Phân cấp mạnh nhưng không buông lỏng quản lý môi trường

Siết trách nhiệm hậu kiểm, kiểm soát rủi ro môi trường

Góp ý các quy định về thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) tại Điều 34 đến Điều 38, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh (Nghệ An) đề nghị việc phân cấp thẩm quyền cho địa phương phải gắn với trách nhiệm hậu kiểm, theo dõi, giám sát việc thực hiện các yêu cầu bảo vệ môi trường sau thẩm định.

Theo đại biểu, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan đã thẩm định, phê duyệt kết quả ĐTM trong việc theo dõi, kiểm tra thực hiện các yêu cầu bảo vệ môi trường; đồng thời thiết lập cơ chế chia sẻ, cập nhật và khai thác thông tin liên thông giữa cơ quan thẩm định ĐTM, cơ quan cấp giấy phép môi trường và cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương. Phân cấp không chỉ là chuyển giao thẩm quyền mà còn phải xác lập đầy đủ trách nhiệm quản lý sau thẩm định, nhất là đối với các dự án có nguy cơ tác động lớn đến môi trường, phù hợp với định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm của dự thảo Luật.

Liên quan đến giấy phép môi trường, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh đề nghị rà soát, bảo đảm thống nhất giữa đối tượng phải có giấy phép môi trường tại Điều 39 và các trường hợp cấp, điều chỉnh giấy phép tại Điều 42; tránh phát sinh cách hiểu rằng dự án không thuộc đối tượng phải có giấy phép môi trường nhưng vẫn phải thực hiện thủ tục cấp phép khi có thay đổi không làm gia tăng đáng kể tác động môi trường.

Cùng với việc giảm yêu cầu tiền kiểm, đại biểu kiến nghị làm rõ cơ chế hậu kiểm thông qua quan trắc, kiểm tra và khai thác dữ liệu môi trường, nhất là đối với các cơ sở có nguồn thải lớn. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung quy định không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại thông tin, tài liệu mà cơ quan nhà nước đã có hoặc đã được cập nhật trên hệ thống dữ liệu môi trường, phù hợp với định hướng chuyển đổi số của dự thảo Luật.

Cùng quan tâm đến yêu cầu kiểm soát rủi ro khi đơn giản hóa thủ tục, ĐBQH Đỗ Thị Thu Thảo (Đồng Tháp) cho rằng, việc phân cấp thẩm quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình, công khai thông tin và bảo vệ quyền lợi của cộng đồng, bảo đảm giảm thủ tục nhưng không làm giảm yêu cầu bảo vệ môi trường.

Đối với quy định về ĐTM, đại biểu đề nghị xác định đối tượng và mức độ yêu cầu đánh giá trên cơ sở xem xét đồng thời loại hình, quy mô, công nghệ của dự án; vị trí thực hiện, yếu tố nhạy cảm, sức chịu tải của môi trường và tác động tích lũy từ các dự án trong cùng khu vực. Qua đó, tránh tình trạng từng dự án riêng lẻ đáp ứng điều kiện nhưng tổng tác động lại vượt quá sức chịu tải của môi trường.

Đại biểu cũng kiến nghị làm rõ những trường hợp phải đánh giá lại hoặc đánh giá bổ sung tác động môi trường khi dự án thay đổi đáng kể về công suất, công nghệ, địa điểm, phương án xả thải hoặc phát sinh nguy cơ mới. Việc cấp, điều chỉnh, gia hạn giấy phép môi trường cần gắn với kiểm tra, giám sát sau cấp phép; phân biệt thay đổi kỹ thuật không làm tăng tác động môi trường với thay đổi làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm, tránh lợi dụng thủ tục điều chỉnh để né tránh nghĩa vụ ĐTM.

Nhấn mạnh vai trò giám sát của cộng đồng, đại biểu Đỗ Thị Thu Thảo đề nghị làm rõ trách nhiệm công khai thông tin, tiếp thu, giải trình ý kiến tham vấn, nhất là đối với các dự án có nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt, sức khỏe, đất sản xuất và sinh kế của người dân.

Theo đại biểu, những ý kiến phản ánh nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng phải được đánh giá, làm rõ trước khi quyết định. Cơ quan có thẩm quyền cần có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý phản ánh về ô nhiễm và thông báo kết quả hoặc lý do chưa xử lý cho tổ chức, cá nhân phản ánh, tránh để hoạt động tham vấn, giám sát chỉ mang tính hình thức.

Rõ trách nhiệm trong xử lý chất thải và kiểm soát ô nhiễm

Từ thực tiễn phân loại rác thải tại nguồn, đại biểu Đỗ Thị Thu Thảo chỉ ra tình trạng người dân đã phân loại nhưng đơn vị thu gom vẫn trộn lẫn các loại rác. Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong toàn bộ quá trình phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải; bảo đảm rác đã phân loại được thu gom, xử lý phù hợp, tránh đặt trách nhiệm lên người dân khi hệ thống thu gom, xử lý chưa đáp ứng yêu cầu.

Đại biểu cũng kiến nghị làm rõ trách nhiệm khi chất thải bị chuyển giao trái phép hoặc xử lý không đúng quy định, không mặc nhiên miễn trách nhiệm cho bên giao chất thải chỉ vì đã ký hợp đồng với đơn vị thu gom, xử lý. Đồng thời, hoàn thiện trách nhiệm thu hồi, tái chế của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, gắn với thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Đồng quan điểm về yêu cầu khắc phục bất cập trong thu gom, xử lý rác thải, ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị bảo đảm sự đồng bộ giữa phân loại rác tại nguồn với hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý; quy định rõ trách nhiệm của đơn vị thu gom, không để xảy ra tình trạng rác đã phân loại lại bị trộn lẫn trong quá trình vận chuyển.

Đồng tình với quy định cho phép xây dựng nhà máy xử lý rác quy mô liên tỉnh nhằm tập trung nguồn lực, nâng cao hiệu quả xử lý, đại biểu đề nghị có chính sách ưu đãi đặc biệt về đất đai, hạ tầng kỹ thuật để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực xử lý chất thải rắn. Đối với khu vực miền núi, vùng khó khăn không thể xã hội hóa, Nhà nước cần trực tiếp đầu tư hạ tầng xử lý rác.

Đại biểu cũng đề nghị siết chặt kiểm soát rủi ro trong hoạt động tạm nhập, tái xuất phế liệu, rác thải công nghiệp từ nước ngoài... Về quan trắc môi trường, cần có giải pháp phòng ngừa tiêu cực, xử lý nghiêm hành vi can thiệp làm sai lệch dữ liệu; đồng thời thúc đẩy xã hội hóa, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đủ năng lực tham gia hoạt động quan trắc cùng cơ quan quản lý nhà nước.

Đề cập yêu cầu quản lý môi trường đối với các dự án, cơ sở thuộc bí mật nhà nước về quốc phòng, ĐBQH Lương Đình Hưng (Nghệ An) đề nghị nghị định quy định chi tiết giao Bộ Quốc phòng thẩm định báo cáo ĐTM, cấp và điều chỉnh giấy phép môi trường đối với nhóm dự án, cơ sở này, kế thừa cơ chế đã được thực hiện ổn định trong thực tiễn.

Đại biểu lưu ý, dự thảo bãi bỏ quy định miễn đăng ký môi trường đối với dự án, cơ sở thuộc bí mật nhà nước về quốc phòng, an ninh, trong khi chưa xác định rõ cơ quan tiếp nhận. Theo quy định chuyển tiếp tại khoản 9 Điều 3, các dự án, cơ sở đã đi vào hoạt động trước ngày 1/3/2027, nếu thuộc đối tượng phải đăng ký môi trường theo quy định mới, phải hoàn thành đăng ký trước ngày 1/3/2028.

Để bảo đảm thực hiện quy định này, đại biểu đề nghị giao Bộ Quốc phòng tiếp nhận đăng ký môi trường đối với các dự án, cơ sở thuộc bí mật nhà nước về quốc phòng; đồng thời quy định rõ hình thức, trình tự tiếp nhận phù hợp với chế độ bảo vệ bí mật nhà nước, tránh khoảng trống pháp lý trong quản lý chất thải và bảo vệ môi trường.