Pháp và Anh đề xuất thành lập lực lượng ổn định tại Dải GazaGiải pháp linh hoạt giữa khủng hoảng

Mô hình ổn định tạm thời

Theo Reuters, Pháp và Anh, phối hợp cùng Mỹ, đang tích cực hoàn thiện một dự thảo nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (LHQ), dự kiến sẽ được trình trong những ngày tới. Nghị quyết này nhằm đặt nền tảng pháp lý cho việc triển khai một lực lượng quốc tế trong tương lai tại dải Gaza.

Hai cố vấn cấp cao của Mỹ cho biết, trong bối cảnh lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hamas đang được duy trì, các bước chuẩn bị ban đầu cho việc thành lập một lực lượng quốc tế nhằm bảo đảm ổn định an ninh tại khu vực Palestine đã được khởi động.

Theo đó, kế hoạch của Pháp và Anh nhằm triển khai một lực lượng ổn định (stabilization force) tại Gaza, không mang tính “quân đội gìn giữ hòa bình” truyền thống của LHQ. Sáng kiến này hướng tới thiết lập một cơ chế ổn định tạm thời, tập trung duy trì trật tự an ninh, hỗ trợ nhân đạo và giám sát ngừng bắn trong giai đoạn hậu xung đột.

Khác với mô hình “mũ xanh” (blue helmets) từng triển khai ở Lebanon hay Nam Sudan, lực lượng mới sẽ hoạt động dưới sự ủy quyền của Hội đồng Bảo an, nhưng không hoàn toàn thuộc biên chế LHQ. Thay vào đó, mô hình này dựa trên sự đóng góp nhân lực và tài chính tự nguyện từ nhiều quốc gia, kể cả những nước ngoài khu vực Trung Đông. Các nhiệm vụ trọng tâm gồm giám sát ngừng bắn, bảo vệ dân thường, hỗ trợ viện trợ nhân đạo và khôi phục các dịch vụ cơ bản.

Cách tiếp cận linh hoạt này nhằm tránh các tranh cãi chính trị kéo dài trong nội bộ LHQ, đồng thời huy động nguồn lực nhanh hơn trong bối cảnh khẩn cấp nhân đạo. Nếu được thông qua, lực lượng ổn định quốc tế có thể trở thành một “liên minh tạm thời” do LHQ bảo trợ, tương tự các sứ mệnh từng diễn ra ở Kosovo hay Haiti.

Thách thức chính trị và tài chính

Kế hoạch này dù được đánh giá là hướng đi giàu tiềm năng, vẫn vấp phải nhiều trở ngại cả về chính trị lẫn tài chính.

Chính phủ Israel lo ngại rằng việc triển khai một lực lượng quốc tế, dù mang danh “ổn định” hay “nhân đạo”, có thể ảnh hưởng đến an ninh biên giới phía Nam. Ở chiều ngược lại, nhiều lãnh đạo Palestine cho rằng, việc đưa lực lượng quốc tế vào khu vực, nếu không có sự đồng thuận nội bộ và cơ chế bảo đảm rõ ràng, sẽ bị xem là một hình thức “quản trị từ bên ngoài”, làm lu mờ quyền tự quyết của người dân Gaza. Ngay cả Chính quyền Palestine tại bờ Tây cũng bày tỏ sự thận trọng vì lo ngại mô hình này có thể làm phức tạp tiến trình hòa giải nội bộ và đàm phán với Israel.

Bên cạnh yếu tố chính trị, vấn đề nguồn lực tài chính cũng là trở ngại lớn. Theo ước tính sơ bộ của các chuyên gia an ninh quốc tế, một lực lượng quy mô trung bình từ 10.000 - 15.000 người, bao gồm quân nhân, cảnh sát, chuyên viên nhân đạo và kỹ thuật, sẽ cần ngân sách từ 3 - 5 tỷ USD mỗi năm để duy trì hoạt động. Khoản chi này bao gồm lương, hậu cần, trang thiết bị, cơ sở hạ tầng tạm thời và chi phí vận hành tại vùng chiến sự có mức rủi ro cao.

Trong khi đó, LHQ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt ngân sách trầm trọng; do đó, việc tìm kiếm nguồn tài trợ ổn định cho Gaza có thể trở thành thử thách thực sự đối với cả cộng đồng quốc tế.

Bài học từ các sứ mệnh quốc tế

Việc đề xuất thành lập lực lượng ổn định quốc tế tại Gaza không phải là lần đầu tiên cộng đồng quốc tế tìm cách can thiệp nhằm lập lại trật tự ở các khu vực xung đột. Trong hơn hai thập kỷ qua, nhiều mô hình sứ mệnh quốc tế đã được triển khai tại các điểm nóng như Kosovo (1999), Haiti (2004) hay Nam Sudan (2011), cho thấy những bài học quan trọng về tính hiệu quả, giới hạn và điều kiện thành công.

Từ ba trường hợp trên, giới quan sát cho rằng tính khả thi của một lực lượng ổn định quốc tế phụ thuộc vào ba yếu tố then chốt; thứ nhất, cần có cam kết chính trị rõ ràng từ cả cộng đồng quốc tế lẫn các bên liên quan trực tiếp tại khu vực xung đột; thứ hai, nguồn tài chính và nhân lực ổn định, minh bạch là điều kiện cần để duy trì hoạt động dài hạn; và thứ ba, lực lượng phải được người dân địa phương chấp nhận và coi là trung lập, nếu không sẽ khó duy trì hiệu quả trên thực tế.

Vì vậy, bất kỳ kế hoạch nào cho Gaza cũng cần phù hợp với bối cảnh đặc thù của khu vực, nơi các yếu tố chính trị, tôn giáo và an ninh đan xen phức tạp; một lực lượng quốc tế, dù mang danh “ổn định” hay “nhân đạo”, sẽ chỉ thực sự hiệu quả khi có sự thống nhất về mục tiêu, cơ chế phối hợp rõ ràng và cam kết lâu dài từ các bên tham gia.

Vai trò của các nước Trung Đông

Trong mọi kế hoạch quốc tế liên quan đến Gaza, các nước Trung Đông luôn được xem là nhân tố mang tính quyết định, bởi họ không chỉ có lợi ích trực tiếp về an ninh và ổn định khu vực, mà còn giữ vai trò trung gian trong hầu hết các tiến trình đàm phán trước đây.

Ai Cập là quốc gia có vị trí địa lý giáp dải Gaza và quyền kiểm soát cửa khẩu Rafah, đồng thời có vai trò trung gian chủ chốt trong các thỏa thuận giữa Israel và Hamas, được kỳ vọng giữ vị trí chủ chốt trong công tác phối hợp nhân đạo.

Jordan có thể đóng góp nhân lực trong lĩnh vực cảnh sát, kỹ thuật và an ninh biên giới, qua đó giúp tăng tính tin cậy của sứ mệnh trong mắt cộng đồng quốc tế. Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh như UAE và Qatar đóng vai trò quan trọng trong khu vực. UAE duy trì quan hệ chính thức với Israel và có tiềm lực tài chính hỗ trợ tái thiết sau xung đột. Qatar có ảnh hưởng đối với Hamas và các nhóm Palestine thông qua viện trợ và đối thoại. Sự tham gia của cả hai nước có thể góp phần giảm căng thẳng và hỗ trợ các nỗ lực ổn định khu vực.

Các chuyên gia cho rằng, nếu các nước Trung Đông có thể phối hợp một cách thực chất, lực lượng ổn định quốc tế sẽ mang bản sắc khu vực rõ rệt hơn, tránh được hình ảnh “can thiệp từ bên ngoài”. Ngược lại, nếu thiếu sự tham gia của họ, kế hoạch này có nguy cơ thiếu tính đại diện, khiến nỗ lực quốc tế bị nghi ngờ về động cơ chính trị và khó đạt hiệu quả thực tế trên mặt đất.

Cơ hội và triển vọng

Dù còn đối mặt nhiều trở ngại, kế hoạch thành lập lực lượng ổn định quốc tế tại Gaza vẫn được xem là một phép thử quan trọng cho vai trò của LHQ và cộng đồng quốc tế trong xử lý khủng hoảng toàn cầu. Đề xuất này cho thấy châu Âu đang nỗ lực khẳng định lại ảnh hưởng tại Trung Đông, đồng thời tìm kiếm mô hình hợp tác mới giữa các nước phương Tây và khu vực Arab trong các vấn đề an ninh, nhân đạo.

Song, khả năng nghị quyết được thông qua tại Hội đồng Bảo an LHQ vẫn là ẩn số lớn. Ngay cả trong trường hợp nghị quyết được thông qua, việc bảo đảm tính trung lập, an toàn và hiệu quả hoạt động của lực lượng quốc tế tại một vùng chiến sự phức tạp như Gaza vẫn là vấn đề đáng lo ngại.

Dù vậy, sáng kiến của Pháp và Anh vẫn được đánh giá là một hướng tiếp cận mang tính xây dựng, góp phần khơi lại thảo luận về giải pháp đa phương và nhân đạo cho Trung Đông.