Pháp luật về đầu tư - kinh nghiệm từ một số quốc giaLuật mới của Kyrgyzstan:Quy định rõ quyền lợi và trách nhiệm của nhà đầu tư

Ngày 12/8/2025, Tổng thống Kyrgyzstan Sadyr Japarov ký ban hành Luật Đầu tư số 198, thay thế luật được áp dụng từ năm 2003. Luật mới có hiệu lực từ ngày 3/9/2025, đặt ra những quy định về quyền của nhà đầu tư, trách nhiệm của doanh nghiệp và cách xử lý các tranh chấp phát sinh trong quá trình đầu tư.

Nhà đầu tư được hưởng cơ chế ổn định chính sách thuế trong 10 năm

Một điểm đáng chú ý của luật mới là cơ chế ổn định chính sách thuế. Theo đó, nhà đầu tư đáp ứng điều kiện và ký thỏa thuận theo quy định có thể được lựa chọn áp dụng những điều kiện có lợi hơn khi chính sách thuế hoặc các khoản thu ngoài thuế thay đổi, trong thời hạn tối đa 10 năm kể từ ngày ký thỏa thuận. Cơ chế này nhằm giảm rủi ro chính sách đối với các dự án cần vốn lớn và thời gian thu hồi vốn dài. Tuy nhiên, thời hạn ổn định 10 năm không tự động áp dụng cho mọi doanh nghiệp đầu tư tại Kyrgyzstan. Nhà đầu tư phải đáp ứng yêu cầu về vốn, tiến độ góp vốn và các điều kiện ghi trong thỏa thuận.

Theo hướng dẫn của Cơ quan Đầu tư quốc gia Kyrgyzstan, với dự án đầu tư thông thường, nhà đầu tư phải góp ít nhất 200 triệu som (khoảng 2,28 triệu USD) vào vốn của doanh nghiệp nhận đầu tư trong vòng 3 năm kể từ ngày ký thỏa thuận. Đối với các dự án nghiên cứu, tìm kiếm, thăm dò và khai thác khoáng sản, mức đầu tư tối thiểu là 1 tỷ som (khoảng 11,43 triệu USD), với thời hạn góp vốn 5 năm. Phạm vi ổn định bao gồm một số loại thuế, trong đó có thuế giá trị gia tăng, và các khoản thu ngoài thuế thuộc phạm vi luật định. Tuy nhiên, cơ chế này có ngoại lệ, không áp dụng đồng loạt cho tất cả các loại thuế và khoản thu. Nhà đầu tư cũng phải thực hiện đúng cam kết góp vốn. Nếu không đáp ứng nghĩa vụ đã thỏa thuận, doanh nghiệp có thể mất quyền hưởng cơ chế ổn định và phải nộp phần thuế hoặc khoản thu ngoài thuế còn thiếu mà trước đó được hưởng ưu đãi.

Bên cạnh chính sách thuế, luật quy định việc bảo vệ tài sản của nhà đầu tư. Việc cơ quan nhà nước thu giữ hoặc trưng thu tài sản phải đáp ứng các điều kiện pháp luật, còn trong trường hợp phát sinh nghĩa vụ bồi thường, việc xác định giá trị và thực hiện bồi thường phải tuân theo quy định tương ứng. Đây là nội dung có ý nghĩa với các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào nhà máy, cơ sở hạ tầng và dự án khai thác tài nguyên có giá trị lớn.

Luật cũng bảo đảm quyền chuyển các khoản tiền liên quan đến hoạt động đầu tư vào hoặc ra khỏi Kyrgyzstan, gồm vốn, lợi nhuận, cổ tức, thu nhập từ chuyển nhượng tài sản và tiền bồi thường theo quyết định có thẩm quyền. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp nước ngoài chuyển lợi nhuận về nước sau khi thực hiện các nghĩa vụ liên quan. Tuy nhiên, quyền chuyển tiền không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư được miễn mọi thủ tục tài chính. Các yêu cầu hợp pháp về thuế, quyền của chủ nợ, phá sản và thủ tục tố tụng vẫn có thể được áp dụng trong những trường hợp cụ thể.

Về nguyên tắc đối xử, luật quy định nhà đầu tư nước ngoài được đối xử công bằng, không bị phân biệt bất lợi so với nhà đầu tư trong nước trong hoạt động đầu tư và kinh doanh. Cùng với các quyền được bảo đảm, doanh nghiệp phải thực hiện trách nhiệm về bảo vệ môi trường, duy trì điều kiện làm việc an toàn và tuân thủ quy định phòng, chống tham nhũng.

Thỏa thuận đầu tư và quy trình giải quyết tranh chấp

Luật Đầu tư mới tạo cơ sở để nhà đầu tư ký thỏa thuận với cơ quan nhà nước hoặc chính quyền địa phương có thẩm quyền nhằm triển khai dự án. Đây là văn bản ghi nhận các cam kết cụ thể giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, có thể bao gồm quy mô vốn, tiến độ thực hiện, trách nhiệm của mỗi bên, biện pháp hỗ trợ đầu tư và cách xử lý khi một bên không thực hiện đúng cam kết. Việc ký thỏa thuận có thể được thực hiện thông qua lựa chọn cạnh tranh công khai hoặc đàm phán trực tiếp trong những trường hợp đáp ứng điều kiện luật định. Với hình thức đàm phán trực tiếp với Hội đồng Bộ trưởng, ngưỡng đầu tư được hướng dẫn là từ 1 tỷ som (khoảng 11,43 triệu USD). Nhà đầu tư đồng thời phải chứng minh kinh nghiệm triển khai thành công dự án tương tự. Thỏa thuận đầu tư giúp các bên xác định rõ trách nhiệm ngay từ đầu. Khi mức vốn, tiến độ giải ngân và các điều kiện hỗ trợ được ghi nhận cụ thể, việc theo dõi, đánh giá quá trình thực hiện dự án cũng có cơ sở rõ ràng hơn.

Một nội dung khác đáng chú ý là cơ chế giải quyết tranh chấp. Điều 23 của Luật Đầu tư được sửa đổi vào tháng 4/2026, bổ sung và làm rõ các phương thức xử lý bất đồng giữa nhà đầu tư với phía Kyrgyzstan. Theo quy định này, các bên có thể bắt đầu bằng thương lượng để tìm giải pháp. Nếu thống nhất, họ cũng có thể lựa chọn hòa giải hoặc phương thức giải quyết trước tố tụng khác. Trong đó, thương lượng là việc các bên trực tiếp trao đổi; còn hòa giải có sự tham gia của bên trung gian nhằm hỗ trợ tìm tiếng nói chung.

Nếu tranh chấp không được giải quyết bằng các phương thức trên, vụ việc có thể được đưa ra cơ quan tư pháp của Kyrgyzstan hoặc trọng tài, tùy thuộc vào các điều kiện pháp luật, thỏa thuận giữa các bên và điều ước quốc tế có liên quan. Cần lưu ý rằng không phải mọi tranh chấp đều bắt buộc phải trải qua đầy đủ các bước thương lượng, hòa giải và xét xử tại Kyrgyzstan trước khi được đưa ra trọng tài quốc tế. Khả năng sử dụng trọng tài còn phụ thuộc vào thỏa thuận trọng tài và các cam kết quốc tế có hiệu lực đối với nước này.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, đây là vấn đề cần được xem xét ngay từ khi chuẩn bị dự án và ký kết hợp đồng. Nếu quyền đưa tranh chấp ra trọng tài đã được quy định trong một hiệp định đầu tư quốc tế mà Kyrgyzstan là thành viên, việc sửa đổi luật trong nước không mặc nhiên làm mất quyền đó.