Phát triển du lịch nông thôn gắn với sản phẩm OCOP
Một sản phẩm OCOP sẽ có giá trị hơn khi phía sau là câu chuyện về vùng đất, con người và văn hóa. Từ lợi thế ấy, du lịch có thể mở rộng không gian của OCOP, đưa du khách đến tận nơi sản phẩm được tạo ra, trực tiếp trải nghiệm và trở thành một phần của hành trình khám phá.
Từ sản vật đến trải nghiệm
Một sản phẩm OCOP nếu chỉ xuất hiện trên quầy hàng sẽ khó phát huy hết giá trị. Điều khiến sản phẩm trở nên hấp dẫn hơn với du khách chính là câu chuyện phía sau: sản phẩm được làm từ đâu, bằng nguyên liệu nào, do ai tạo ra và gắn với đời sống, tập quán của cộng đồng ra sao...
Đó cũng là cách tiếp cận được đặt ra trong quá trình xây dựng Đề án “Phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tri thức bản địa các vùng nông thôn Việt Nam”. Theo đó, sản phẩm OCOP không chỉ hướng tới thị trường tiêu dùng mà còn có thể trở thành điểm khởi đầu cho những hành trình trải nghiệm tại nông thôn.
Để làm được điều này, địa phương và các chủ thể OCOP cần nhận diện, hệ thống hóa những câu chuyện gắn với sản phẩm. Sự tham gia của các nhà văn hóa cũng được đặt ra nhằm giúp những giá trị vốn nằm trong đời sống cộng đồng được chuyển tải thành những sản phẩm dễ tiếp cận, có khả năng tạo cảm xúc và kết nối với du khách.
Từ thực tế địa phương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng Văn Bá Sơn cho rằng, câu chuyện bản địa hoàn toàn có thể trở thành một nguồn lực cho du lịch. Vấn đề là phải biết cách kể. Những giá trị văn hóa và tri thức dân gian cần được chuyển hóa thành sản phẩm hấp dẫn, đồng thời kết nối với nhu cầu của thị trường và đưa sản phẩm OCOP vào hệ thống dịch vụ du lịch.
Theo PGS. TS. Bùi Thanh Thủy, Trưởng Khoa Du lịch, Trường đại học Văn hóa Hà Nội, muốn tạo ra những sản phẩm có sức sống, cần đặt cộng đồng và nghệ nhân vào vị trí trung tâm, đồng thời mở rộng liên kết với doanh nghiệp, nhà hàng và các tổ chức công nghiệp văn hóa. Sản phẩm OCOP phải giữ được tính nguyên bản, tôn trọng tự nhiên và bảo đảm những yêu cầu về an toàn, chất lượng.
“Phát triển du lịch cần lấy cộng đồng, nghệ nhân làm trung tâm, bảo tồn văn hóa làm nền tảng, sáng tạo làm động lực. Đồng thời, bảo đảm các yêu cầu về an toàn, chất lượng và phát triển bền vững”, PGS. TS. Bùi Thanh Thủy phân tích.
Ở góc nhìn khác, PGS. TS. Phạm Hồng Long, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nêu ý kiến, OCOP muốn đi cùng du lịch thì không thể đứng riêng lẻ. Sản phẩm cần được đặt trong một chuỗi dịch vụ đủ hoàn chỉnh, từ ăn uống, lưu trú, vận chuyển đến vui chơi, giải trí và mua sắm.
Du khách không nên chỉ được đưa đến một điểm để xem và mua sản phẩm. Họ cần có cơ hội tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm, thưởng thức, tìm hiểu, kết nối với người làm ra sản phẩm rồi lựa chọn thứ mình muốn mang về.
Du lịch tạo thêm giá trị cho nông thôn
Việc đưa OCOP vào hành trình du lịch có thể tạo ra nhiều tầng giá trị hơn cho khu vực nông thôn. Một sản phẩm được bán tại điểm đến không chỉ tạo doanh thu từ chính sản phẩm đó, mà còn kéo theo nhu cầu về ăn uống, lưu trú, vận chuyển, trải nghiệm và các dịch vụ khác.
Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu nhận định, kết nối du lịch với OCOP và bảo tồn giá trị văn hóa là một hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững, góp phần cụ thể hóa chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước.
“Đây là hướng đi mang lại lợi ích kép cho khu vực nông thôn: vừa nâng tầm giá trị sản phẩm OCOP, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vừa góp phần phục hồi, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, tri thức bản địa. Đồng thời, đáp ứng xu hướng du lịch xanh, bền vững và mục tiêu xây dựng nông thôn mới”, ông Hà Văn Siêu nhìn nhận.
Đề án “Phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tri thức bản địa các vùng nông thôn Việt Nam” là một nội dung trong các Chương trình mục tiêu quốc gia. Đề án hướng tới khai mở thêm nguồn lực cho khu vực nông thôn, tạo động lực để sản phẩm OCOP phát triển thông qua du lịch, đồng thời hỗ trợ làng nghề và kinh tế địa phương.
Để những mục tiêu này không dừng trên giấy, theo ông Hà Văn Siêu, cần nhiều chủ thể tham gia. Doanh nghiệp có thể đảm nhiệm đầu tư, tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm tiếp cận thị trường. Chuyên gia hỗ trợ về phương thức phát triển. Nghệ nhân và cộng đồng trực tiếp gìn giữ, sáng tạo và truyền lại những giá trị văn hóa cũng như câu chuyện của sản phẩm.
Mối quan hệ giữa du lịch, OCOP và văn hóa không phải là sự kết hợp đơn thuần giữa ba lĩnh vực, mà tạo thành một chuỗi giá trị có khả năng bổ trợ lẫn nhau. Vì vậy, bên cạnh những giải pháp riêng cho từng nhóm sản phẩm OCOP, cần có cách tiếp cận tổng thể để thúc đẩy liên kết du lịch - OCOP - văn hóa, xác định rõ các trụ cột, lộ trình và trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương.
Điểm quan trọng là khi OCOP bước vào không gian du lịch, giá trị của sản phẩm không còn nằm riêng ở vật phẩm cuối cùng. Một món ăn có thể dẫn du khách đến với câu chuyện của một vùng đất. Một sản phẩm thủ công có thể mở ra trải nghiệm về nghề truyền thống. Một vùng nguyên liệu có thể trở thành điểm đến. Và chính người dân, nghệ nhân có thể trở thành những người trực tiếp kể câu chuyện của quê hương mình.
