Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên: Không vì áp lực tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, an toàn công trình đường Hồ Chí Minh

Làm rõ điều kiện kết thúc dự án, không đánh đổi chất lượng lấy tiến độ

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội về kết thúc thực hiện Nghị quyết số 38/2004/QH11 và Nghị quyết số 66/2013/QH13 liên quan đến chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh, nhằm tạo cơ sở pháp lý để kết thúc đầu tư dự án theo quy mô hai làn xe.

Tán thành với ý kiến thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục làm rõ một số vấn đề để hoàn thiện hồ sơ dự án và dự thảo Nghị quyết, trước hết là điều kiện, phạm vi kết thúc thực hiện các mục tiêu đầu tư.

Theo báo cáo của Chính phủ, đến thời điểm trình Quốc hội, dự án đường Hồ Chí Minh đã hoàn thành khoảng 2.488/2.744km, đạt 90,6%. Hiện vẫn còn ba đoạn tuyến đang thi công với tổng chiều dài khoảng 168,5km. Như vậy, mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2026 vẫn là kết quả dự kiến, trong khi đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận dự kiến đến quý I/2027 mới đưa vào khai thác.

Từ thực tế này, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ phân định rõ giữa việc kết thúc thực hiện mục tiêu đầu tư đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe với việc hoàn thành toàn bộ công trình, các dự án thành phần và những nghĩa vụ liên quan.

Đồng thời, cần cập nhật chính xác kết quả thực hiện, xác định cụ thể tiến độ hoàn thành từng đoạn tuyến; quy định rõ trách nhiệm tiếp tục thi công, quyết toán, bảo trì và xử lý những tồn tại của dự án theo quy định pháp luật.

Đặc biệt quan tâm đến tính khả thi của tiến độ hoàn thành các đoạn tuyến còn lại, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý, đối với đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận, hiện vẫn còn khoảng 15/52km đang trong giai đoạn gia tải, xử lý nền đất yếu, tương đương 29% chiều dài tuyến.

Trong khi đó, việc hoàn thành công tác gia tải, xử lý nền đất yếu và thi công các lớp kết cấu mặt đường để đưa công trình vào khai thác trong quý I/2027 là thách thức rất lớn về kỹ thuật và tiến độ.

Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, dù chủ đầu tư đã có báo cáo về khả năng hoàn thành dự án, song cần đánh giá thực chất tính khả thi của phương án tổ chức thi công, nhất là trong điều kiện khối lượng công việc còn lại đáng kể và phải bảo đảm thời gian cần thiết để xử lý nền đất yếu.

Nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm chất lượng công trình, Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định, đẩy nhanh tiến độ là cần thiết nhưng phải gắn với yêu cầu về độ ổn định, chất lượng và an toàn công trình; tuyệt đối không vì áp lực tiến độ mà rút ngắn những quy trình kỹ thuật cần thiết. Thực tiễn đã có nhiều bài học về hệ lụy của việc chạy theo tiến độ nhưng không bảo đảm các yêu cầu kỹ thuật.

Trên cơ sở đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ làm rõ các giải pháp kỹ thuật, tiến độ thực hiện cụ thể và trách nhiệm của từng chủ thể đối với từng đoạn tuyến còn lại. Đồng thời, lượng hóa chi phí phát sinh do chậm tiến độ, xác định nguyên nhân và trách nhiệm tương ứng để có biện pháp xử lý phù hợp, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư xây dựng.

Minh bạch nguồn vốn, ưu tiên đầu tư các đoạn tuyến có ý nghĩa chiến lược

Đề cập đến công tác quản lý vốn, quyết toán và xử lý những tồn tại về tài chính, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, Báo cáo thẩm tra đã chỉ ra một số số liệu giữa các tài liệu trong hồ sơ dự án chưa thống nhất, nhất là về tổng mức đầu tư, vốn ngoài ngân sách và tiến độ thực hiện.

Vì vậy, đề nghị Chính phủ rà soát, thống nhất số liệu về tổng mức đầu tư, tình hình giải ngân và nhu cầu vốn còn lại của từng dự án thành phần; làm rõ các khoản chi phí phát sinh do chậm tiến độ, nguyên nhân và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

Đối với yêu cầu hoàn thành quyết toán chậm nhất vào cuối năm 2027, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần gắn mốc thời gian này với kế hoạch thực hiện cụ thể, phân định rõ trách nhiệm và thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ.

Việc quyết toán phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng quy định pháp luật, không để xảy ra thất thoát, lãng phí nguồn vốn ngân sách nhà nước đã bố trí cho dự án.

Liên quan đến định hướng đầu tư, nâng cấp, mở rộng đường Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2026 - 2050, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý nhu cầu nguồn lực dành cho các đoạn tuyến tiếp tục triển khai là rất lớn.

Theo Báo cáo thẩm tra, riêng 7 đoạn tuyến dự kiến đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030 có nhu cầu vốn khoảng 101.332 tỷ đồng; 3 đoạn tuyến tiếp tục nghiên cứu có nhu cầu vốn dự kiến khoảng 114.483 tỷ đồng. Trong khi đó, nhiều dự án vẫn đang ở bước nghiên cứu, đề xuất chủ trương đầu tư.

Trước thực tế này, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ xác định rõ thứ tự ưu tiên, phương án phân kỳ và nguồn vốn đầu tư cho từng dự án, bảo đảm phù hợp với quy hoạch, nhu cầu vận tải và khả năng cân đối nguồn lực trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030.

Đặc biệt, cần tránh tình trạng đầu tư dàn trải hoặc phê duyệt dự án nhưng không bố trí đủ vốn để triển khai, làm kéo dài thời gian thực hiện, phát sinh chi phí và giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Việc lựa chọn, quyết định đầu tư phải bảo đảm tuân thủ Luật Đầu tư công và Quy định số 189-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng nhấn mạnh yêu cầu ưu tiên nguồn lực cho những đoạn tuyến có ý nghĩa chiến lược về quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội; các đoạn tuyến tạo động lực kết nối vùng, liên kết các địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, đây là những khu vực cần được quan tâm giải quyết một cách căn bản, dứt điểm, phù hợp với chủ trương của Trung ương, đồng thời phát huy hiệu quả lâu dài của tuyến đường Hồ Chí Minh đối với phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh đất nước.

Qua đó, việc kết thúc đầu tư dự án đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe không chỉ cần bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý, xử lý dứt điểm những tồn tại của giai đoạn trước mà còn phải tạo tiền đề cho việc tiếp tục đầu tư, nâng cấp toàn tuyến theo hướng đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Kết thúc đầu tư không đồng nghĩa với chấm dứt trách nhiệm đối với người dân

Cùng quan tâm đến việc bảo đảm tính thực chất khi kết thúc đầu tư xây dựng dự án đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe, ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) nhấn mạnh, việc quyết định kết thúc đầu tư phải phản ánh đúng mức độ hoàn thành dự án, đồng thời xác định rõ trách nhiệm đối với những phần việc còn lại, nhất là tiến độ thi công, nghĩa vụ tài chính và quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng.

Đề cập đến điều kiện và phạm vi kết thúc dự án, ĐBQH Bùi Văn Dũng cho biết, theo Báo cáo thẩm tra số 954, hiện vẫn còn 3 dự án đang thi công; riêng đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận dự kiến đưa vào khai thác trong quý I/2027. Đáng chú ý, đến cuối năm 2026, dự kiến vẫn còn hơn 15km của đoạn tuyến này phải tiếp tục gia tải, chờ lún để xử lý nền đất yếu.

Do đó, đại biểu đề nghị cập nhật kết quả thực tế trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết, phân biệt rõ giữa thông xe kỹ thuật với việc đáp ứng đầy đủ điều kiện khai thác an toàn. Chỉ những kết quả đã được kiểm chứng mới được ghi nhận là hoàn thành; đối với phần việc còn lại phải xác định rõ nhiệm vụ, thời hạn và trách nhiệm thực hiện.

Đại biểu nhấn mạnh, không thể vì yêu cầu kết thúc dự án mà rút ngắn thời gian xử lý nền đất yếu khi chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Chậm tiến độ cần được xử lý nghiêm, song khắc phục sự chậm trễ không thể bằng việc chấp nhận rủi ro về chất lượng công trình.

Bên cạnh đó, cần làm rõ việc thực hiện mục tiêu nối thông tuyến đường trên cơ sở sử dụng Quốc lộ 32 và Quốc lộ 21 đối với đoạn Cổ Tiết - Chợ Bến dài 87,5km, bởi kết quả này không đồng nghĩa với việc đã xây dựng mới toàn bộ tuyến theo quy hoạch. Đại biểu đề nghị bổ sung bảng đối chiếu các mục tiêu đã hoàn thành, nhiệm vụ tiếp tục thực hiện và nhiệm vụ chuyển sang dự án khác; đồng thời làm rõ lộ trình, khả năng cân đối vốn đối với đoạn Cổ Tiết - Yên Bài.

Về quản lý vốn và quyết toán, ĐBQH Bùi Văn Dũng đồng tình với yêu cầu hoàn thành quyết toán chậm nhất vào cuối năm 2027, nhưng đề nghị cụ thể hóa thời hạn đối với từng dự án, phân định rõ các bước hoàn thành thi công, nghiệm thu, bàn giao và quyết toán, gắn với trách nhiệm của cơ quan quản lý và người đứng đầu.

Đặc biệt, đại biểu lưu ý sự chưa thống nhất về số liệu vốn trong hồ sơ dự án. Theo Báo cáo thẩm tra, khoản 13.969 tỷ đồng của nhóm dự án còn lại để cơ bản nối thông đã nằm trong tổng mức 91.391 tỷ đồng của nhóm dự án đã và đang đầu tư. Vì vậy, cần thuyết minh rõ, tránh hiểu nhầm đây là nhu cầu vốn bổ sung.

Đồng thời, việc chậm nối thông tuyến đường khoảng 6 năm so với mục tiêu năm 2020 cần được đánh giá cụ thể về chi phí phát sinh, tình trạng xuống cấp công trình và trách nhiệm của các chủ thể liên quan. Đối với các dự án BOT, cần phân loại từng dự án, làm rõ nguyên nhân giảm doanh thu, nghĩa vụ hợp đồng và tác động ngân sách của từng phương án xử lý, tránh đồng nhất dự báo hụt thu với nghĩa vụ ngân sách phải chi trả.

Một nội dung được ĐBQH Bùi Văn Dũng đặc biệt quan tâm là bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân sau khi kết thúc giai đoạn đầu tư. Đại biểu đề nghị bổ sung vào Nghị quyết nguyên tắc việc kết thúc đầu tư không làm chấm dứt trách nhiệm giải quyết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, khiếu nại và các nghĩa vụ hợp pháp chưa hoàn thành.

Theo đại biểu, cần rà soát từng khu tái định cư, đánh giá đầy đủ điều kiện hạ tầng thiết yếu, đất sản xuất và khả năng ổn định sinh kế, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Người dân đã bàn giao đất phải được xác định rõ cơ quan tiếp tục giải quyết quyền lợi, thời hạn giải quyết và không bị ảnh hưởng bởi việc thay đổi đầu mối quản lý dự án.

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện Nghị quyết theo hướng ghi nhận đúng kết quả đạt được, giao rõ nhiệm vụ, nguồn lực và trách nhiệm đối với phần việc còn lại, ĐBQH Bùi Văn Dũng cho rằng, điều quan trọng nhất không chỉ là hoàn thành thủ tục kết thúc đầu tư, mà phải bảo đảm tuyến đường được khai thác an toàn, hiệu quả và những quyền lợi còn tồn đọng của người dân được giải quyết dứt điểm.