Phát triển toàn diện kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Bảo đảm phát triển bền vững, bao trùm

Trong giai đoạn 2021 - 2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 120/2020/QH14 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 20230, Nghị quyết số 24/2021/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững, Nghị quyết số 25/2021/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới.

Cả ba chương trình mục tiêu quốc gia đã cơ bản đạt và vượt các mục tiêu, nhiệm vụ được giao giai đoạn 2021 - 2025. Trong đó, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều cuối năm 2024 còn 1,93%, bình quân giảm 1,03%/năm, đạt chỉ tiêu giảm từ 1,0 - 1,5% do Quốc hội, Chính phủ giao; thu nhập bình quân của đồng bào dân tộc thiểu số đạt bình quân 43,4 triệu đồng, tăng 3,1 lần so với năm 2020; dự kiến hết giai đoạn đạt 45,9 triệu đồng, tăng 3,3 lần so với năm 2002; cả nước có 79,3% tổng số xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, tăng 10,6% so với cuối năm 2021 và cơ bản hoàn thành mục tiêu giai đoạn 2021 - 2025…

Bên cạnh những kết quả quan trọng đạt được, việc thực hiện 3 chương trình vẫn còn một số hạn chế, vướng mắc và thách thức cần được tiếp tục giải quyết. Một số nơi tỷ lệ tái nghèo còn cao, tỷ trọng hộ nghèo tập trung vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tỷ lệ giải ngân vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu, giải ngân vốn sự nghiệp còn thấp. Nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của một số cấp ủy đảng, chính quyền có nơi, có lúc chưa đầy đủ; công tác lãnh đạo, chỉ đạo triển khai phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững của một số cấp ủy, chính quyền chưa thật sự sâu sát và đi vào thực tế, thiếu sự phân công theo dõi, đôn đốc, kiểm tra thường xuyên; còn có những điểm nghẽn cần được giải quyết căn cơ để bảo đảm sự phát triển bền vững và bao trùm cho khu vực nông thôn giai đoạn tiếp theo.

Trong giai đoạn phát triển mới, Đảng và Nhà nước xác định rõ quan điểm chỉ đạo xuyên suốt: phát triển nông nghiệp, nông thôn và an sinh xã hội là ba trụ cột chiến lược để bảo đảm ổn định chính trị - xã hội, nâng cao chất lượng sống của Nhân dân, thu hẹp khoảng cách vùng miền và phát triển đất nước theo hướng bền vững.
Trong bối cảnh đó, Chính phủ đề xuất xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia mới trên cơ sở tích hợp ba chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong 10 năm (giai đoạn 2026 - 2035), với mục tiêu hướng đến “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh”, “giảm nghèo đa chiều, phát triển bao trùm”, “phát triển toàn diện KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi” góp phần vào sự phát triển mạnh mẽ của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo Tờ trình của Chính phủ về quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, Chương trình gồm 2 hợp phần, gồm: 10 nhóm nội dung chung thực hiện trên địa bàn cả nước và 5 nhóm nội dung đặc thù phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, với dự kiến nhu cầu vốn ngân sách trung ương tối thiểu để thực hiện chương trình trong 10 năm là hơn 240 tỷ đồng.

Bảo đảm phân cấp, phân quyền triệt để đi đôi với phân bổ nguồn lực

Thẩm tra sơ bộ Tờ trình của Chính phủ, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, về cơ chế thực hiện, đa số ý kiến trong Thường trực Hội đồng Dân tộc thể hiện sự thống nhất với cơ chế của Chương trình.

Theo đó, Trung ương quản lý tổng thể, ban hành cơ chế, chính sách, thực hiện nhiệm vụ hướng dẫn, giám sát, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện. Phân cấp, phân quyền triệt để đi đôi với phân bổ nguồn lực cho chính quyền địa phương theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

UBND tỉnh, thành phố chỉ đạo thống nhất tổ chức thực hiện Chương trình trên địa bàn bảo đảm phối hợp đồng bộ giữa các hợp phần, nguồn vốn và các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình, dự án khác; sử dụng nguồn lực công khai, minh bạch, hiệu quả, không để trùng lặp hoặc bỏ sót nhiệm vụ.

Về phân cấp, trao quyền cho địa phương, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc nêu rõ, Báo cáo thể hiện rõ để có thể thực hiện được cơ chế: các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch, lựa chọn dự án, mô hình phù hợp; lồng ghép nguồn vốn giữa các chương trình; phát huy vai trò, chủ thể của người dân và doanh nghiệp; doanh nghiệp được tạo môi trường thuận lợi để đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn; cho phép cộng đồng, hợp tác xã, hộ gia đình tham gia thực hiện, giám sát... Đây là một trong những hạn chế, bất cập trong giai đoạn trước.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc cho biết, nhiều ý kiến tán thành với đánh giá, chỉ rõ những tồn tại, hạn chế trong Báo cáo. Song, để nhận diện đầy đủ, khách quan và có giải pháp phù hợp, đề nghị Chính phủ báo cáo bổ sung các nội dung, phụ lục làm rõ: văn bản có khó khăn, vướng mắc liên quan đến phân quyền, phân cấp; văn bản có quy định mâu thuẫn, chồng chéo, chưa bảo đảm tính thống nhất; văn bản có quy định không rõ ràng, có cách hiểu khác nhau, không hợp lý, không khả thi, gây khó khăn trong áp dụng, thực hiện; văn bản nào có quy định tạo gánh nặng, phức tạp trong quá trình thực hiện; văn bản chưa được ban hành.

Thường trực Hội đồng Dân tộc cũng nhấn mạnh, giải pháp về cán bộ để thực hiện Chương trình là rất quan trọng, nhất là cán bộ cấp cơ sở.

Vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, nhất là thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, đề nghị Chính phủ nghiên cứu quy định cơ chế tạo nguồn, chính sách "giữ chân" cán bộ, công chức có chuyên môn, trình độ để thực hiện Chương trình; đồng thời, có chính sách đào tạo, tạo nguồn cán bộ người dân tộc thiểu số.