Phát hiện ung thư từ xét nghiệm máu có thể sớm thành hiện thực

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) hiện đang xem xét cấp phép cho Galleri - xét nghiệm được phát triển nhằm phát hiện sớm nhiều loại ung thư khác nhau trong cùng một lần kiểm tra. Nếu được phê duyệt trong năm nay, đây có thể trở thành một trong những công cụ tầm soát ung thư đa mục tiêu đầu tiên được triển khai rộng rãi, giúp phát hiện bệnh sớm hơn và gia tăng đáng kể cơ hội sống cho người bệnh.

Thay đổi cách tiếp cận tầm soát ung thư

Trong nhiều thập kỷ qua, hoạt động tầm soát ung thư chủ yếu được thực hiện riêng lẻ đối với từng loại bệnh. Tại Mỹ, các chương trình sàng lọc thường tập trung vào năm loại ung thư phổ biến gồm ung thư vú, đại trực tràng, cổ tử cung, tuyến tiền liệt và phổi. Mỗi loại lại cần một phương pháp kiểm tra khác nhau, từ chụp cắt lớp vi tính (CT), nội soi đến xét nghiệm tế bào học cổ tử cung.

Galleri mang đến một cách tiếp cận hoàn toàn khác. Thay vì kiểm tra từng cơ quan riêng biệt, xét nghiệm này có thể tìm kiếm các dấu hiệu ADN và các chỉ dấu sinh học liên quan đến khoảng 50 loại ung thư khác nhau chỉ trong một ống máu.

Theo bà Megan Hall, Phó Chủ tịch phụ trách y khoa của Grail - công ty phát triển Galleri, đây là một sự thay đổi mang tính nền tảng trong lĩnh vực tầm soát ung thư.

“Thay vì sàng lọc từng loại ung thư riêng lẻ, giờ đây chúng ta có thể kiểm tra một cá nhân đối với nhiều loại ung thư cùng lúc”, bà Hall cho biết.

Những tín hiệu tích cực từ các nghiên cứu quy mô lớn

Để chứng minh hiệu quả của công nghệ, Grail đang tiến hành hai nghiên cứu lớn trên nhóm người từ 50 tuổi trở lên.

Nghiên cứu thứ nhất theo dõi hơn 142.000 người tại Anh thông qua Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS). Nghiên cứu thứ hai mang tên Pathfinder 2 được triển khai trên khoảng 35.000 người tại Bắc Mỹ.

Kết quả ban đầu cho thấy bức tranh còn nhiều thách thức. Hồi tháng 2, Grail thông báo nghiên cứu tại Anh chưa đạt mục tiêu chính là làm giảm đáng kể tỷ lệ các ca ung thư được phát hiện ở giai đoạn III và IV.

Tuy nhiên, các dữ liệu được công bố tại hội nghị của Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Mỹ (ASCO) cuối tháng 5 cho thấy những tín hiệu khả quan hơn khi tổng hợp kết quả từ cả hai nghiên cứu.

Theo bà Hall, riêng năm thứ ba của chương trình đã ghi nhận mức giảm 26% số ca ung thư giai đoạn IV, bao gồm các loại ung thư có tỷ lệ tử vong cao như ung thư tụy, gan, phổi và dạ dày.

Dù vậy, Grail nhấn mạnh Galleri không được thiết kế để thay thế các phương pháp tầm soát hiện hành. Công ty cho rằng xét nghiệm nên được sử dụng như một công cụ bổ sung nhằm tăng khả năng phát hiện sớm các loại ung thư vốn chưa có chương trình sàng lọc hiệu quả.

Tương lai của xét nghiệm máu trong điều trị ung thư

Theo bác sĩ Arif Kamal, Giám đốc phụ trách bệnh nhân của Hiệp hội Ung thư Mỹ, Grail chỉ là một trong hàng trăm doanh nghiệp đang đầu tư phát triển công nghệ xét nghiệm máu phát hiện ung thư sớm.

Cuộc cạnh tranh hiện tập trung vào việc nâng cao độ nhạy, độ chính xác và độ tin cậy của các xét nghiệm. Tuy nhiên, nền tảng khoa học của công nghệ này đã được chứng minh.

“Các xét nghiệm máu đều hướng tới việc tìm kiếm những tín hiệu sớm cho thấy sự hiện diện của ung thư hoặc sự thay đổi của khối u trong cơ thể”, ông Kamal nhận định.

Trên thực tế, công nghệ xét nghiệm máu đã và đang làm thay đổi cách điều trị nhiều loại ung thư.

Bác sĩ Jonathan Goldman, chuyên gia ung thư phổi tại Đại học California Los Angeles (UCLA), cho biết các bác sĩ hiện thường sử dụng “sinh thiết lỏng” để theo dõi hiệu quả điều trị, phát hiện nguy cơ tái phát và xác định đặc điểm di truyền của khối u nhằm lựa chọn phác đồ phù hợp hơn.

“Xét nghiệm dựa trên máu đã trở thành một phần trung tâm trong cách chúng tôi tiếp cận ung thư phổi và nhiều loại ung thư khác bởi độ nhạy của công nghệ ngày càng được cải thiện”, ông nói.

Theo ông Goldman, tương lai có thể xuất hiện những xét nghiệm đủ nhạy để phát hiện nguy cơ hình thành ung thư từ nhiều năm trước khi bệnh thực sự phát triển. Tuy nhiên, công nghệ hiện nay vẫn chưa đạt tới ngưỡng đó.

Phát hiện sớm - chìa khóa nâng cao tỷ lệ sống

Các chuyên gia lưu ý Galleri không phải là công cụ chẩn đoán ung thư. Xét nghiệm này chỉ phân tích ADN và các dấu ấn sinh học lưu hành trong máu để xác định khả năng tồn tại của ung thư cũng như dự đoán vị trí phát sinh tín hiệu bất thường.

Do đó, mọi kết quả nghi ngờ vẫn cần được xác nhận bằng các phương pháp chuyên sâu như chụp chiếu, nội soi hoặc sinh thiết.

Tuy nhiên, khả năng định hướng cơ quan cần kiểm tra tiếp theo được xem là một lợi thế quan trọng của công nghệ mới. Điều này giúp bác sĩ rút ngắn thời gian tìm kiếm nguồn gốc bệnh và tăng cơ hội can thiệp ở giai đoạn sớm.

Trong bối cảnh các phương pháp điều trị ung thư liên tục đạt nhiều đột phá, việc phát hiện bệnh trước khi bước sang giai đoạn cuối ngày càng có ý nghĩa quyết định.

“Bức tranh điều trị ung thư đã thay đổi rất nhiều trong vòng 5-10 năm qua. Hiện nay đã có nhiều lựa chọn điều trị hiệu quả ngay cả đối với các trường hợp ung thư giai đoạn III. Đó là một bước tiến rất lớn”, bà Megan Hall nhấn mạnh.

Nếu các xét nghiệm máu chứng minh được hiệu quả trong thực tế và nhận được sự chấp thuận đầy đủ từ cơ quan quản lý, chúng có thể trở thành một trong những công cụ y học quan trọng nhất của thập niên tới, giúp phát hiện bệnh ung thư sớm hơn, điều trị hiệu quả hơn và cứu sống nhiều người hơn trước căn bệnh vốn vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới.