Nữ giới - chủ thể tham gia kiến tạo các giá trị kinh tế trong nền kinh tế bạc

Phụ nữ là chủ thể tham gia kiến tạo nền kinh tế bạc

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS. TS Nguyễn Mạnh Thiều, Phó Giám đốc Học viện Tài chính, Chủ tịch công đoàn nhấn mạnh, già hóa dân số đã trở thành một trong những xu hướng nhân khẩu học có tác động sâu rộng nhất đến kinh tế - xã hội toàn cầu.

Tại Việt Nam, quá trình này diễn ra nhanh hơn nhiều so với các quốc gia phát triển, đặt ra yêu cầu cấp thiết về thích ứng chính sách, phát huy nguồn lực người cao tuổi và phát triển kinh tế bạc.

Theo số liệu thống kê, năm 2025, dân số cả nước ta ước đạt 102,3 triệu người, trong đó người từ 60 tuổi trở lên chiếm 14,5%; dự báo đến năm 2038, nhóm dân số này sẽ chiếm khoảng 20% tổng dân số. Đáng lưu ý, nữ giới chiếm tới 57,8% tổng số người cao tuổi Việt Nam và 64% người cao tuổi sống ở nông thôn. Những con số ấy cho thấy nữ giới, đặc biệt là phụ nữ cao tuổi và phụ nữ nông thôn, là lực lượng đông đảo và giữ vai trò trung tâm trong mọi khía cạnh của đời sống kinh tế – xã hội liên quan đến người cao tuổi.

Trong bối cảnh đó, ông khẳng định việc nhận diện đầy đủ vai trò của nữ giới có ý nghĩa quan trọng. Họ không chỉ là lực lượng cung cấp dịch vụ chăm sóc trong gia đình và cộng đồng, mà còn là người tiêu dùng, doanh nhân và chủ thể tham gia kiến tạo các giá trị kinh tế trong nền kinh tế bạc. Đặc biệt, phụ nữ cao tuổi và phụ nữ nông thôn là những nhóm cần được quan tâm trong quá trình xây dựng chính sách và phát triển các dịch vụ phù hợp.

Theo lãnh đạo Học viện Tài chính, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm chủ động thích ứng với già hóa dân số, phát huy vai trò của người cao tuổi và phát triển kinh tế bạc. Đặc biệt, Nghị quyết số 109/NQ-CP của Chính phủ đã đưa ra định hướng thể chế rõ ràng khi coi kinh tế bạc ngang hàng với các mô hình tiên phong như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu, kinh tế tuần hoàn và kinh tế không gian tầm thấp.

Cùng với đó, nhiều chính sách về bình đẳng giới và phát huy vai trò của phụ nữ cũng được ban hành, tạo nền tảng pháp lý quan trọng để biến thách thức của già hóa dân số thành cơ hội phát triển bền vững, công bằng và nhân văn. Đây là cơ sở quan trọng để các nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu, đề xuất giải pháp phát huy hiệu quả nguồn lực nữ giới.

Tuy nhiên, vai trò của nữ giới trong phát triển kinh tế bạc vẫn chưa được nhận diện đầy đủ. Những vấn đề như lao động chăm sóc không được trả công, chênh lệch về kỹ năng số, khả năng tiếp cận tài chính, cơ hội khởi nghiệp và sự tham gia của phụ nữ cao tuổi vào các hoạt động kinh tế vẫn cần được nghiên cứu sâu hơn.

Qua đó, lãnh đạo Học viện Tài chính kỳ vọng, Hội thảo sẽ trở thành diễn đàn học thuật để các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp chia sẻ kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm thực tiễn và khuyến nghị chính sách.

Với 204 bài viết được gửi đến và 131 bài được Hội đồng khoa học lựa chọn đăng trong Kỷ yếu, Hội thảo cho thấy sự quan tâm nghiên cứu đối với chủ đề vai trò của nữ giới trong phát triển kinh tế bạc.

Nguồn lực đặc thù cần được nhận diện và phát huy trong quá trình phát triển kinh tế bạc

Tại phiên thứ nhất của Hội thảo, các đại biểu tập trung vào ba hướng nghiên cứu về hoạt động kinh doanh của phụ nữ, giá trị liên thế hệ và kinh nghiệm quốc tế trong phát huy vai trò nữ giới.

Tham luận "Nữ chủ hộ kinh doanh đồng bằng Sông Cửu Long trong kinh tế bạc" của nhóm tác giả ThS Nguyễn Hoàng Anh, Phó Viện trưởng, Viện nghiên cứu Phụ nữ, Học viện Phụ nữ Việt Nam và TS. Phùng Thị Quỳnh Trang, Trưởng Bộ môn Phương pháp nghiên cứu khoa học, Học viện Phụ nữ Việt Nam cho thấy những vị trí chiến lược quan trọng của nữ chủ hộ trong kinh tế bạc: cung ứng hàng hóa, dịch vụ phù hợp với thị trường đang già hóa; tạo và duy trì việc làm cho phụ nữ trung niên, lớn tuổi; và bản thân tiếp tục hoạt động kinh tế khi bước vào các giai đoạn sau của vòng đời.

Với tham luận “Giá trị liên thế hệ của phụ nữ cao tuổi - một nguồn lực đặc thù của kinh tế bạc ở Việt Nam” của PGS.TS Phan Thị Thoa, Phó Trưởng Bộ môn Lịch sử Đảng, Khoa Lý luận chính trị, Học viện tài chính chỉ rõ phụ nữ cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể đóng góp, sáng tạo và trao truyền những giá trị giữa các thế hệ, tạo nên nguồn lực đầu vào sản xuất. Đây là nguồn lực đặc thù cần được nhận diện và phát huy trong quá trình phát triển kinh tế bạc ở Việt Nam.

Ở góc độ kinh nghiệm quốc tế, tham luận “Tái định vị vai trò nữ giới trong kinh tế bạc - Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý cho Việt Nam" của nhóm tác giả TS. Lâm Thị Thanh Huyền và ThS. Đặng Hoàng Linh, Khoa Tài chính, Học viện Tài chính, tổng hợp kinh nghiệm quốc tế trong việc tái định vị vai trò của nữ giới trong kinh tế bạc. Qua đó rút ra những hàm ý chính sách cho Việt Nam nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, nâng cao vị thế và sự đóng góp của phụ nữ trong phát triển kinh tế bạc theo hướng bền vững.

Tại phiên hội thảo thứ hai, các tham luận tập trung vào việc ghi nhận giá trị của lao động chăm sóc và phát huy năng lực số của nữ giới. Với tham luận “Vai trò của nữ giới trong kinh tế chăm sóc thông qua cơ chế định giá công việc chăm sóc và các giải pháp chuyển hóa thành động lực tăng trưởng kinh tế” của TS. Trần Thị Hồng, Phó Viện trưởng, Viện nghiên cứu con người, gia đình và giới đã làm rõ việc nhận diện và đánh giá đầy đủ giá trị của công việc chăm sóc, đặc biệt là những đóng góp của phụ nữ. Từ đó đề xuất các cơ chế, chính sách nhằm chuyển hóa giá trị của hoạt động chăm sóc thành nguồn lực và động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Trong khi đó, tham luận "Năng lực số và khả năng kiến tạo giá trị của nữ giảng viên Học viện Tài chính trong bối cảnh phát triển nền kinh tế bạc tại Việt Nam" của TS. Nguyễn Thị Nhung, Khoa Quản trị Kinh doanh, Học viện Tài chính, làm rõ vai trò của năng lực số trong đổi mới sáng tạo và kiến tạo giá trị của đội ngũ nữ giảng viên, qua đó khẳng định tiềm năng đóng góp của nguồn lực trí tuệ nữ giới đối với sự phát triển kinh tế bạc ở Việt Nam.

Biến thách thức già hóa dân số thành cơ hội phát huy vai trò của phụ nữ trong nền kinh tế bạc

PGS.TS Nguyễn Hồ Phi Hà, Phó Chủ tịch Công đoàn, Trưởng ban Nữ công, Phó Trưởng ban Vì sự tiến bộ phụ nữ Học viện Tài chính khẳng định các đại biểu đã thống nhất nhận thức rằng kinh tế bạc không còn là một thị trường ngách mà đã trở thành một động lực tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Hồ Phi Hà để phát huy hiệu quả nguồn lực nữ giới, vẫn còn những khoảng trống cần lấp đầy. Đó là sự bất đối xứng giữa giá trị mà phụ nữ tạo ra so với giá trị họ thực nhận; là khoảng cách về kỹ năng số, tài chính toàn diện và tiếp cận nguồn lực.

Bà bày tỏ kỳ vọng những khuyến nghị tại hội thảo là cơ sở để các nhà hoạch định chính sách tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật, đồng thời gợi mở hướng nghiên cứu và đổi mới sáng tạo nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế bạc. Việc chuyển những thách thức từ già hóa dân số thành cơ hội phát triển bền vững, công bằng và nhân văn đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Hội thảo diễn ra trong không khí cả nước hướng tới kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, PGS.TS Nguyễn Hồ Phi Hà nhấn mạnh những kết quả nghiên cứu và trao đổi tại Hội thảo không chỉ có ý nghĩa khoa học, mà còn thể hiện sự quan tâm, ghi nhận vai trò và những đóng góp của phụ nữ trong đời sống kinh tế – xã hội, góp phần thúc đẩy bình đẳng giới và phát huy tiềm năng của nữ giới trong phát triển kinh tế bạc.