Phát huy giá trị bản địa phát triển du lịch bền vững
Từ giá trị sẵn có về văn hóa, thiên nhiên, nông nghiệp và đời sống cộng đồng, nhiều địa phương đang tìm hướng biến lợi thế bản địa thành sản phẩm du lịch có chất lượng, tạo sinh kế và giữ gìn bản sắc.
Đây là nội dung được nhiều địa phương quan tâm tại hội thảo trong khuôn khổ Hội chợ Du lịch Quốc tế TP. Hồ Chí Minh lần thứ 20 - ITE HCMC 2026, diễn ra từ ngày 27 - 29/8.
Từ giá trị bản địa đến sản phẩm có sức hút
Theo chia sẻ của bà Nguyễn Thị Huyên, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tuyên Quang, câu hỏi thiết thực đối với các điểm du lịch cộng đồng là làm thế nào để những giá trị vốn có của cộng đồng trở thành sản phẩm có chất lượng, có khả năng tiếp cận thị trường nhưng vẫn giữ được bản sắc và tạo ra lợi ích thực sự cho người dân.
Tuyên Quang có nền tảng phong phú để phát triển du lịch cộng đồng. Hiện toàn tỉnh có 54 làng văn hóa du lịch cộng đồng có tiềm năng phát triển; trong đó 28 làng đã đáp ứng tiêu chuẩn phục vụ khách du lịch và 10 làng, mô hình du lịch cộng đồng được công nhận sản phẩm OCOP từ 3 đến 4 sao.
Trên hành trình này, một số điểm đến đã từng bước tạo dựng thương hiệu và được thị trường ghi nhận. Lô Lô Chải được UN Tourism công nhận là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”. Nặm Đăm nhiều lần được giải thưởng du lịch ASEAN. Làng văn hóa du lịch cộng đồng dân tộc Mông Pả Vi được vinh danh tại Giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025... Các điểm đến như thôn Tha, Khâu Tràng, Nậm Hồng... cũng tạo được dấu ấn riêng trong hệ thống sản phẩm du lịch cộng đồng của tỉnh Tuyên Quang.
Từ thực tế này cho thấy không thể phát triển các làng du lịch cộng đồng theo một khuôn mẫu giống nhau. Mỗi cộng đồng phải tìm được câu trả lời cho ba câu hỏi: Giá trị nào chỉ mình có? Du khách đến đây để trải nghiệm điều gì? Điều gì khiến họ nhớ để muốn quay lại hoặc giới thiệu cho người khác?
Đây cũng là cơ sở để các địa phương chuyển từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang xây dựng sản phẩm có câu chuyện, có trải nghiệm và có khả năng tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.
Gắn nông nghiệp, văn hóa với phát triển xanh
Cùng quan điểm về việc phát huy giá trị sẵn có, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Tháp Võ Phạm Tân cho rằng, gắn kết nông nghiệp với du lịch và phát huy giá trị văn hóa vừa góp phần nâng cao giá trị nông sản, tạo thêm sinh kế cho người dân, vừa mở ra hướng phát triển du lịch xanh, bền vững và giàu bản sắc.
Thời gian qua, các sản phẩm du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng gắn với văn hóa, làng nghề tại Đồng Tháp từng bước được đổi mới, tạo thêm nhiều trải nghiệm cho du khách. Tính chung 8 tháng năm 2026, tổng lượng khách du lịch đến tỉnh đạt khoảng 3,6 triệu lượt; trong đó khách tham quan các mô hình nông nghiệp, làng nghề khoảng 1,25 triệu lượt. Tổng doanh thu du lịch đạt khoảng 1.900 tỷ đồng.
Từ thực tiễn trên cho thấy, du lịch nông nghiệp và trải nghiệm văn hóa đang có dư địa lớn để phát triển, nhất là khi nhu cầu của du khách ngày càng chuyển từ “tham quan, ngắm cảnh” sang “trải nghiệm, tương tác và khám phá”.
Đại diện nhiều tỉnh, thành phố cũng đánh giá du lịch nông nghiệp gắn với văn hóa không chỉ là xu hướng mà còn là hướng đi phù hợp với lợi thế và điều kiện phát triển du lịch bền vững. Điều quan trọng trong giai đoạn tới không phải là tạo ra thật nhiều điểm đến mới, mà là làm cho những giá trị sẵn có trở thành những sản phẩm có câu chuyện, có trải nghiệm, có thị trường và có khả năng kết nối thành tour, tuyến.
Theo ông Vũ Nam, chuyên gia Dự án Du lịch Thụy Sĩ vì sự phát triển bền vững tại Việt Nam (ST4SD), quản lý và phát triển điểm đến du lịch cộng đồng bền vững theo tiêu chuẩn Làng Du lịch tốt nhất thế giới (Best Tourism Villages by UN Tourism) nhằm thúc đẩy phát triển nông thôn, bảo tồn di sản và phát triển bền vững.
Dựa trên kinh nghiệm từ mô hình du lịch Thụy Sĩ (Swisstainable), Dự án ST4SD hướng dẫn, khuyến khích các điểm đến du lịch cộng đồng tự nâng cấp theo lộ trình tiền cam kết - cam kết - tham gia vận hành - sẵn sàng ứng cử danh hiệu.
Tính đến năm 2026, có hơn 1.000 đơn xin xét duyệt, 319 làng được công nhận, 83 làng trong chương trình nâng cấp thuộc 65 quốc gia.
Những kinh nghiệm này cho thấy Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững, gắn với bảo tồn văn hóa, phát triển nông thôn và nâng cao sinh kế. Để biến tiềm năng thành giá trị lâu dài, các điểm đến cần tiếp tục phát huy bản sắc riêng, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng khả năng tiếp cận thị trường và bảo đảm cộng đồng thực sự là chủ thể, người hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
