Phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23:Khẳng định xu hướng “ngoại giao kiến tạo”, nâng cao vai trò, vị thế của Việt Nam trong quản trị khu vực và toàn cầu

Phản ánh bước phát triển tư duy và vị thế đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn mới

Trước hết, phải khẳng định, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 đã cụ thể hóa quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội XIV về chính sách đối ngoại: “Chủ động, tích cực đóng góp vào hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển bền vững trên tinh thần là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế”. Đây không chỉ là một phát biểu về an ninh khu vực, mà còn phản ánh bước phát triển tư duy và vị thế đối ngoại của Việt Nam trong giai đoạn mới, đó là từ “tham gia” sang “chủ động kiến tạo”.

Trong giai đoạn mới, Việt Nam không còn chỉ xuất hiện như một quốc gia tham gia, thích ứng với luật chơi quốc tế, mà muốn trở thành một chủ thể có trách nhiệm, góp phần định hình các luật chơi và cấu trúc khu vực.

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ phân tích những thách thức toàn cầu, được phản ánh qua ba cuộc khủng hoảng nền tảng là: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược, mà đã đưa ra các đề xuất cụ thể về xây dựng lòng tin, ngoại giao phòng ngừa, vai trò của ASEAN, quản trị công nghệ mới và tăng cường luật pháp quốc tế.

Điều này cho thấy: Việt Nam muốn chuyển từ vị thế “người tham dự” sang “người đóng góp ý tưởng”; không chỉ phản ứng trước các biến động quốc tế mà muốn tham gia định hình cách thức giải quyết các vấn đề đó. Đây là biểu hiện của một quốc gia có mức độ tự tin chiến lược cao hơn sau 40 năm đổi mới và hội nhập.

Thông điệp này phản ánh sự trưởng thành của nền ngoại giao Việt Nam từ “hội nhập quốc tế” sang “đóng góp cho quản trị khu vực và toàn cầu”; là sự khẳng định một Việt Nam đang chuyển từ vị thế “hội nhập để phát triển” sang “chủ động kiến tạo môi trường phát triển”. Việt Nam muốn trở thành một lực lượng thúc đẩy đối thoại, củng cố lòng tin chiến lược, bảo vệ luật pháp quốc tế và góp phần định hình trật tự khu vực theo hướng hòa bình, ổn định và bao trùm hơn. Đây không chỉ là sự thể hiện tầm nhìn đối ngoại mới mà còn phản ánh vị thế ngày càng cao của Việt Nam trong cấu trúc an ninh và phát triển của khu vực châu Á -Thái Bình Dương.

Đưa ra quan niệm an ninh toàn diện và hiện đại

Mở đầu bài phát biểu với chủ đề “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh ba cuộc khủng hoảng lớn của thế giới hiện nay: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược; đồng thời đề xuất tăng cường luật pháp quốc tế, đối thoại, minh bạch, hợp tác thực chất và chủ động kiến tạo hòa bình. Đây là thông điệp đối ngoại mới của Việt Nam, có thể khái quát là:

Thứ nhất, khẳng định sự chuyển biến từ “tham gia” sang “chủ động định hình”. Nếu như trước đây, Việt Nam chủ yếu được nhìn nhận là một quốc gia hội nhập quốc tế, tham gia các cơ chế khu vực và toàn cầu để bảo vệ môi trường hòa bình cho phát triển; thì nay, Việt Nam không chỉ là bên tham gia, thích ứng với các luật chơi quốc tế mà còn mong muốn đóng góp vào việc xây dựng và định hình các luật chơi, chuẩn mực và cơ chế quản trị khu vực, toàn cầu.

Điều này thể hiện qua việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra các sáng kiến về quản trị an ninh khu vực, nhấn mạnh vai trò của ngoại giao phòng ngừa, đề xuất các cơ chế xây dựng lòng tin chiến lược và tham gia thảo luận các vấn đề mới như trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh mạng, bảo vệ hạ tầng số, chuỗi cung ứng toàn cầu…

Thứ hai, đưa ra quan niệm an ninh toàn diện và hiện đại. Trong phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phân tích, an ninh, hòa bình và phát triển được xem là các yếu tố gắn kết hữu cơ với nhau, thay vì chỉ nhìn an ninh qua lăng kính quân sự.

Theo đó, luật pháp quốc tế là nền tảng để các quốc gia ứng xử bình đẳng, tôn trọng chủ quyền, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và hạn chế việc sử dụng sức mạnh. Lòng tin chiến lược thể hiện ở chỗ khi các quốc gia tôn trọng luật pháp quốc tế và các cam kết chung, lòng tin sẽ được củng cố, sẽ giúp giảm nghi kỵ, giảm nguy cơ xung đột và tăng cường hợp tác. Khi lòng tin chiến lược được tạo dựng sẽ tạo môi trường hòa bình - ổn định, giúp các quốc gia tập trung nguồn lực cho hợp tác và phát triển thay vì đối đầu. Hòa bình và ổn định là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Đây cũng là tư duy an ninh mới của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đó là chuyển trọng tâm từ bảo đảm an ninh bằng sức mạnh sang kiến tạo an ninh thông qua thượng tôn luật pháp quốc tế, xây dựng lòng tin chiến lược, duy trì hòa bình - ổn định và lấy phát triển bền vững làm mục tiêu cuối cùng.

Có thể nói, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 cho thấy sự phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Việt Nam thể hiện ở các điểm sau:

Một là, từ tham gia sang chủ động định hình môi trường khu vực và quốc tế.
Hai là, xem hòa bình, ổn định và phát triển là một chỉnh thể gắn với lòng tin chiến lược và luật pháp quốc tế.

Ba là, khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa.

Bốn là, phản ánh xu hướng “ngoại giao kiến tạo”, nâng cao vai trò và vị thế của Việt Nam trong quản trị khu vực và toàn cầu.

Năm là, xét dưới góc độ lý luận chính trị, đây có thể xem là sự cụ thể hóa và phát triển tư duy đối ngoại của Đảng từ phương châm “chủ động, tích cực đóng góp vào hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển bền vững” của Đại hội XIV sang định hướng cao hơn là “chủ động đóng góp, kiến tạo và tham gia định hình trật tự khu vực và toàn cầu” trong giai đoạn mới.