị di sản văn hóa

Thể chế hóa đầy đủ các chủ trương về phát triển văn hóa, tạo thuận lợi cho việc tu bổ di tích

Phát biểu thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh đánh giá cao công tác chuẩn bị hồ sơ dự án luật của Chính phủ, được thực hiện công phu, nghiêm túc, với 44 loại tài liệu kèm theo. Đáng chú ý, hồ sơ có 3 bản đánh giá chi phí tuân thủ, trong đó lượng hóa cụ thể số ngày giải quyết thủ tục hành chính và chi phí cắt giảm đối với 7 luật được sửa đổi, bổ sung. Bên cạnh đó, việc chuẩn bị 7 dự thảo văn bản hợp nhất các luật, thể hiện rõ nội dung được sửa đổi và không sửa đổi, đã tạo thuận lợi cho các đại biểu Quốc hội trong quá trình nghiên cứu, xem xét.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đánh giá cao Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội, thể hiện rõ quan điểm, chính kiến và tinh thần trách nhiệm, góp phần hoàn thiện dự thảo luật.

Đề cập những vấn đề chung, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó đặt ra yêu cầu phát triển sản phẩm du lịch mang bản sắc văn hóa, giàu trải nghiệm; thúc đẩy du lịch thông minh, xanh, sạch, giảm phát thải; tăng cường kết nối liên vùng, liên ngành; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng cơ chế hiệu quả để đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa Việt Nam, bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị ra nước ngoài.

Từ đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, thể chế hóa đầy đủ, sâu sắc các yêu cầu nêu trên trong những nội dung sửa đổi, bổ sung liên quan đến Luật Du lịch, Luật Điện ảnh và Luật Di sản văn hóa.

Góp ý cụ thể đối với nội dung sửa đổi Luật Di sản văn hóa tại Điều 5 dự thảo luật, Phó Chủ tịch Quốc hội quan tâm đến quy định tại Điểm b Khoản 2, sửa đổi Điểm b Khoản 1 Điều 35 của Luật Di sản văn hóa hiện hành, liên quan đến việc lập dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi đối với di tích chưa được lập quy hoạch nhưng đã xuống cấp.

Theo dự thảo, đối với những di tích chưa có quy hoạch, việc xác nhận tình trạng xuống cấp thuộc thẩm quyền của cơ quan chuyên môn về văn hóa theo từng cấp quản lý. Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, yêu cầu xác nhận tình trạng xuống cấp là cần thiết nhằm bảo đảm cơ sở chuyên môn. Tuy nhiên, nếu quy định việc xác nhận phải thực hiện trước khi lập dự án mà không xác định rõ thời hạn giải quyết, có thể kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư, ảnh hưởng đến tiến độ xử lý những trường hợp cần bảo quản, tu bổ cấp thiết.

Từ thực tiễn công tác tại địa phương, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc lập và triển khai các dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích cần được tiến hành khẩn trương nhằm kịp thời ngăn chặn tình trạng xuống cấp, đồng thời tiếp tục phát huy giá trị di tích.

Trong khi đó, UBND cấp tỉnh là cơ quan trực tiếp quản lý địa bàn, có trách nhiệm tổ chức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ, phát huy giá trị di tích; đồng thời có thẩm quyền quản lý, cân đối ngân sách và huy động các nguồn lực hợp pháp để triển khai dự án. Vì vậy, việc giao thẩm quyền xem xét, quyết định cho UBND cấp tỉnh sẽ phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng giao trực tiếp cho UBND cấp tỉnh xem xét, quyết định theo thẩm quyền; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chuyên môn trong việc cung cấp thông tin, đánh giá tình trạng xuống cấp của di tích, bảo đảm yêu cầu chuyên môn về bảo tồn và báo cáo UBND cấp tỉnh xem xét, quyết định.

Đặc biệt, cần quy định cụ thể thời hạn xác nhận tình trạng xuống cấp cũng như trách nhiệm của các cơ quan liên quan, tránh tình trạng kéo dài thời gian xử lý, gây khó khăn cho quá trình chuẩn bị và triển khai các dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích.

Liên quan đến khoản 3 Điều 5 dự thảo luật, sửa đổi quy định tại Điều 39 Luật Di sản văn hóa về điều kiện thực hiện hoạt động thăm dò, khai quật khảo cổ, Phó Chủ tịch Quốc hội cơ bản tán thành việc giao thẩm quyền cấp giấy phép cho Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhằm thống nhất đầu mối quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, đối với hoạt động thăm dò, khai quật khảo cổ tại khu vực biên giới, hải đảo, khu vực quy hoạch công trình quốc phòng hoặc khu quân sự, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung quy định phải lấy ý kiến cơ quan có thẩm quyền về quốc phòng, an ninh trước khi cấp giấy phép.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, quy định này sẽ góp phần bảo đảm chặt chẽ yêu cầu quốc phòng, an ninh, tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan quản lý theo ngành, lĩnh vực, nhưng không làm phát sinh thêm thủ tục không cần thiết. Theo đó, chỉ cần văn bản xác nhận của cơ quan quản lý về quốc phòng, an ninh, không phải bổ sung thủ tục thẩm định chuyên ngành.

Đồng tình với ý kiến của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, ĐBQH Triệu Thế Hùng (Thanh Hóa) cho rằng, cần đặc biệt quan tâm đến các quy định về thăm dò, khai quật khảo cổ tại khu vực biên giới, hải đảo và khu vực quân sự. Đây là những địa bàn có tính chất nhạy cảm, đòi hỏi phải có quy định chặt chẽ trong quá trình tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, nhiều di sản văn hóa tại những khu vực này có giá trị đặc biệt quan trọng đối với công tác nghiên cứu, góp phần khẳng định dấu ấn văn hóa trên các tuyến biên giới. Vì vậy, cần có cơ chế phù hợp để vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa tạo điều kiện cho hoạt động nghiên cứu, khai quật và phát huy giá trị di sản.

Đặc biệt, đại biểu cho rằng, cần thay đổi tư duy trong khai thác tài nguyên di sản văn hóa. Bảo tồn di sản không chỉ dừng lại ở việc trùng tu, sửa chữa các công trình, di tích mà cần gắn với khai thác, phát huy giá trị, đưa tài nguyên văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, nhất là kinh tế du lịch.

Theo đại biểu, bên cạnh giá trị giáo dục truyền thống, việc khai thác hiệu quả tài nguyên di sản văn hóa cần tạo được nguồn thu cho địa phương. Nguồn thu này sẽ góp phần tái đầu tư cho công tác bảo tồn, chống xuống cấp, tu bổ, tái tạo di sản, đồng thời bảo đảm kinh phí vận hành bộ máy quản lý và tổ chức khai thác các giá trị văn hóa.

Để thực hiện được mục tiêu này, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật về văn hóa với các lĩnh vực khác.

Hoàn thiện quy định về du lịch, phân định rõ trách nhiệm quản lý thư viện

Quan tâm đến việc hoàn thiện các quy định của Luật Du lịch, ĐBQH Huỳnh Thị Anh Thảo (Gia Lai) đề nghị làm rõ thời điểm cung cấp chương trình du lịch và giá bán cho khách hàng. Theo đại biểu, các thông tin này cần được cung cấp trước khi khách giao kết hợp đồng hoặc thanh toán, tùy thời điểm nào đến trước; đồng thời bảo đảm dữ liệu điện tử có thể truy cập, tải xuống và lưu giữ để làm căn cứ kiểm chứng khi phát sinh tranh chấp.

Đối với các loại hình lưu trú du lịch mới như farmstay, glamping, căn hộ cho thuê ngắn hạn, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về điều kiện quản lý phù hợp với quy mô, tính chất và mức độ rủi ro của từng mô hình. Đặc biệt, việc kinh doanh lưu trú tại nhà ở phải phù hợp với công năng sử dụng được phép theo pháp luật về nhà ở, xây dựng, đồng thời đáp ứng các điều kiện kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch.

Cũng liên quan đến vấn đề này, ĐBQH Trần Kim Kha (Gia Lai) đề nghị bổ sung quy định cho phép các loại hình cơ sở lưu trú du lịch mới theo quy định của Chính phủ được công nhận hạng theo tiêu chuẩn quốc gia tương ứng. Theo đại biểu, dự thảo đã mở rộng việc công nhận các loại hình lưu trú mới nhưng quy định về xếp hạng chất lượng vẫn chỉ giới hạn ở 4 loại hình hiện có. Điều này có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc định vị sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và thu hút khách du lịch.

Đại biểu Trần Kim Kha cũng đề nghị điều chỉnh quy định về thời hạn cấp lại thẻ hướng dẫn viên du lịch đối với người giả mạo hồ sơ theo hướng chỉ được đề nghị cấp thẻ sau 12 tháng kể từ ngày quyết định xử phạt có hiệu lực và đã chấp hành xong quyết định. Đồng thời, đối với văn bằng do cơ sở nước ngoài cấp đã được công nhận, cơ quan có thẩm quyền cần chủ động khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu, không yêu cầu người dân nộp lại giấy công nhận.

Về Luật Thư viện, ĐBQH Trần Kim Kha đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa thư viện cấp tỉnh và chính quyền cấp xã trong tổ chức không gian đọc tại thôn, làng. Theo đại biểu, việc giao thư viện cấp tỉnh trực tiếp tổ chức không gian đọc ở cơ sở là khó khả thi, nhất là tại những địa phương có địa bàn rộng, nhiều thôn, làng cách xa trung tâm. Vì vậy, cần giao UBND cấp xã tổ chức không gian đọc, còn thư viện cấp tỉnh thực hiện nhiệm vụ hướng dẫn nghiệp vụ và hỗ trợ tài nguyên thông tin.

Cùng quan tâm đến nội dung này, ĐBQH Huỳnh Thị Anh Thảo đề nghị việc sắp xếp thư viện công lập phải gắn với phương án duy trì phục vụ bạn đọc, trong đó xác định rõ đơn vị tiếp nhận trách nhiệm, địa điểm phục vụ thay thế và bảo đảm quyền tiếp cận của người dân, nhất là trẻ em, người khuyết tật và người dân ở xa.