Phải tăng cường sự tham gia của người dân

- Phó cục trưởng đánh giá như thế nào về thực hiện Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững theo Nghị quyết 30a đối với 62 huyện nghèo trong thời gian vừa qua?

PCT Ngô Trường Thi: Chính sách giảm nghèo ở Việt Nam có từ năm 1998 khi Chính phủ hình thành chính sách giảm nghèo cũng như Chương trình 135. Ngoài ra, có nhiều chính sách khác như Quyết định 134, cách chính sách về y tế, giáo dục… Qua đánh giá sau hơn 10 năm thực hiện, tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm rất nhanh, tuy nhiên lại nảy sinh hiện tượng có những địa bàn có tỷ lệ nghèo còn rất cao, đặc biệt là ở những huyện miền núi. Chính vì vậy, Chính phủ đã xem xét và ban hành Nghị quyết 30a, chương trình hỗ trợ nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo. Trong chương trình này, Chính phủ vẫn khẳng định sẽ vẫn tiếp tục thực hiện và thực hiện tốt hơn nữa, hiệu quả hơn nữa các chính sách giảm nghèo hiện hành. Đồng thời, đối với 62 huyện nghèo, Chính phủ ban hành 4 nhóm chính sách đặc thù. Đó là nhóm chính sách hỗ trợ sản xuất, tạo việc làm tăng thu nhập cho người nghèo, chính sách hỗ trợ trồng rừng, chính sách về bảo vệ rừng, chính sách về xúc tiến thương mại, chính sách về xuất khẩu lao động… Đây là nhóm chính sách mà Chính phủ đề ra mục tiêu giảm nghèo nhanh. Vì thực tế, để giảm nghèo thì người dân phải có việc làm, đủ ăn và bảo đảm đời sống. Nhóm chính sách thứ hai theo tôi rất căn cơ là nhóm để giúp giảm nghèo bền vững. Đó là nhóm chính sách về giáo dục, nâng cao dân trí, đào tạo nghề cho người lao động. Nhóm chính sách thứ ba là nhóm thuộc về tổ chức thực hiện, đó là nhóm chính sách về cán bộ, bao gồm luân chuyển, tăng cường cán bộ, chính sách thu hút các trí thức trẻ về các xã nghèo thuộc các huyện nghèo để công tác. Nhóm chính sách thứ tư, tăng cường chính sách đầu tư cơ sở hạ tầng cho các huyện nghèo, chính sách này gồm đầu tư cho cấp huyện, cấp xã và cấp dưới xã đó là thôn bản.

Như vậy, chính sách 30a này là tương đối toàn diện, đồng bộ khác với chương trình khác như 135 chủ yếu đầu tư về hạ tầng cho cấp xã và thôn bản và có một chút về chính sách hỗ trợ sản xuất nhưng chưa toàn diện. Nhưng Chương trình 30a bao gồm cả chính sách về đời sống, dân trí, cán bộ và cơ sở hạ tầng. Đồng thời, trong quá trình thực hiện Nghị quyết 30a, Chính phủ chỉ đạo ưu tiên thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở theo Quyết định số 167/2008/QĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ để bảo đảm cho những người nghèo đang khó khăn về nhà ở được hỗ trợ về nhà ở để bảo đảm cho người dân an cư lạc nghiệp, tạo tiền đề để phát triển cho người dân sinh sống ở những vùng này.

Qua 3 năm thực hiện Nghị quyết, có thể nói các chính sách được thực hiện tương đối đồng bộ, các địa phương thực hiện tương đối tốt. Tùy theo yêu cầu của từng địa phương, mà có chính sách triển khai phù hợp. Nhờ có thực hiện đồng bộ như vậy mà bước đầu Nghị quyết 30a đã đi vào cuộc sống, từ người dân, từ cơ sở và cả hệ thống chính trị đã vào cuộc. Từ Trung ương, các bộ ngành, các tổ chức đoàn thể, các doanh nghiệp vào cuộc với trách nhiệm cao. Các địa phương chỉ đạo xây dựng đề án, thành lập các tổ công tác, chỉ đạo thực hiện nghiêm túc. Nhờ đó, tỷ lệ các hộ nghèo giảm rất nhanh, bình quân là 5%/năm. Đời sống người dân được tăng lên, các chỉ tiêu định lượng và định tính đều đạt kết quả tương đối tốt. Về chỉ tiêu định lượng, vấn đề nhà ở, cây trồng vật nuôi đã được hỗ trợ. Về mặt định tính, thu nhập người dân đã có sự thay đổi, từ bình quân 3 triệu đồng tăng lên 6 triệu đồng (2010) và bây giờ cao hơn. Có thể nói đây là nghị quyết đi vào cuộc sống nhanh nhất, và được dư luận rất đồng tình, đánh giá cao, đáp ứng được nhu cầu của người dân.

- Mặc dù, đã đạt được kết quả nhất định nhưng có ý kiến cho rằng, kết quả thực hiện Nghị quyết 30a vẫn chưa được như mong muốn là do việc giám sát thực hiện Nghị quyết chưa thực sự quyết liệt. Vậy Phó cục trưởng có thể cho biết quan điểm của mình về vấn đề này như thế nào?

PCT Ngô Trường Thi: Nghị quyết 30a được thực hiện đến năm 2020, tính đến nay, chúng ta mới thực hiện được 3 năm. Nếu đòi hỏi phải làm tốt ngay thì hơi nhanh quá. Quan điểm của tôi thì cho rằng, 3 năm vừa qua, chúng ta đã thực hiện chính sách tương đối tốt. Tuy nhiên, để thực hiện được mục tiêu Nghị quyết 30a đề ra cần phải có lộ trình. Đặc biệt, một số chỉ tiêu về chất lượng như chuyển dịch cơ cấu lao động, đời sống người dân, mục tiêu giảm nghèo… không dễ thực hiện ngay mà cần phải có thời gian. Có những việc có thể rất dễ dàng thực hiện như đầu tư cơ sở hạ tầng, nếu có tài chính thì thực hiện được ngay. Nhưng vấn đề tạo công ăn việc làm cho người dân và làm sao để việc làm có chất lượng và thu nhập thực sự bền vững đó là vấn đề cần phải bàn.

Trong quá trình thực hiện với trách nhiệm là cơ quan thường trực, chúng tôi cũng tham mưu Chính phủ là phải thường xuyên có kiểm tra, lập đoàn kiểm tra, một năm 2 lần. Bên cạnh đó, còn có kiểm tra của các địa phương, giám sát của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của QH, giám sát của HĐND, kiểm toán, các ban của Đảng như Ban chỉ đạo Tây Bắc, Tây Nguyên cũng vào cuộc… Điều đó, chứng tỏ rằng giám sát việc thực hiện đã được quan tâm. Trong quá trình giám sát đó, nếu phát hiện những vướng mắc chúng tôi đều có ý kiến, như việc bố trí vốn sai mục đích thì chỉ đạo phải trả lại vốn hay là vấn đề đầu tư không cân đối thì chúng tôi có ý kiến để thực hiện việc sử dụng vốn hiệu quả hơn. Thực tế đang có một chút vướng mắc. Đó là theo tinh thần Nghị quyết 30a là nâng cấp và trao quyền rất mạnh cho các huyện. Trên cơ sở đề án đã được duyệt rồi, cấp huyện trên cơ sở lấy ý kiến của người dân để thực hiện, Trung ương không can thiệp vấn đề này. Chúng tôi chỉ có kiểm tra, uốn nắn việc thực hiện một cách kịp thời sao cho việc thực hiện đạt hiệu quả. Vấn đề đặt ra là các địa phương phải thực hiện thực sự dân chủ, công khai cũng như tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình thực hiện. Có như vậy thì hiệu quả thực hiện nghị quyết sẽ được nâng lên.  

- Từ thực tế giám sát việc thực hiện chương trình, Phó cục trưởng đánh giá như thế nào về việc tiến hành sơ kết, tổng kết hiệu quả thực hiện qua từng giai đoạn?

PCT Ngô Trường Thi: Hàng năm chúng tôi đều có báo cáo lên Chính phủ sơ kết về tình hình thực hiện. Báo cáo này đều thực hiện dựa trên báo cáo của chính địa phương về tiến độ thực hiện chương trình. Thực trạng của các đoàn kiểm tra về tất cả các vấn đề phát sinh chúng tôi đều có báo cáo tổng hợp đầy đủ. Chính vì vậy, vừa qua, Chính phủ tổ chức sơ kết Nghị quyết 30a, những nhận định, đánh giá tổng hợp nhìn chung đều được các địa phương, các bộ, ngành rất đồng tình, thống nhất cao. Điều đó, chứng tỏ rằng, không phải chờ hết giai đoạn chúng ta mới làm việc đó. Hàng năm chúng tôi đều làm và đều yêu cầu có tiến độ báo cáo những vấn đề khó khăn vướng mắc, để có thể giải quyết kịp thời trong quá trình tổ chức thực hiện.

- Kinh nghiệm qua 3 năm thực hiện Nghị quyết 30a, để nâng cao hiệu quả trong giai đoạn tiếp theo, chúng ta cần phải có những đổi mới trong thực hiện chính sách như thế nào thưa Phó Cục trưởng?

PCT Ngô Trường Thi: Theo tôi, chỉ đạo của Chính phủ trong giai đoạn vừa qua về giải pháp cũng như nhiệm vụ cũng cụ thể rồi, trên cơ sở đó, chúng tôi cùng các bộ, ngành cũng đang xây dựng văn bản hướng dẫn để thực hiện có hiệu quả hơn mục tiêu mà Nghị quyết đã đề ra. Trong thời gian tới, chúng tôi tiến hành xây dựng một bộ tiêu chí để hướng dẫn các huyện căn cứ vào thực trạng của địa phương, vào mục tiêu thực hiện Nghị quyết 30a để các xem mình đang thực hiện vấn đề này như thế nào, và xem mình đang đứng ở đâu, mục tiêu thực hiện trong từng giai đoạn được thực hiện như thế nào? Đây là cơ sở để chúng tôi đánh giá mức độ thực hiện Nghị quyết 30a.

Theo chỉ đạo của Chính phủ, phấn đấu đến năm 2015 thì sẽ có khoảng 20% số huyện sẽ thoát khỏi tình trạng nghèo. Và tôi hy vọng với quyết tâm của các cấp, các ngành và người dân, con số này sẽ thực hiện được. Thực tế, chúng tôi có dịp đi đến nhiều huyện nghèo, có một số huyện khó khăn như Mường Tè tỉnh Lai Châu; Mường Nhé tỉnh Điện Biên; huyện Mường Lát, Đam Rông, Sơn Động; Như Xuân, Thường Xuân, Bá Thước của Thanh Hóa là những huyện có khả năng thoát khỏi khó khăn. Bộ tiêu chí sẽ góp phần thúc đẩy các huyện có mục tiêu phấn đấu. Thứ hai, bảo đảm sự công bằng trong việc hỗ trợ của nhà nước, đồng thời chúng ta cũng có cơ sở để hỗ trợ một số huyện nghèo khác cũng đang khó khăn để được hưởng chính sách của Nghị quyết 30a.

Xin cám ơn Phó cục trưởng!