Phát huy vai trò người có uy tín trong công tác hòa giải ở cơ sở

Bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên

Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được đánh giá đã thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác hòa giải ở cơ sở và chủ trương xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực hòa giải; các kết luận, nghị quyết của Trung ương về sắp xếp tổ chức bộ máy và xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành các chính sách được quy định trong dự thảo Luật. Về chính sách của Nhà nước về hòa giải ở cơ sở, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu quy định Nhà nước có chính sách đặc thù đối với hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và giao Chính phủ quy định chi tiết. Bởi đối với đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hoạt động hòa giải phải được tổ chức phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm cư trú, phong tục, tập quán, thiết chế xã hội truyền thống và trình độ phát triển của từng vùng.

Ủy ban cũng tán thành bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên, nhất là trong trường hợp cần bảo đảm thành phần giới và dân tộc thiểu số; thống nhất với quy định tại dự thảo Luật về công nhận hòa giải viên, trong đó có quy định thời hạn công nhận hòa giải viên là 3 năm.

Thống nhất bổ sung thành phần già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc được mời tham gia hòa giải ở cơ sở (Điều 18) và quyền của người được mời tham gia hòa giải (Điều 19), Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quy định chính sách thù lao tương xứng cho người được mời tham gia hòa giải cả trong trường hợp tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên và trực tiếp tham gia hòa giải ở cơ sở…

Về kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở, theo dự thảo Luật, Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở; giữ quy định của Luật hiện hành về Ngân sách trung ương chi bổ sung cho các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách để thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở. Bên cạnh đó, khuyến khích các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân sử dụng nguồn kinh phí hợp pháp hỗ trợ công tác hòa giải ở cơ sở. Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định rõ trong văn bản hướng dẫn thi hành Luật cơ chế quản lý, sử dụng nguồn kinh phí huy động từ xã hội.

Cần quy định trách nhiệm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về hòa giải ở cơ sở

Phát biểu tại phiên họp, đa số ý kiến thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật, cơ bản nhất trí với phạm vi, đối tượng điều chỉnh của dự thảo Luật. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tránh chồng chéo, mâu thuẫn, trùng lặp, nhất là với Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật cũng được sửa đổi lần này.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Hội đồng Dân tộc Tráng A Dương đề nghị, về tiêu chuẩn hòa giải viên, đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ưu tiên lựa chọn hòa giải viên là người dân tộc thiểu số, người có uy tín trong cộng đồng, già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ, người biết tiếng dân tộc và am hiểu phong tục tập quán địa phương.

Theo ĐBQH Tráng A Dương, đây là những người gần dân, hiểu rõ đời sống văn hóa, được cộng đồng tín nhiệm và có khả năng thuyết phục cao. Đồng thời, đề nghị bổ sung các quy định tương ứng về quy trình lựa chọn và chỉ định hòa giải viên nhằm phát huy tối đa vai trò người có uy tín trong công tác hòa giải tại cơ sở.

Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung cho rằng, cần bổ sung trách nhiệm của Chính phủ trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về hòa giải ở cơ sở, có kết nối với các cơ sở dữ liệu pháp luật và hệ thống báo cáo thống kê hiện có. Đây là yếu tố then chốt để thực hiện chuyển đổi số trong công tác hòa giải.

Theo Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga, trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã quy định trong dự thảo Luật khá nặng, nhưng chưa thấy cơ chế rõ về cán bộ đầu mối chuyên môn, định mức công việc, hệ thống thông tin dùng chung, kinh phí chuyển giao, trách nhiệm hỗ trợ của cấp tỉnh; phương án cho xã miền núi, hải đảo hoặc địa bàn rộng...

”Nếu không lượng hóa nguồn lực, quy định có thể đúng về thẩm quyền nhưng khó khả thi. Vì vậy, đề nghị bổ sung trách nhiệm của cấp tỉnh trong việc bảo đảm nền tảng dùng chung, tài liệu, tập huấn, tư vấn nghiệp vụ và hỗ trợ địa bàn khó khăn; không để từng xã tự xây dựng hoặc tự mua nền tảng hòa giải trực tuyến”, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga kiến nghị.

Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) gồm 5 chương, 35 điều, sửa đổi toàn bộ 33 điều và tăng 2 điều so với Luật hiện hành. Dự thảo Luật tập trung hoàn thiện các quy định chung theo hướng bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Cụ thể, dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về tổ chức và hoạt động của tổ hòa giải, tiêu chuẩn hòa giải viên, bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên. Dự thảo Luật làm rõ phạm vi, hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, nhằm phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc, người có uy tín trong cộng đồng, người có kiến thức pháp luật, chuyên môn, kinh nghiệm, đại diện các tổ chức chính trị - xã hội và các cá nhân có liên quan trong việc hỗ trợ hòa giải viên, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hòa giải ở cơ sở.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ thông tin như hiện nay, dự thảo Luật bổ sung các quy định về khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở theo hướng phù hợp với điều kiện thực tiễn, như thực hiện bầu hòa giải viên, bầu tổ trưởng tổ hòa giải bằng hình thức trực tuyến; cho phép thực hiện hòa giải trực tuyến khi các bên lựa chọn và đáp ứng điều kiện theo quy định…