Phát triển sinh kế, tạo cơ hội việc làm để giảm nghèo bền vững

Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam chủ trì tọa đàm.

Giảm nghèo đứng trước nhiều thách thức mới

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam nhấn mạnh, giảm nghèo là chính sách lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước, được tổ chức thực hiện thường xuyên, liên tục qua nhiều giai đoạn với nhiều chương trình, chính sách khác nhau, đem lại những kết quả rất quan trọng, được cộng đồng quốc tế ghi nhận, đánh giá cao.

Theo kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2025, tỷ lệ nghèo đa chiều của cả nước hiện còn 2,95%, trong đó hộ nghèo chiếm 1,30%, hộ cận nghèo chiếm 1,65%, tiếp nối xu hướng giảm liên tục qua các năm của giai đoạn 2021 - 2025.

Đến nay, hệ thống chính sách hỗ trợ người nghèo ngày càng được hoàn thiện, toàn diện hơn, từ tín dụng chính sách xã hội, giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch đến đào tạo nghề, giải quyết việc làm, trợ giúp xã hội. Hệ thống trợ giúp xã hội đang bảo đảm đời sống thường xuyên cho khoảng 4,5 triệu đối tượng bảo trợ xã hội.

"Những kết quả đó thể hiện sự quan tâm sâu sắc, nhất quán của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị đối với người nghèo và các nhóm yếu thế trong xã hội", Phó Chủ nhiệm Trần Thị Thanh Lam nói.

Phó Chủ nhiệm Trần Thị Thanh Lam cũng chỉ ra thực tế, công tác giảm nghèo đang bước vào giai đoạn mới với yêu cầu ngày càng cao hơn, đặt ra không ít khó khăn, thách thức.

Trong đó, mặt bằng nghèo chung của cả nước đã giảm xuống mức thấp, nhưng nghèo đói ngày càng tập trung tại những địa bàn, nhóm dân cư khó khăn nhất. Điều này cho thấy giảm nghèo trong giai đoạn tới sẽ ngày càng khó khăn hơn, đòi hỏi các giải pháp phải cụ thể, sát với từng nhóm đối tượng, từng địa bàn, thay vì các giải pháp chung, đại trà.

Tình trạng tái nghèo và phát sinh nghèo mới vẫn cần đặc biệt quan tâm. Không ít hộ gia đình sau khi thoát nghèo vẫn có thu nhập thấp, cuộc sống bấp bênh, sinh kế thiếu ổn định, chỉ cần gặp rủi ro như thiên tai, dịch bệnh, ốm đau hay mất việc làm là có nguy cơ rơi trở lại vào diện nghèo.

Bên cạnh đó, kết quả rà soát nghèo đa chiều tại cơ sở hiện chưa được khai thác đầy đủ để phục vụ xây dựng, điều chỉnh chính sách; giữa chính sách ban hành và khả năng tiếp cận thực tế của người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vẫn còn khoảng cách nhất định, thể hiện qua thủ tục, tiêu chí xác định đối tượng, hay năng lực tổ chức thực hiện ở cơ sở.

Tạo cơ hội và năng lực để người nghèo tự phát triển

Nghị quyết số 42-NQ/TW ngày 24/11/2023 về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới đã xác định rõ yêu cầu tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp giảm nghèo bền vững theo hướng đa chiều, bao trùm, bảo đảm mức sống tối thiểu và các dịch vụ xã hội cơ bản; hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng sinh kế, từng bước nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống lâu dài cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Phó Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Phạm Hồng Đào cho rằng, Nhà nước cần tiếp tục bảo đảm mức sống tối thiểu và các chính sách an sinh đối với người không có hoặc hạn chế khả năng lao động, người già, người khuyết tật và các nhóm yếu thế.

Đối với người còn khả năng lao động, chính sách cần chuyển trọng tâm sang tạo cơ hội tiếp cận việc làm, vốn, kỹ năng, đất đai và các nguồn lực phù hợp; đồng thời tạo cơ chế khuyến khích người dân chủ động tham gia và sử dụng hiệu quả nguồn lực được hỗ trợ.

Theo ông Phạm Hồng Đào, cần lấy phát triển sinh kế làm một giải pháp quan trọng thực hiện giảm nghèo bền vững. Người nghèo không chỉ là người nhận hỗ trợ mà cần được tham gia vào chuỗi sản xuất và giá trị với tư cách người sản xuất, người lao động hoặc chủ thể kinh doanh.

Đặc biệt, một phương án sinh kế cần được xem xét trên ít nhất năm yếu tố: điều kiện và lợi thế địa phương; năng lực của hộ; nhu cầu thị trường; khả năng liên kết sản xuất - tiêu thụ; và khả năng duy trì sau khi kết thúc hỗ trợ.

Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách, Bộ Dân tộc và Tôn giáo Trần Văn Đoài cho rằng, cách làm của giai đoạn mới không thể chỉ là mở rộng diện hỗ trợ mà phải đi sâu vào giải quyết nguyên nhân của nghèo. Theo đó, cần thống nhất cách tiếp cận: giảm nghèo phải đi cùng phát triển; phát triển phải tạo ra việc làm, sinh kế và thu nhập; chính sách phải tạo cơ hội để người dân tự vươn lên; nguồn lực phải tập trung vào đúng nơi khó khăn nhất và được đánh giá bằng kết quả thay đổi thực chất của người dân.

"Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa một hộ gia đình ra khỏi danh sách hộ nghèo, mà là giúp hộ gia đình đó có sinh kế ổn định, có việc làm, có thu nhập, có khả năng tích lũy và chống chịu trước rủi ro", ông Trần Văn Đoài nhấn mạnh...

Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Quốc hội vừa phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 trên cơ sở tích hợp các chương trình mục tiêu trước đây. Theo Phó chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry, "đây là cơ hội lớn để tập trung nguồn lực, khắc phục sự phân tán đồng thời cần nhận diện rõ hơn về các chính sách giảm nghèo, cách tiếp cận phù hợp để định hướng giải pháp rõ hơn về chính sách giảm nghèo bền vững cho giai đoạn tới".

Các ý kiến tại tọa đàm đều cho rằng việc thực hiện yêu cầu chuyển đổi mô hình chính sách từ “hỗ trợ để giảm nghèo” sang “tạo cơ hội và năng lực để người dân tự phát triển” là tất yếu; từ tiếp cận đồng loạt sang phân nhóm theo khả năng lao động và nguyên nhân nghèo; từ đánh giá theo số lượng hộ được hỗ trợ, số vốn giải ngân sang đánh giá theo kết quả thực chất (việc làm, thu nhập, khả năng chống chịu, tỷ lệ tái nghèo).

"Đây là những thay đổi có tính hệ thống, đòi hỏi được thể chế hóa đồng bộ trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035", Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry nói.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry cho rằng, cần xử lý kịp thời các nút thắt đã được các đơn vị chỉ ra, đặc biệt là tình trạng chính sách phân tán theo ngành, khoảng cách giữa “đủ điều kiện” và “khả năng tiếp cận thực tế”; chưa khai thác hết giá trị của dữ liệu rà soát bình nghị hộ nghèo hàng năm; chưa chú trọng lồng ghép yếu tố giới, hỗ trợ phụ nữ nghèo, phụ nữ yếu thế tham gia các mô hình kinh tế tập thể, hợp tác xã….