Pháp luật bảo vệ trẻ em trên không gian mạngKhi quyền trẻ em được đặt lên hàng đầu trong kỷ nguyên số tại Brazil

Nguyên tắc vì “lợi ích tốt nhất cho trẻ em”

Luật ECA Digital ra đời trong bối cảnh trẻ em Brazil ngày càng sớm tiếp cận internet, mạng xã hội, trò chơi điện tử và các dịch vụ số dựa trên việc thu thập dữ liệu cá nhân. Trong khi đó, Luật về trẻ em và thanh thiếu niên của Brazil được ban hành từ năm 1990, thời điểm internet còn chưa phổ biến, đã bộc lộ nhiều hạn chế trước các rủi ro mới của môi trường số. Vì vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng, khoảng trống pháp lý kéo dài suốt nhiều năm qua đã khiến trẻ em dễ bị xâm phạm quyền riêng tư, bị theo dõi hành vi và trở thành đối tượng khai thác dữ liệu của các nền tảng công nghệ.

Theo nội dung luật mới, các công ty công nghệ và nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến có khả năng được trẻ em sử dụng sẽ phải thiết kế sản phẩm dựa trên nguyên tắc vì "lợi ích tốt nhất cho trẻ em", đồng thời bảo đảm mức độ riêng tư và an toàn cao nhất theo mặc định. Cách tiếp cận này đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong tư duy quản lý, khi trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không còn chỉ đặt lên vai gia đình hay nhà trường, mà trở thành nghĩa vụ pháp lý trực tiếp của doanh nghiệp.

Luật ECA Digital được xây dựng nhằm khắc phục những hạn chế của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chung hiện hành của Brazil. Dù luật này đã có một số điều khoản liên quan đến trẻ em, nhưng mức độ bảo vệ vẫn bị đánh giá là chưa đủ mạnh để đối phó với các mô hình kinh doanh số dựa trên việc thu thập, phân tích và thương mại hóa dữ liệu quy mô lớn.

Một trong những quy định quan trọng nhất của ECA Digital là việc cấm các dịch vụ trực tuyến sử dụng dữ liệu cá nhân của trẻ em theo những cách có thể gây ra, tạo điều kiện hoặc góp phần xâm phạm quyền riêng tư và các quyền hợp pháp khác của trẻ, cũng như đi ngược lại lợi ích tốt nhất của các em.

Thực tế cho thấy, nhiều hình ảnh cá nhân của trẻ em tại Brazil đã bị thu thập để phục vụ việc xây dựng các hệ thống trí tuệ nhân tạo. Những hệ thống này sau đó bị lợi dụng để tạo ra các hình ảnh giả mạo mang tính lạm dụng đối với trẻ em khác. Các nhà quan sát cảnh báo rằng, dữ liệu cá nhân của trẻ em, nếu không được bảo vệ nghiêm ngặt, có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho các hành vi xâm hại nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, luật ECA Digital cũng cấm hoàn toàn việc lập hồ sơ theo dõi trẻ em nhằm phục vụ quảng cáo hành vi. Hình thức quảng cáo này dựa trên việc giám sát liên tục hoạt động trực tuyến của người dùng để dự đoán đặc điểm cá nhân, sở thích và xu hướng hành vi, từ đó tác động đến nhận thức và lựa chọn của trẻ. Thực tế, ở Brazil cũng như nhiều quốc gia khác, trẻ em có thể bị theo dõi một cách âm thầm trong lớp học trực tuyến và trên internet thông qua các kỹ thuật mà gia đình và nhà trường không được thông tin đầy đủ.

Đồng thuận chính trị và cuộc giằng co với ngành công nghệ

Quá trình thông qua luật ECA Digital cho thấy mức độ đồng thuận chính trị đáng chú ý tại Brazil. Dự luật do hai Thượng nghị sĩ Flávio Arns và Alessandro Vieira trình lên Quốc hội lần đầu vào năm 2022. Sau nhiều vòng thảo luận và điều chỉnh, dự luật đã được Thượng viện nhất trí thông qua vào tháng 11/2024. Đến tháng 8/2025, Hạ viện Brazil phê chuẩn dự luật với sự ủng hộ của hầu hết các đảng phái. Chỉ một tuần sau đó, Thượng viện tiếp tục thông qua lần cuối, mở đường cho Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva ký ban hành.

Tuy nhiên, quá trình này không diễn ra suôn sẻ khi luật từng vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các tập đoàn công nghệ. Hoạt động vận động hành lang của ngành đã khiến một số đề xuất ban đầu bị làm suy yếu, trong đó đáng chú ý là việc từng loại bỏ quy định cấm “hộp quà ngẫu nhiên” trong trò chơi điện tử. Đây là các tính năng khuyến khích người chơi, bao gồm cả trẻ em, chi tiền để nhận phần thưởng mang tính may rủi, và nhiều nghiên cứu đã chỉ ra cơ chế này có nét tương đồng với cờ bạc.

Dưới sức ép của ngành công nghiệp trò chơi điện tử, lệnh cấm này từng bị loại bỏ trong phiên bản dự luật được Hạ viện thông qua. Tuy nhiên, sự phản đối quyết liệt của Thượng nghị sĩ Flávio Arns đã dẫn đến việc quy định cấm hộp quà ngẫu nhiên được khôi phục trong văn bản cuối cùng do Thượng viện phê chuẩn, cho thấy các nhà lập pháp vẫn giữ vai trò quyết định trong việc bảo vệ quyền trẻ em.

Theo quy định, luật ECA Digital sẽ có hiệu lực từ tháng 3/2026 và do Cơ quan Bảo vệ dữ liệu của Brazil giám sát. Các doanh nghiệp vi phạm có thể bị xử phạt lên tới 50 triệu real Brazil, tương đương khoảng 9,44 triệu USD, hoặc tối đa 10% doanh thu tại thị trường Brazil. Trong những trường hợp nghiêm trọng, các nền tảng còn có thể bị đình chỉ hoặc cấm hoạt động.

Ở tầm khu vực, Brazil được đánh giá là quốc gia đầu tiên tại Mỹ Latinh ban hành một luật chuyên biệt về bảo vệ quyền riêng tư và an toàn trực tuyến cho trẻ em. Điều này có thể tạo ra tiền lệ quan trọng, thúc đẩy các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới xây dựng những khung pháp lý tương tự.