Phát huy giá trị di sản ATK, phát triển du lịch bền vững
Hệ thống An toàn khu (ATK) Định Hóa và Chợ Đồn, tỉnh Thái Nguyên đang từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch “về nguồn” vùng trung du, miền núi phía Bắc.
Trên nền tảng giá trị lịch sử, các địa phương đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm kết nối di sản với văn hóa bản địa, nông nghiệp và du lịch cộng đồng, qua đó tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Đánh thức giá trị lịch sử bằng những sản phẩm du lịch mang bản sắc địa phương
Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa có 183 điểm di tích, trong đó 33 điểm được xếp hạng di tích quốc gia, phân bố tại các xã Định Hóa, Phú Đình, Bình Thành, Phượng Tiến... Trong khi đó, ATK Chợ Đồn sở hữu 25 điểm di tích, gồm 6 di tích cấp quốc gia và 3 di tích cấp tỉnh, tập trung trên địa bàn xã Nghĩa Tá.
Đây là quần thể di tích ghi dấu quá trình hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và các cơ quan đầu não kháng chiến trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng thời là nguồn tài nguyên quý giá để phát triển du lịch lịch sử, văn hóa và giáo dục truyền thống.
Tại xã Phú Đình, việc bảo tồn di sản không dừng lại ở công tác gìn giữ các điểm di tích mà còn hướng đến khai thác hiệu quả giá trị văn hóa bản địa. Các mô hình du lịch cộng đồng tại thôn Khuôn Tát, Bản Quyên được hình thành trên cơ sở kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên, sản xuất nông nghiệp, đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc và hệ thống di tích cách mạng. Nhờ đó, hành trình về nguồn của du khách không chỉ gắn với những địa danh lịch sử mà còn mở rộng sang trải nghiệm không gian sinh hoạt cộng đồng, thưởng thức ẩm thực địa phương và khám phá nét đẹp văn hóa truyền thống.
Bảo tồn văn hóa phi vật thể được địa phương xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Câu lạc bộ Hát then, đàn tính được thành lập, trở thành nơi gìn giữ và truyền dạy các giá trị văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, Hội Lồng tồng ATK xã Phú Đình được duy trì hằng năm với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian, góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch, đồng thời tạo không gian để du khách tiếp cận gần hơn với đời sống văn hóa bản địa.
Phó Chủ tịch UBND xã Phú Đình Phùng Văn Đăng cho biết, địa phương đang tiếp tục mở các lớp truyền dạy hát then, đàn tính cho thanh thiếu niên. Cùng với đó, các câu lạc bộ văn hóa, trong đó có Câu lạc bộ Múa Tắc Xình, thường xuyên tham gia biểu diễn tại các sự kiện và lễ hội nhằm quảng bá bản sắc văn hóa các dân tộc vùng ATK.
Song song với công tác bảo tồn di sản, hạ tầng phục vụ phát triển du lịch tại ATK Chợ Đồn cũng từng bước được đầu tư đồng bộ. Nhiều hạng mục di tích được tu bổ, tôn tạo; hệ thống giao thông kết nối giữa các bản làng với các điểm di tích ngày càng hoàn thiện, tạo điều kiện hình thành những tuyến tham quan liên hoàn giữa ATK Định Hóa và ATK Chợ Đồn, góp phần đưa các giá trị lịch sử đến gần hơn với du khách.
Biến "địa chỉ đỏ" thành động lực phát triển kinh tế và giáo dục truyền thống
Sở hữu 25 di tích lịch sử gắn với ATK Chợ Đồn và Chiến khu Việt Bắc, xã Nghĩa Tá có nhiều lợi thế để phát triển du lịch về nguồn. Những địa danh như đồi Pù Cọ, đồi Nà Pậu, bản Ca, Nà Quân, Khuổi Linh hay đồi Khau Mạ không chỉ lưu giữ dấu tích của một thời kháng chiến mà còn trở thành không gian giáo dục truyền thống giàu ý nghĩa đối với thế hệ trẻ.
Những năm gần đây, nhiều trường học đã đưa hoạt động trải nghiệm tại các điểm di tích vào chương trình ngoại khóa. Việc dâng hương, tham quan và tổ chức sinh hoạt chuyên đề ngay tại các địa điểm lịch sử giúp học sinh tiếp cận lịch sử địa phương bằng trải nghiệm thực tế, từ đó bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào về quê hương và ý thức gìn giữ các giá trị di sản.
Thời gian qua, Ban Quản lý Di tích quốc gia đặc biệt ATK Chợ Đồn đã phối hợp với chính quyền địa phương triển khai nhiều giải pháp nhằm phát huy giá trị di sản, từ tu bổ, tôn tạo các điểm di tích đến xây dựng các tour, tuyến kết nối giữa Nghĩa Tá với hệ thống di tích thuộc ATK Định Hóa; đồng thời gắn với khai thác bản sắc văn hóa, danh thắng và các sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Giai đoạn 2026 - 2030, Nghĩa Tá xác định phát triển du lịch trên cơ sở hài hòa giữa bảo tồn di sản với khai thác tiềm năng cảnh quan, văn hóa và con người. Địa phương hướng tới xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.
Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Tá Triệu Thị Phòng cho biết, địa phương đang từng bước kết nối hệ thống di tích lịch sử với các sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng, ẩm thực truyền thống và du lịch sinh thái. Hội xuân ATK được xác định là sản phẩm du lịch chủ lực trong phát triển du lịch về nguồn.
Cùng với đó, địa phương tăng cường huy động nguồn lực xã hội hóa, nâng cao hiệu quả quản lý di sản, đào tạo nguồn nhân lực du lịch cộng đồng và duy trì các câu lạc bộ văn hóa của đồng bào Tày, Dao, Mông. Việc truyền dạy dân ca, dân vũ và nghề truyền thống cho thế hệ trẻ cũng được chú trọng nhằm bảo đảm các giá trị văn hóa tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong quá trình phát triển du lịch.
Theo thống kê sáu tháng đầu năm 2026, Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa và ATK Chợ Đồn đã đón gần 40.000 lượt khách đến dâng hương, tham quan và tìm hiểu truyền thống cách mạng. Đây không chỉ là tín hiệu tích cực đối với ngành du lịch mà còn cho thấy những giá trị lịch sử của vùng ATK đang tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống hiện nay.
