Nông thôn xanh

Ưu tiên nào cho chiến lược tăng trưởng xanh

Tháng 3/2011, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng Chiến lược tăng trưởng xanh cho thấy rõ mục tiêu xây dựng một nền kinh tế xanh gắn với phát triển bền vững của Nhà nước. Khung Chiến lược này mới đây đã hoàn thành và đang tiếp tục tham vấn các ý kiến của các chuyên gia, các nhà khoa học, các bộ, ngành và dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ vào tháng 6/2012.

Theo Vụ trưởng Vụ Khoa học, Giáo dục, Tài nguyên và Môi trường, Bộ Kế hoạch và Đầu tư Phạm Hoàng Mai, ba mục tiêu chính được nhấn mạnh trong Khung chiến lược này gồm giảm phát thải khí nhà kính, xanh hóa sản xuất và xanh hóa lối sống, tiêu dùng. Khung chiến lược này cũng đưa ra một số chỉ tiêu cụ thể như giảm chất lượng phát khí thải nhà kính trong các hoạt động năng lượng từ 10 - 20% cho giai đoạn 2011 - 2020 và từ 35 - 45% cho giai đoạn 2020 - 2030; giá trị sản phẩm các ngành công nghệ cao trong GDP đạt khoảng 42 - 45% trong giai đoạn 2010 - 2020 và 80% trong giai đoạn 2020 - 2030. Bên cạnh đó, 100% các cơ sở sản xuất kinh doanh mới thành lập phải áp dụng công nghệ sạch hoặc trang bị các thiết bị giảm ô nhiễm, xử lý chất thải.

Khi đề cập đến Khung chiến lược tăng trưởng xanh này, tại Diễn đàn Kinh tế xanh trong bối cảnh phát triển bền vững tại Việt Nam mới đây, Phó thủ tướng, Chủ tịch Hội đồng quốc gia về Phát triển bền vững Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, cần tập trung vào những chỉ tiêu khả thi, phù hợp với điều kiện của nước ta, có thể thực hiện được, tránh những chỉ tiêu xa vời. Phó thủ tướng cũng cho rằng, cần vận động mọi người tham gia vào nền kinh tế xanh, làm sao để mọi người có mong muốn xanh thì mới có thể thực hiện được tăng trưởng xanh.

Các chuyên gia cũng nhận định, nguồn lực để chuyển đổi sang nền kinh tế xanh là rất lớn, đây cũng là điều mà nước ta còn thiếu. Theo UNDP, phí tổn để chuyển đổi sang nền kinh tế xanh mỗi năm thế giới cần chi phí 1.900 tỷ USD. Cơ quan Năng lượng quốc tế cho rằng, “Giải pháp xanh” cần khoảng 45.000 tỷ USD trước năm 2050. Từ năm 2008 đến nay, Hàn Quốc đã bỏ ra 50 tỷ USD cho tăng trưởng xanh. Đối với Việt Nam - nước có bình quân thu nhập đầu người chỉ bằng 1/10 mức trung bình của thế giới, ngành sản xuất năng lượng sạch chưa phát triển; đa dạng sinh học bị suy giảm mạnh, diện tích các hệ sinh thái tự nhiên bị thu hẹp, cùng các nguồn lực có hạn về tài chính, nhân lực có trình độ đang là những thách thức lớn khi chuyển đổi sang nền kinh tế xanh. Đây cũng là thách thức trong việc tìm ra các ưu tiên trong mô hình tăng trưởng xanh mang tính đặc thù, khả thi.

Nông thôn xanh là một giải pháp cần được ưu tiên

Với những khó khăn về nguồn lực và lợi thế về vốn tự nhiên, cùng với những đặc thù của đất nước có khoảng 70% dân số sống ở khu vực nông thôn và lao động trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn chiếm đa số, thiết nghĩ trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, cần ưu tiên và bắt đầu bằng chương trình xây dựng nông thôn xanh. Hơn nữa, hiện có tới trên 90% làng nghề của nước ta đều gây ô nhiễm môi trường, sử dụng nhiều tài nguyên, năng lượng; quá trình đô thị hóa dẫn đến việc thu hẹp đất sản xuất, diện tích cây xanh; lối sống đô thị hóa xâm nhập với thói quen tiêu dùng nhiều năng lượng; các sản phẩm nông sản, thủy - hải sản có chất lượng, giá trị thấp… càng đặt ra yêu cầu cần phải xây dựng một nông thôn xanh, kết hợp hài hòa phát triển KT - XH với giữ gìn môi trường sống trong lành.

Hiện tại, nước ta cũng đang bước đầu triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới. Trong 19 tiêu chí của chương trình này, có tiêu chí về môi trường, nước sạch. Chiến lược tăng trưởng xanh đang xây dựng sẽ phải bảo đảm tính thống nhất, tương tác với các chiến lược phát triển KT - XH, chiến lược bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu nhằm hướng đến một mục tiêu chung. Tương tự, việc kết hợp giữa Chương trình xây dựng nông thôn mới, với chương trình xây dựng nông thôn xanh, trong đó xác thực vai trò đầy đủ và ngang bằng của nguồn vốn tự nhiên môi trường bên cạnh nguồn vốn con người, nguồn vốn sản xuất, nguồn vốn xã hội, nếu được thực hiện sẽ bảo đảm tạo ra một bộ mặt nông thôn mới, phát triển xanh, bền vững và hài hòa hơn.

Trong chương trình xây dựng nông thôn xanh, có thể tập trung ưu tiên các lĩnh vực chính. Trước nhất là việc đầu tư xây dựng nền sản xuất nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp vi sinh, thủy - hải sản sạch; hạn chế và tiến tới không sử dụng các loại phân vô cơ, các hóa chất độc hại trong nuôi trồng và chăn nuôi; thúc đẩy các nghiên cứu, khuyến khích áp dụng công nghệ tiến tiến vào sản xuất để tạo ra các sản phẩm có chất lượng cao; đầu tư mạnh cho công nghệ chế biến, bảo quản, đưa Việt Nam trở thành nước cung cấp các sản phẩm nông lâm, thủy hải sản chất lượng cao cho thị trường quốc tế. Làm được điều này sẽ tiếp tục giải quyết nhiều việc làm xanh cho người lao động, thay vì chủ yếu xuất khẩu các loại nông sản thô, giá trị thấp như hiện nay.

Bên cạnh đó khi quy hoạch xây dựng nông thôn xanh cần kế thừa hài hòa các mô hình miệt vườn nông thôn truyền thống, các không gian xanh, tận dụng năng lượng tự nhiên, giảm thiểu sử dụng năng lượng trong việc làm mát, sưởi ấm. Việc này đồng thời sẽ tạo ra những lá phổi xanh hấp thụ carbon, cùng với việc trồng rừng, góp phần chống lại quá trình biến đổi khí hậu đang đe dọa trực tiếp đến đời sống và sản xuất. Bên cạnh đó, việc khai thác năng lượng mặt trời, năng lượng gió phục vụ sinh hoạt tại khu vực nông thôn sẽ giảm thiểu áp lực thiếu năng lượng hiện nay.

Cùng với lợi thế thiên nhiên ưu đãi, với nhiều di sản thiên nhiên, di sản văn hóa được thế giới công nhận, các dạng sinh thái đa dạng trải dài từ Bắc vào Nam; sự phong phú của văn hóa, ẩm thực, chúng ta hoàn toàn có thể phát triển du lịch sinh thái, du lịch nghỉ dưỡng có lợi cho sức khỏe với các bài thuốc dưỡng sinh bản địa đặc biệt. Dịch vụ du lịch vừa tăng nguồn thu, tạo việc làm, vừa đảm góp phần phát huy các giá trị vốn tự nhiên mà thiên nhiên đã ưu đãi.

Tóm lại, để thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh với mục tiêu ưu tiên là xanh hóa sản xuất, xanh hóa tiêu dùng, xây dựng chương trình nông thôn xanh sẽ vừa phát huy lợi thế vốn tự nhiên, vừa sức của nền kinh tế và khả thi trong giai đoạn đầu chuyển đổi sang nền kinh tế xanh của chúng ta. Để làm được điều này, cần có kế hoạch phát triển nông thôn xanh phát triển song hành cùng với Chương trình xây dựng nông thôn mới và một hệ thống chính sách pháp lý, chính sách tài chính xanh, sự nhận thức, chung sức hành động của người dân, chúng ta sẽ có được sự phát triển bền vững.