Phát huy giá trị của Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Bồi dưỡng nhân cách, ý thức công dân và tinh thần cống hiến

Tại Hội thảo "Vai trò của Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên mới" sáng 2/11, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương Phạm Tất Thắng cho biết, trải qua hơn 2.000 năm hiện diện tại Việt Nam, Phật giáo đã hòa quyện vào đời sống văn hóa, tinh thần dân tộc và luôn tìm được phương thức đồng hành phù hợp với từng giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên mới, điều quan trọng không chỉ là nhìn lại chặng đường ấy mà còn phải phát huy các giá trị của Phật giáo thành những nguồn lực đóng góp thiết thực cho con người, cộng đồng và đất nước.

Theo PGS. TS. Phạm Tất Thắng, điều đáng quý nhất không chỉ nằm ở những con số hay những công trình, mà ở tinh thần từ bi, trí tuệ của Phật giáo đã thực sự đi vào đời sống, trở thành hành động cụ thể vì con người. Ở đâu đồng bào gặp khó khăn, hạn hán, thiên tai, ở đó có chư tăng ni, Phật tử chia sẻ. Đó là biểu hiện sinh động của tinh thần nhập thế và cũng là minh chứng tiếp tục cho vai trò của Giáo hội với quy cách thành viên tích cực của Mặt trận trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Sâu xa hơn, Phật giáo đã góp phần bồi đắp nền tảng tinh thần của xã hội từ những giá trị từ bi, hỷ xả, hiếu thảo, tri ân, sống thiện, sống có trách nhiệm mà Phật giáo trao truyền qua bao thế hệ, hòa quyện vào hệ giá trị văn hóa, triết lý đạo đức nhân sinh của con người Việt Nam. Có thể nói, Phật giáo Việt Nam đã, đang và tiếp tục giữ một vai trò quan trọng trong kiến tạo và phát triển đất nước.

Tiếp cận vai trò của Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên mới từ phương diện văn hóa và phát triển con người, GS. TSKH. Vũ Minh Giang, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ, các giá trị từ bi, trí tuệ, trung thực, vị tha và trách nhiệm xã hội của Phật giáo có ý nghĩa thiết thực trong việc bồi dưỡng nhân cách, ý thức công dân và tinh thần cống hiến.

Trước những thách thức về đạo đức, lối sống trong quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế thị trường, những giá trị này góp phần củng cố nền tảng tinh thần, tạo thêm động lực cho sự phát triển bền vững. Tinh thần nhập thế của Phật giáo còn được thể hiện sinh động qua các hoạt động hỗ trợ người nghèo, chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người khuyết tật, cứu trợ nạn nhân thiên tai và giúp đỡ đồng bào vùng sâu, vùng xa. Những hoạt động ấy không chỉ góp phần chia sẻ khó khăn về vật chất mà còn lan tỏa lòng nhân ái, tinh thần tương thân tương ái và trách nhiệm đối với cộng đồng.

Đồng quan điểm, ở góc độ nghiên cứu xã hội học tôn giáo và chính sách an sinh, Phó Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, PGS. TS. Nguyễn Thị Minh Ngọc đi sâu khẳng định vai trò thực tiễn của Phật giáo trong việc tham gia giải quyết các vấn đề xã hội đương đại và thế mạnh trong việc kết nối cộng đồng bên cạnh công tác an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe tinh thần và trợ giúp các nhóm yếu thế.

Đổi mới giáo dục, gắn đào tạo Phật giáo với thực tiễn phụng sự

Trong bối cảnh mới, những giá trị tư tưởng và tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt Nam tiếp tục được nhìn nhận, làm sáng tỏ từ nhiều góc độ. Đặc biệt, tinh thần tôn trọng đạo của Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông, tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời của Phật giáo Trúc Lâm vẫn còn nguyên giá trị, đồng thời gợi mở nhiều định hướng có ý nghĩa đối với giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Theo Hòa thượng Thích Gia Quang, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Viện trưởng Phân viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam tại Hà Nội, trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, cần tích cực khai thác, ứng dụng những giá trị cao đẹp của Phật giáo vào đời sống. Trải qua quá trình hình thành và phát triển, Phật giáo Việt Nam đã hun đúc nên hệ thống tư tưởng nhân văn sâu sắc, trong đó hòa hợp giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Không chỉ là nguyên tắc tổ chức nội bộ Tăng đoàn, hòa hợp còn là triết lý sống, phương châm ứng xử giữa con người với con người, giữa cộng đồng với cộng đồng.

Các nguyên tắc cùng chung sống hòa ái, nói năng ôn hòa, giữ thiện chí, tuân thủ chuẩn mực chung, trao đổi để đạt nhận thức thống nhất và chia sẻ lợi ích công bằng đều mang ý nghĩa thiết thực đối với việc xây dựng cộng đồng.

Hòa thượng Thích Gia Quang lưu ý, hòa hợp không đồng nghĩa với xóa bỏ mọi khác biệt về quan điểm, cá tính, càng không phải là sự thỏa hiệp với những điều sai trái. Sự hòa hợp bền vững phải được xây dựng trên nền tảng giới luật và chính kiến, gắn với tinh thần tôn trọng lẫn nhau, tự giác và biết đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng.

Nhấn mạnh những giá trị bền vững của di sản văn hóa và đạo đức Phật giáo đối với việc xây dựng con người Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam, Hòa thượng Thích Thanh Quyết cho rằng, Phật giáo còn có khả năng đóng góp tích cực cho sự phát triển văn hóa, đạo đức và nhân cách con người trong xã hội đương đại.

Để giá trị này của Phật giáo đóng góp vào sự phát triển đất nước, Hòa thượng Thích Thanh Quyết đề xuất một số định hướng quan trọng đối với sự phát triển của Phật giáo Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo. Trong đó, tiếp tục kiên định đường hướng củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đóng góp tích cực vào kỷ nguyên mới.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh đổi mới giáo dục Phật giáo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, gắn đào tạo với thực tiễn phụng sự. Trong đó, chú trọng bồi dưỡng đội ngũ Tăng Ni có đạo hạnh, trình độ chuyên môn, năng lực quản trị, ngoại ngữ và các kỹ năng cần thiết để thích ứng với những yêu cầu của thời đại số.

Tiếp tục phát huy những giá trị đạo đức, văn hóa của Phật giáo trong xây dựng con người Việt Nam, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh, văn minh; đồng thời thúc đẩy các hoạt động từ thiện, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe cộng đồng, góp phần vào sự phát triển chung của quốc gia, dân tộc.

Đặc biệt, tăng cường hợp tác giữa Giáo hội Phật giáo Việt Nam với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, các viện nghiên cứu, trường học và những đơn vị liên quan, qua đó phát huy hiệu quả hơn nữa nguồn lực tri thức, nghiên cứu khoa học và những giá trị nhân văn của Phật giáo trong đời sống xã hội.