Nikkei Asia: Từ điện hạt nhân đến AI, Việt Nam-Nhật Bản đang chuyển hóa khuôn khổ đối tác thành dự án cụ thể

Trước thềm chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Nhật Bản, các cơ quan truyền thông nước này đã có những đánh giá tích cực về triển vọng quan hệ song phương, đặc biệt là khả năng đạt được các thỏa thuận hợp tác mới trong những lĩnh vực chiến lược như năng lượng hạt nhân, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Các nội dung hợp tác đang được chuẩn bị cho thấy hai nước không chỉ hướng tới mở rộng quy mô hợp tác kinh tế truyền thống mà còn từng bước xây dựng những khuôn khổ hợp tác mới, phù hợp với nhu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực công nghệ trong dài hạn.

Nhật Bản dự kiến hỗ trợ Việt Nam phát triển điện hạt nhân thế hệ mới

Trong bài viết đăng ngày 6/11 với tiêu đề “Japan to back Vietnam's small-reactor push in revived nuclear cooperation” (Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy phát triển lò phản ứng hạt nhân nhỏ, nối lại hợp tác điện hạt nhân), báo Nikkei Asia cho biết Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự kiến xác nhận kế hoạch tăng cường hợp tác trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân tại cuộc hội đàm ngày 9/11.

Theo hai tác giả Rinto Horikoshi và Yuji Nitta, hai nước dự kiến ký bản ghi nhớ hợp tác nhằm thúc đẩy việc đưa các lò phản ứng hạt nhân module nhỏ (SMR) vào sử dụng tại Việt Nam sớm nhất từ năm 2040. Theo kế hoạch, Nhật Bản sẽ cung cấp công nghệ và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực cần thiết để Việt Nam từng bước tiếp cận, triển khai các thế hệ lò phản ứng hạt nhân tiên tiến, trong đó có SMR. Nếu được hiện thực hóa, thỏa thuận này có thể mở đường cho dự án xây dựng lò phản ứng hạt nhân module nhỏ đầu tiên tại Đông Nam Á có sự hỗ trợ của Nhật Bản.

Nikkei Asia lưu ý Việt Nam hiện là quốc gia duy nhất tại Đông Nam Á có hiệp định hợp tác năng lượng hạt nhân song phương với Nhật Bản. Đây là điều kiện pháp lý tiên quyết để Nhật Bản cung cấp thiết bị và vật liệu liên quan đến công nghệ hạt nhân. Đáng chú ý, kế hoạch hợp tác mới cũng đánh dấu triển vọng nối lại sự tham gia của Nhật Bản vào chương trình phát triển điện hạt nhân của Việt Nam sau những điều chỉnh trong thời gian qua.

Chính phủ của Thủ tướng Takaichi Sanae hiện hướng tới khôi phục hợp tác điện hạt nhân với Việt Nam, nhưng chuyển trọng tâm sang công nghệ SMR và tầm nhìn triển khai từ năm 2040 trở đi. Hai bên đã nhất trí tiếp tục thảo luận về hợp tác năng lượng hạt nhân trong giai đoạn sau năm 2040. Cuộc gặp cấp cao sắp tới được kỳ vọng sẽ cụ thể hóa các định hướng này.

Việc chuyển hướng sang công nghệ SMR cho thấy hợp tác năng lượng giữa hai nước đang được đặt trong tầm nhìn dài hạn hơn, gắn với nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững của Việt Nam.

Mở rộng hợp tác năng lượng và trí tuệ nhân tạo

Bên cạnh điện hạt nhân, Nikkei Asia cho biết hai nước dự kiến ký thỏa thuận vay vốn để xây dựng một nhà máy điện tua-bin khí chu trình hỗn hợp hiệu suất cao tại miền Nam Việt Nam. Nhà máy sẽ sử dụng kết hợp tua-bin khí và tua-bin hơi để phát điện, qua đó nâng cao hiệu suất sử dụng nhiên liệu. Dự án được kỳ vọng góp phần đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, đồng thời hỗ trợ tăng trưởng kinh tế tại khu vực phía Nam.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa và chuyển đổi năng lượng, hợp tác với Nhật Bản trong phát triển các nguồn điện hiệu suất cao được xem là một hướng đi quan trọng nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định cho sản xuất và phát triển kinh tế.

Cùng với năng lượng, trí tuệ nhân tạo nổi lên như một lĩnh vực hợp tác chiến lược mới giữa hai nước. Theo Nikkei Asia, Thủ tướng Takaichi Sanae và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự kiến chứng kiến việc ký kết bản ghi nhớ hợp tác về nghiên cứu và phát triển AI. Trong khuôn khổ hợp tác này, Nhật Bản sẽ hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu đào tạo 250 chuyên gia AI có trình độ tiến sĩ, góp phần xây dựng đội ngũ nhân lực nghiên cứu và phát triển công nghệ chuyên sâu.

Đáng chú ý, lãnh đạo hai nước cũng dự kiến ra tuyên bố chung, trong đó đề cập đến kế hoạch hợp tác giữa Viện An toàn AI Nhật Bản (Japan AI Safety Institute) và các cơ quan, tổ chức của Việt Nam trong việc đánh giá mức độ an toàn của các hệ thống AI tiên tiến. Đây là nội dung hợp tác có ý nghĩa trong bối cảnh AI đang phát triển nhanh chóng, đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về năng lực nghiên cứu, quản trị công nghệ và xây dựng các tiêu chuẩn bảo đảm an toàn.

Những thỏa thuận dự kiến về AI cho thấy hợp tác Việt Nam - Nhật Bản đang từng bước mở rộng từ các lĩnh vực đầu tư, sản xuất truyền thống sang nghiên cứu công nghệ lõi, đào tạo nhân lực trình độ cao và quản trị các công nghệ mới nổi.

Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện đang có những "địa chỉ" cụ thể

Những nội dung được Nikkei Asia đề cập cho thấy hợp tác Việt Nam - Nhật Bản đang có sự chuyển dịch đáng chú ý về chất, từ các lĩnh vực thương mại, đầu tư và hỗ trợ phát triển truyền thống sang những chương trình hợp tác có hàm lượng công nghệ cao và tầm nhìn dài hạn.

Nếu các thỏa thuận dự kiến được ký kết và triển khai hiệu quả, hợp tác trong lĩnh vực điện hạt nhân thế hệ mới, AI, đào tạo nhân lực và phát triển hạ tầng năng lượng sẽ góp phần tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho cả hai nền kinh tế.

Đồng thời, việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược cũng có thể giúp Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, bảo đảm an ninh năng lượng và từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị có hàm lượng tri thức cao.

Về phía Nhật Bản, quan hệ hợp tác sâu rộng với Việt Nam tiếp tục mở ra cơ hội phát huy thế mạnh công nghệ, đầu tư và phát triển các chuỗi cung ứng bền vững tại Đông Nam Á.

Qua đó, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ mang ý nghĩa tiếp nối quan hệ hữu nghị truyền thống mà còn được kỳ vọng trở thành dấu mốc thúc đẩy hợp tác song phương bước sang giai đoạn phát triển mới, thực chất, hiệu quả và bền vững hơn.