Ô nhiễm môi trường đất: Nguy cơ âm thầm đe dọa nông nghiệp bền vững
Tại tọa đàm “Kiểm soát ô nhiễm môi trường đất - Thực trạng và giải pháp” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức diễn ra chiều 22/12, các chuyên gia cảnh báo ô nhiễm đất đang diễn ra âm thầm, tích tụ qua nhiều năm, gây tác động nghiêm trọng đến sức khỏe con người, chất lượng nông sản và sự phát triển bền vững của nông nghiệp.
Trao đổi tại tọa đàm, TS. Nguyễn Đăng Nghĩa, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu đất, phân bón và môi trường phía Nam cho biết, hiện nay diện tích đất đang được sử dụng chiếm khoảng 70% tổng diện tích đất tự nhiên, bao gồm đất nông nghiệp và đất khu công nghiệp.
Ô nhiễm đất ở nước ta chủ yếu xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân lớn là hoạt động khai thác khoáng sản, công nghiệp và vấn đề rác thải, hóa chất trong nông nghiệp.
Theo TS. Nguyễn Đăng Nghĩa, tại một số khu vực khai thác quặng apatit, titan, bô-xít, chất thải công nghiệp chưa được kiểm soát chặt chẽ đã khiến nhiều vùng đất nông nghiệp bị suy thoái nghiêm trọng.
Độ pH đất ở không ít nơi giảm từ mức trung tính xuống khoảng 5, làm gia tăng quá trình giải phóng kim loại nặng và độc tố, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đất, cây trồng và sức khỏe người dân.
Đáng lo ngại hơn, tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ cỏ trong sản xuất nông nghiệp đang để lại tồn dư trong đất và nông sản. Kết quả phân tích dựa trên 57 chỉ tiêu an toàn cho thấy, nhiều sản phẩm nông nghiệp bị ô nhiễm, không chỉ gây nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng mà còn ảnh hưởng đến uy tín và năng lực xuất khẩu của nông sản Việt Nam. Đồng thời, ông cũng nhấn mạnh, phần lớn nông dân không cố ý vi phạm mà do thiếu hướng dẫn cụ thể và đầy đủ về sử dụng an toàn.
Bên cạnh đó, vấn đề rác thải đô thị và nông thôn chưa được phân loại, xử lý hiệu quả cũng làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm đất và nước ngầm. Cùng với tác động của biến đổi dòng chảy, xâm nhập mặn tại các lưu vực sông lớn như sông Mekong, sông Hồng, chất lượng đất và sức sản xuất nông nghiệp đang chịu áp lực ngày càng lớn.
Từ thực tiễn này, TS. Nguyễn Đăng Nghĩa cho rằng, cần tăng cường phối hợp liên ngành giữa Bộ Y tế, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Đẩy mạnh quan trắc, kiểm soát tồn dư hóa chất; đồng thời xây dựng cơ chế chứng nhận rõ ràng đối với nông sản an toàn.
Việc phục hồi đất, chống thoái hóa đất cần được coi là nhiệm vụ trọng tâm, gắn chặt với mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ sức khỏe người dân.
