Pháp luật đến với Nhân dân theo bước chân người lính Bài cuối: Khi pháp luật bén rễ trong cộng đồng

Người dân chung tay lan tỏa kiến thức pháp luật

Trong rất nhiều câu chuyện về sự chuyển biến nhận thức sau công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, ông Đào Thanh Việt (sinh năm 1969, trú tại xã Tây Yên, tỉnh An Giang) là một trường hợp đặc biệt. Từng bị xử lý vì vi phạm các quy định về khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), ông phải đối mặt với mức phạt hành chính hơn 1,3 tỷ đồng - một bài học quá đắt đối với người nhiều năm gắn sinh kế với biển.

Nhưng cũng từ cú vấp ấy, khi hiểu rõ hậu quả của hành vi vi phạm và nhận thức được vì sao mình phải tuân thủ pháp luật, ông dần thay đổi nhận thức, chấp hành nghiêm các quy định trong hoạt động khai thác hải sản. Câu chuyện của ông cho thấy, khi người dân được tuyên truyền, giải thích thấu đáo, pháp luật không chỉ là những quy định trên giấy mà có thể trở thành động lực để thay đổi hành vi.

Sau lần vi phạm ấy, cùng với việc chấp hành quyết định xử lý, ông Việt tiếp tục được lực lượng Cảnh sát biển, Bộ đội Biên phòng tuyên truyền, giải thích về các quy định chống khai thác IUU, ranh giới vùng biển được phép khai thác cũng như những hệ lụy mà vi phạm của từng tàu cá có thể gây ra đối với nỗ lực gỡ "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC). Những điều luật trước đây có thể còn xa lạ, qua chính bài học từ sinh kế và tài sản của gia đình, đã trở thành những điều ông phải ghi nhớ mỗi khi đưa tàu ra khơi. Ông không chỉ chấp hành nghiêm các quy định, chuyển hướng khai thác hợp pháp tại vùng biển Côn Đảo mà còn trở thành một tuyên truyền viên tích cực trong cộng đồng.

Tại chương trình "Báo cáo viên pháp luật kể chuyện" ông Việt nhắn nhủ tới đồng nghiệp: "Tôi muốn nhắn nhủ với bà con ngư dân rằng, hãy dừng việc khai thác thủy sản bất hợp pháp. Mức phạt bây giờ rất cao, thậm chí có thể bị xử lý hình sự. Hãy chấp hành pháp luật để vừa giữ được nghề, vừa giữ được biển cho con cháu mình".

Từ chính trải nghiệm của một người từng vi phạm, lời nhắn nhủ ấy có sức thuyết phục riêng với những người cùng nghề, cùng sống nhờ biển. Quan trọng hơn, câu chuyện của ông Việt cho thấy một bước chuyển mà công tác phổ biến, giáo dục pháp luật hướng tới: không dừng ở việc giúp người dân "biết luật", mà để họ hiểu hậu quả của vi phạm, tự điều chỉnh hành vi và tiếp tục lan tỏa ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng. Từ một người từng được tuyên truyền trở thành người đi tuyên truyền; từ bài học vi phạm của cá nhân trở thành lời cảnh tỉnh cho cả cộng đồng. Đó cũng là một cách để pháp luật được nhân lên sức lan tỏa giữa trùng khơi.

Những con số "biết nói" nơi biên giới Điện Biên

Nếu câu chuyện của ông Đào Thanh Việt cho thấy sự thay đổi ở một con người, thì tại Điện Biên, những con số về an ninh, trật tự lại phản ánh những chuyển biến trên phạm vi cả địa bàn. Ở nơi địa hình chia cắt, dân cư phân tán, đời sống một bộ phận đồng bào còn khó khăn, đưa pháp luật đến với người dân chưa bao giờ dễ dàng. Đó là hành trình bền bỉ của những người lính biên phòng xuống bản, vào từng gia đình, gặp từng người dân; vừa tuyên truyền, vận động, vừa cùng cấp ủy, chính quyền địa phương tháo gỡ những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Theo Ban Chỉ đạo Đề án 1371 tỉnh Điện Biên, giai đoạn 2021 - 2025, tình hình an ninh, trật tự trên khu vực biên giới có nhiều chuyển biến tích cực. Tội phạm về ma túy được kiềm chế, kéo giảm; số vụ, số đối tượng xuất, nhập cảnh trái phép cũng giảm so với giai đoạn trước. Đặc biệt, thông qua công tác tuyên truyền, vận động, nhiều hộ dân đã từ bỏ tà đạo "Bà Cô Dợ", trở lại cuộc sống bình thường, chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn.

Đằng sau những tỷ lệ giảm là một khối lượng công việc rất lớn được thực hiện bền bỉ ở cơ sở. Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên đã tổ chức hàng chục nghìn buổi tuyên truyền với hơn hàng trăm lượt người tham dự; phát sóng hơn 9.000 giờ "Tiếng loa Biên phòng" và duy trì hàng trăm hộp thư tố giác tội phạm. Thông qua việc duy trì hiệu quả các trang, nhóm Facebook như "Miền Hoa Ban", "Tuổi trẻ Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên", "Đồn Biên phòng A Pa Chải"... chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước được lan tỏa sâu rộng đến Nhân dân khu vực biên giới. Đồng thời, nhận thức của người dân về tác hại của ma túy, trách nhiệm tham gia bảo vệ an ninh biên giới và phòng, chống tội phạm ngày càng được nâng cao; nhiều hộ dân tự giác cam kết không trồng cây thuốc phiện, không mua bán, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng ma túy; chủ động cung cấp thông tin, phối hợp cùng Bộ đội Biên phòng đấu tranh với tội phạm, góp phần giữ vững bình yên thôn, bản.

Tại nơi đây, người dân không chỉ là đối tượng được tuyên truyền mà từng bước trở thành chủ thể tham gia giữ gìn an ninh, trật tự. Khi đồng bào hiểu đâu là hành vi vi phạm, hiểu hậu quả đối với bản thân, gia đình và cộng đồng, sự cảnh giác được nâng lên; những thông tin từ cơ sở trở thành một trong những nguồn lực giúp bộ đội và chính quyền phát hiện, ngăn chặn vi phạm từ sớm. Bình yên nơi biên giới vì thế không chỉ được giữ bằng những đường tuần tra, mà còn được dựng xây từ sự đồng thuận và ý thức pháp luật của mỗi người dân.

Một biểu hiện khác của ý thức pháp luật là sự tự giác thực hiện nghĩa vụ của công dân. Tại Quảng Ninh, điều đó được thể hiện qua những lá đơn tình nguyện lên đường nhập ngũ của thanh niên. Giai đoạn 2023 - 2025, toàn tỉnh Quảng Ninh ghi nhận gần 1.800 trường hợp thanh niên viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Đằng sau mỗi lá đơn là một lựa chọn tự nguyện. Công tác tuyên truyền Luật Nghĩa vụ quân sự, giáo dục truyền thống, bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước thông qua những mô hình như "Tiết học biên cương", "Em yêu biển đảo quê hương"... đã góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân đối với nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Gieo niềm tin, vun đắp ý thức thượng tôn pháp luật

Không chỉ được phản ánh qua những chuyển biến trong thực tiễn, hiệu quả của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật còn được thể hiện qua sức hút của các cuộc thi tìm hiểu pháp luật. Tiêu biểu là Cuộc thi "Tìm hiểu kiến thức pháp luật trên Báo Quân đội nhân dân". Được tổ chức theo hình thức trực tuyến với các phần thi trắc nghiệm kết hợp tự luận, cuộc thi đã tạo nên một diễn đàn học tập pháp luật rộng khắp trong toàn quân và đông đảo các tầng lớp Nhân dân.

Chỉ riêng năm 2025, cuộc thi đã thu hút hơn 200.000 lượt người tham gia, bình quân mỗi kỳ có trên 20.000 lượt dự thi. Không chỉ gây ấn tượng bởi quy mô, cuộc thi còn ghi nhận chất lượng bài làm ngày càng cao. Phần lớn người dự thi trả lời đúng các câu hỏi trắc nghiệm, trong khi nhiều bài tự luận được đầu tư công phu, thể hiện sự nghiên cứu nghiêm túc, khả năng vận dụng pháp luật vào thực tiễn và những góc nhìn giàu trách nhiệm đối với các vấn đề của đời sống.

Chia sẻ sau khi xuất sắc giành giải Nhất Cuộc thi "Tìm hiểu kiến thức pháp luật trên Báo Quân đội nhân dân" năm 2025, chị Nguyễn Thị Thanh Tiện, công tác tại Đoàn An điều dưỡng 26 Nha Trang (Quân khu 5) cho biết, những câu hỏi trắc nghiệm giúp người tham gia hiểu đúng các quy định của pháp luật, còn phần tự luận lại là cơ hội để mỗi người liên hệ kiến thức với thực tiễn công tác và cuộc sống. Theo chị, đó cũng là dịp để mỗi cán bộ, chiến sĩ và người dân không ngừng học tập, nâng cao hiểu biết pháp luật, góp phần xây dựng xã hội thượng tôn Hiến pháp và pháp luật.

Trong khi đó, Trung tá Phạm Tuấn Hùng, công tác tại Học viện Quốc phòng, người đoạt giải Nhì Cuộc thi "Tìm hiểu kiến thức pháp luật trên Báo Quân đội nhân dân" năm 2025 cho hay, "Cuộc thi là sân chơi bổ ích, lan tỏa kiến thức quân sự, quốc phòng, đồng thời tạo cơ hội rèn luyện, đăng tải các góc nhìn tự luận sắc sảo và quan trọng hơn để mỗi chủ thể tham gia nâng cao kiến thức pháp luật, với mục tiêu trước hết là 'hiểu luật để tự bảo vệ mình', tiếp đến là bảo vệ gia đình, cơ quan, tổ chức…”

Trung tá Phạm Tuấn Hùng mong muốn bạn đọc trong toàn quân và cả nước hãy tham gia cuộc thi vì trách nhiệm với chính mình và cộng đồng, nhằm lan tỏa thông điệp: Hiểu luật để sống có trách nhiệm với chính mình và cộng đồng.

Những chia sẻ từ chính những người tham gia cuộc thi cho thấy, việc học pháp luật không còn xuất phát từ yêu cầu bắt buộc mà đã trở thành nhu cầu tự thân. Mỗi lần tìm hiểu một quy định mới, mỗi câu hỏi được giải đáp, mỗi bài tự luận được hoàn thành đều góp phần bồi đắp ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm công dân. Đó cũng chính là mục tiêu sâu xa mà công tác phổ biến, giáo dục pháp luật hướng tới.

Đánh giá về ý nghĩa của cuộc thi, lãnh đạo Cục Pháp chế Bộ Quốc phòng khẳng định, việc duy trì và phát triển Cuộc thi "Tìm hiểu kiến thức pháp luật trên Báo Quân đội nhân dân" không chỉ nhằm tạo ra một sân chơi tìm hiểu kiến thức, mà còn là giải pháp thiết thực để nâng cao nhận thức, trách nhiệm và ý thức thượng tôn pháp luật của cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân.

Có thể nói, hành trình đưa pháp luật đến với Nhân dân theo bước chân người lính không chỉ được đo bằng những chặng đường đã đi qua, mà còn được ghi dấu bằng những chuyển biến trong nhận thức và hành động của người dân. Mỗi buổi tuyên truyền, mỗi cuộc đối thoại, mỗi cuốn sổ tay pháp luật được trao đi hay mỗi lời giải thích tận tình đều góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với cuộc sống. Khi mỗi điều luật được hiểu đúng, mỗi hành vi được tự giác điều chỉnh, chính là minh chứng rõ nét nhất cho giá trị của công tác tuyên truyền pháp luật - không chỉ góp phần giữ vững kỷ cương, mà còn củng cố lòng dân, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước.