Phân loại rác phải đi cùng hạ tầng thu gom, xử lý

"Trước cửa nhà, xe rác vẫn thu gom chung mọi thứ"

Các ĐBQH hoạt động chuyên trách cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường nhằm cải cách thủ tục hành chính, tăng phân cấp, phân quyền, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và nâng cao hiệu quả quản lý chất thải.

Một trong những định hướng đáng chú ý của dự thảo Luật là tăng phân cấp cho UBND cấp tỉnh, cho phép địa phương chủ động hướng dẫn cách thức phân loại rác phù hợp với thực tế. Dự thảo cũng hướng tới chuyển tư duy từ “quản lý rác thải” sang coi rác thải là “tài nguyên tuần hoàn”, gắn với cơ chế tính phí xử lý theo khối lượng hoặc thể tích phát sinh.

Tuy nhiên, ĐBQH Đặng Ngọc Huy (Quảng Ngãi) cho rằng, quy định về phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn đã có hiệu lực gần hai năm nhưng chưa thực sự đi vào cuộc sống. “Ở nhiều nơi, nghĩa vụ vẫn nằm trên giấy, còn trước cửa mỗi nhà, chiếc xe rác vẫn thu chung mọi thứ như trước”, đại biểu nêu thực tế.

Theo đại biểu, khi phân cấp cho UBND cấp tỉnh tổ chức phân loại chất thải rắn sinh hoạt phù hợp với điều kiện địa phương, cần chuyển từ cách tiếp cận nghĩa vụ riêng lẻ sang trách nhiệm của cả chuỗi. Phân loại tại nguồn chỉ là mắt xích đầu tiên, tiếp đó là lưu giữ, thu gom, vận chuyển, trung chuyển, tái chế và xử lý.

Do đó, đại biểu đề nghị Điều 75 và các quy định liên quan xác định rõ nguyên tắc: nghĩa vụ phân loại của người phát sinh chất thải phải gắn với trách nhiệm tiếp nhận, thu gom, vận chuyển và xử lý tương ứng.

Tại Điều 77, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của đơn vị thu gom, vận chuyển trong việc duy trì phân loại. Theo đó, các loại chất thải đã được phân loại không được trộn lẫn, trừ trường hợp công nghệ xử lý cho phép và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận; đồng thời cần có cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Đối với Điều 79, đại biểu đề nghị cơ chế giá, phí xử lý rác phản ánh ba yếu tố: khối lượng hoặc thể tích rác phát sinh, tính chất chất thải và mức độ phân loại. Tuy nhiên, cách tính không nên quá phức tạp, dẫn tới chi phí đo lường lớn hơn lợi ích mang lại.

“Giá phải đủ đơn giản để người dân hiểu, đủ minh bạch để giám sát và đủ khác biệt để khuyến khích giảm rác”, đại biểu Đặng Ngọc Huy nhấn mạnh.

Cùng với đó, đại biểu cho rằng phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm giải trình. Chính phủ cần quy định khung tiêu chí tối thiểu và thời hạn thực hiện; UBND cấp tỉnh công khai lộ trình, phạm vi, phương thức và tiến độ. Địa phương chưa thực hiện được phải công khai lý do, thời hạn khắc phục và trách nhiệm của cơ quan liên quan.

Cần cơ chế riêng cho dự án xử lý rác khó thu hồi vốn

Đánh giá cao việc dự thảo Luật định hướng phân loại chất thải rắn sinh hoạt thành ba nhóm, đồng thời cho phép địa phương quyết định cách thức phân loại phù hợp với điều kiện thực tế, ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) cho rằng, việc phân cấp phải tương thích với hạ tầng, công nghệ xử lý hiện có và hướng tới tăng tái sử dụng, tái chế, giảm lượng chất thải phải chôn lấp.

Đồng tình với ĐBQH Đặng Ngọc Huy về quan điểm phân loại rác tại nguồn chỉ là một mắt xích trong chuỗi từ phân loại, lưu giữ, thu gom, vận chuyển đến tái chế, xử lý, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị có chính sách khuyến khích, ưu đãi tổ chức, cá nhân đầu tư cung cấp dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt; thúc đẩy tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng và các phương thức xử lý phù hợp.

Đặc biệt, theo đại biểu, tại các tỉnh miền núi, chính sách ưu đãi đầu tư chung chưa đủ để thu hút nguồn lực vào những dự án môi trường cấp thiết nhưng khả năng thu hồi vốn thấp.

Vì vậy, với những địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, chưa có cơ sở xử lý chất thải đáp ứng yêu cầu và khó thu hút nhà đầu tư, đại biểu đề nghị Nhà nước ưu tiên hỗ trợ đầu tư hoặc đầu tư từ ngân sách; đồng thời khuyến khích xây dựng cơ sở xử lý chất thải theo mô hình liên địa phương, liên vùng. Chính phủ quy định tiêu chí cụ thể để thực hiện.

Đối với các dự án khó thu hồi vốn nhưng cần thiết để đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, đại biểu đề nghị có cơ chế kết hợp nguồn lực từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác.